Μυαλό, το καλύτερο όπλο… και για τις διαρρήξεις

Πάλι φωνές υπέρ οπλοκατοχής, με αφορμή πραγματικά απαίσιο έγκλημα στα περίχωρα της Αθήνας. Εκ πρώτης όψεως ελκυστικό επιχείρημα ότι η εγκληματική βία αποτρέπεται αν τα θύματα οπλίζονται. Αλλά στις λεπτομέρειες το επιχείρημα μπάζει: πολύ πιο πιθανό είναι τα περίστροφα να χρησιμοποιηθούν εναντίον του γείτονα που πάρκαρε στη θέση σου ή, χειρότερα, από τον μικρό Γιωργάκη εναντίον του αδερφού του. Στο θέμα των διαρρήξεων, όπως και σε τόσα άλλα, το καλύτερο όπλο δεν βρίσκεται στην πιστολοθήκη αλλά ανάμεσα στα αφτιά μας. Με λίγο μυαλό και πνεύμα συνεργασίας ανάμεσα στους τίμιους πολίτες, οι βίαιες διαρρήξεις θα έπεφταν εκεί όπου παραδοσιακά ήταν στη χώρα μας: σποραδικές και μάλλον αμελητέες.

Για αρχή, γιατί ανέβηκαν οι διαρρήξεις; Οχι, δεν φταίνε οι ταινίες, τα βιντεοπαιχνίδια ή οι κακοί ξένοι. Οι διαρρήξεις αυξάνονται επειδή έχουν γίνει πιο κερδοφόρες, έχει αυξηθεί η λεία. Στοιχειώδη οικονομικά επιχειρήματα το προβλέπουν καθαρά, αλλά τίποτα δεν αποτυπώνεται καλύτερα στο μυαλό από την προσωπική εμπειρία.

Σε σπίτι που με φιλοξενούσαν πριν από κάποια χρόνια στην Αθήνα, έγινε διάρρηξη μέρα μεσημέρι. Για ώρα πελεκούσαν την πόρτα, με τρομερό θόρυβο (κανένας γείτονας δεν άκουσε τίποτα;!), τελικά μπήκαν μέσα, διέλυσαν τα πάντα. Οι κάτοικοι βρήκαν το σπίτι σε πλήρη αναστάτωση, την ιδιωτική τους ζωή παραβιασμένη, εμπειρία που θα τους μείνει τραυματική. Σε αντίθεση με το παρελθόν, όμως, οι διαρρήκτες δεν πήραν καμία συσκευή, ούτε τηλεόραση, ούτε βιντεοπροβολέα, ούτε καν το πανεπιστημιακό μου λάπτοπ αξίας χιλιάδων ευρώ. Ενα πράγμα έψαχναν οι αναμφισβήτητα επαγγελματίες αυτοί ληστές: ρευστό. Σαν αρκούδα Αλάσκας που όταν βλέπει ένα ρυάκι γεμάτο σολομούς τρώει την κοιλιά τού κάθε ψαριού και πετάει το υπόλοιπο, οι σύγχρονοι διαρρήκτες θέλουν φιλέτο και δεν ασχολούνται με ψιλικά. Αν βρουν αρκετό ρευστό, βγήκε ο μήνας, χωρίς ενοχοποιητική λεία, χωρίς ανάγκη για κλεπταποδόχους.

Αναλογιζόμενοι τα στοιχεία, η λύση για τις διαρρήξεις είναι προφανής: να μην κρατάμε σημαντικές ποσότητες ρευστού (ή τιμαλφή) στα σπίτια μας. Οι κεφαλαιακοί έλεγχοι που έφερε η υπερδιαπραγμάτευση του 2015 προφανώς άφησαν τραύματα στους Ελληνες, που έκτοτε έχουν ισχυρότερη τάση να κρατάνε περιουσία εκτός τραπέζης. Αλλά δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ακριβώς τότε που εντάθηκε αυτή η τακτική οι διαρρήξεις αυξήθηκαν σημαντικά, ύστερα από χρόνια πτωτικής τάσης! (βλ. «Εγκλημα και ατιμωρησία», «Καθημερινή», 26-11-2017). Το μετρητό κάτω απ’ το στρώμα δεν βλάπτει μόνο το χρηματοπιστωτικό σύστημα, αλλά και τους διπλανούς σου, τροφοδοτώντας το βίαιο έγκλημα. Εκείνο το μεσημέρι που μπήκαν οι διαρρήκτες, προκαλώντας υλικές και κυρίως ψυχικές ζημιές, ρισκάροντας υπέρμετρα να βρεθούν αντιμέτωποι με τους κατοίκους ή/και χρόνια φυλάκισης, το έκαναν επειδή κάπου αλλού, σε άλλα σπίτια, όντως βρήκαν μετρητό! Αν δεν έβρισκαν, μία, δύο, τρεις φορές, θα σταματούσαν.

Εντάξει, θα εξαλειφθούν όμως οι διαρρήξεις αν εξαφανιστεί το μετρητό; Φυσικά όχι. Αλλά θα πάψουν να είναι επικερδέστατη επιλογή εγκληματικής καριέρας. Οπως οι μισθοί στο ΝΒΑ τραβάνε ταλέντα της κλάσης ενός Γιάννη Αντετοκούνμπο, έτσι και η ιδιαίτερη λεία των διαρρήξεων προσελκύει ιδιαίτερα εγκληματικά ταλέντα. Για ληστές, όμως, η κλάση του επαγγελματία δεν μετριέται απλά με το πόσο κοπιάζει, αλλά, σε πλήρη αντίθεση με τον Γιάννη, με το πόσο αδίστακτος κοινωνιοπαθής είναι. Λένε ότι το άτυχο ζευγάρι είχε μόλις πουλήσει ένα οικόπεδο. Πόσο συνετέλεσε αυτό, σε συνδυασμό με μετρητά που βρήκαν προηγουμένως, στη βία των ληστών; Ευτυχώς πια, οι τράπεζες είναι ανοιχτές και επαρκώς υγιείς, αλλά υπάρχει και πληθώρα χρηματοοικονομικών εφαρμογών στο κινητό – τα χρήματά μας ασφαλή και προσβάσιμα με ένα κλικ. Μην προσφέρουμε άλλο εκλεκτό φιλέτο σε φρικτούς εγκληματίες. Αν όχι για σας, σκεφτείτε τους γείτονές σας.

Ο Σωτήρης Γεωργανάς είναι αν. καθηγητής Οικονομικών (Θεωρία Παιγνίου και Συμπεριφορά) στο City University of London