Πρέπει να ανησυχούμε για τον κίνδυνο αύξησης του πληθωρισμού;

Αν κάτι στοίχειωσε τις αγορές παγκοσμίως την εβδομάδα που μας πέρασε, δεν ήταν μόνο η αύξηση των τιμών καταναλωτή στις ΗΠΑ, αλλά κυρίως ότι ο δείκτης επέστρεψε στα υψηλά επίπεδα του Σεπτεμβρίου του 2008. Γενικά η προδιάθεση που έχει δημιουργήσει η πανδημία ότι θα τη διαδεχτεί μια οικονομική κρίση ενεργοποιεί τα αντανακλαστικά των απανταχού οικονομολόγων. Παρά τους παραλληλισμούς που γίνονται με την κρίση του 2008, σχεδόν ποτέ όταν οι οικονομολόγοι περίμεναν μια κρίση δεν επιβεβαιώθηκαν. Συνήθως το πρόβλημα ήταν μπροστά τους και αυτοί δεν είχαν ιδέα. Αυτή τη φορά ωστόσο ενδεχομένως τα πράγματα να είναι πιο σύνθετα.

Η φυσιολογική εξήγηση για αυτό που συνέβη στις ΗΠΑ, την αύξηση δηλαδή του πληθωρισμού κατά 4,2% σε ετήσια βάση έναντι πρόβλεψης για 3,6%, ήταν αυτό που αναμενόταν μετά την πανδημία, συν κάποιοι επιπλέον λόγοι που προέκυψαν στην πορεία.

Το ξεκλείδωμα των οικονομιών είναι λογικό ότι θα αύξανε τη ζήτηση, άρα γνωρίζαμε ότι αν δεν είχε εξασφαλιστεί μια σημαντική ενίσχυση από την πλευρά της προσφοράς οι τιμές θα «τσιμπάγανε» προς τα πάνω. Οπως και έγινε.

Το θέμα στη συνέχεια ήταν αν θα είναι προσωρινή αυτή η κατάσταση. Αν συμβαίνει πράγματι μια παροδική αύξηση του πληθωρισμού, τον οποίο οι οικονομολόγοι τον θέλουν ιδανικά να κινείται λίγο κάτω από το 2%, τότε το πρόβλημα θα λυθεί με την αποκατάσταση της τεράστιας οικονομικής στρέβλωσης που προκάλεσε το άνοιξε – κλείσε της οικονομίας. Αν προσθέσουμε στη συλλογιστική και άλλους παράγοντες, όπως η αύξηση των τιμών του πετρελαίου που επίσης επηρεάζει τον τιμάριθμο, η άρση μειώσεων φόρων όπως ο ΦΠΑ που ίσχυσε όσο κρατούσαν οι καραντίνες, αλλά και οι δυσκολίες στο παγκόσμιο εμπόριο που έχουν εκτοξεύσει τα μεταφορικά και κυρίως τις τιμές των κοντέινερ, άρα και των μεταφερόμενων προϊόντων, τότε συμπληρώνουμε το παζλ και από την πλευρά της προσφοράς και από αυτή της ζήτησης. Μέχρι εδώ, οπότε το σκηνικό που πάει να διαμορφωθεί με έναρξη από τις ΗΠΑ είναι το σχετικά αναμενόμενο.

Το πρόβλημα ωστόσο είναι τι θα γίνει αν δεν αποκατασταθεί από μόνη της η στρέβλωση και δεν φέρει πάλι άμεσα σε κανονικά επίπεδα τις τιμές καταναλωτή. Σε αυτή την περίπτωση, τότε, τα εργαλεία που υπάρχουν διαθέσιμα από τις κεντρικές τράπεζες δεν είναι και πολλά. Γενικώς το οπλοστάσιο όχι μόνο των κεντρικών τραπεζών αλλά και των χωρών δείχνει να έχει αδειάσει. Εξάντλησαν όλα τα μέσα τόσο ρευστότητας όσο και φορολογικών ελαφρύνσεων, όσο κρατούσαν τα lockdown.

Πλέον, χωρίς εργαλεία, όλοι θα παρακαλούν να αποκατασταθεί όσο γίνεται με έναν «μαγικό» τρόπο το πρόβλημα. Αλλιώς ο υψηλός πληθωρισμός θα αρχίσει να «ροκανίζει» τους επιδιωκόμενους ρυθμούς ανάπτυξης. Υπενθυμίζεται ότι η αμερικανική Fed πέρυσι μείωσε τα επιτόκια σχεδόν στο μηδέν και είπε ότι θα αγοράσει απεριόριστο ποσό περιουσιακών στοιχείων για το άμεσο μέλλον, προκειμένου να μετριάσει τις επιπτώσεις από την απότομη επιβράδυνση της οικονομίας. Η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ δήλωσε ότι θα διατηρήσει τα επιτόκια στο μηδενικό όριο για κάποιο χρονικό διάστημα, ακόμη και αν ο πληθωρισμός θα ανέβαινε πάνω από το προτιμώμενο επιτόκιο 2%. Αλλο ωστόσο το 2% ή κοντά στο 2% και άλλο το 4,2%.

Απλά να θυμίσουμε ότι το 2008, όταν εμφανίστηκε με ορμή η οικονομική κρίση, η μείωση των επιτοκίων σχεδόν στο 0 από άνω του 5% βοήθησε να ελεγχθεί πιο γρήγορα η κατάσταση. Τώρα αυτό το εργαλείο δεν υπάρχει. Γι’ αυτό και τις αγορές τις «ζώνουν τα φίδια».

Για την ώρα, στην Ευρώπη δεν ανησυχούν, αλλά «κρυφοκοιτάζουν» προς τις ΗΠΑ. Ο μέσος πληθωρισμός κινείται ανοδικά, αλλά όχι ακόμα σε ανησυχητικά επίπεδα (κοντά στο 1,3%). Στην ηγεσία της ΕΚΤ παρακολουθούν και ζυμώνονται. Γνωρίζουν ότι όχι μόνο τα τρέχοντα μέτρα ενίσχυσης της οικονομίας δεν μπορούν να πάρουν πίσω, όπως θέλουν οι Γερμανοί, αλλά δεν έχουν και άλλα σε περίπτωση που διαψευστούν οι προβλέψεις και «τσιμπήσει» προς τα πάνω ο πληθωρισμός.