Ο «πόλεμος των εμβολίων» και η πρόταση του Τζο Μπάιντεν

Ο «πόλεμος των εμβολίων», που αναφέρεται στην αντιμετώπιση της πανδημίας Covid-19, μαίνεται τον τελευταίο χρόνο. Για την οικοδόμηση του τείχους ανοσίας της κοινότητας σε εθνική και παγκόσμια κλίμακα, καθώς επίσης και για τη διασφάλιση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων και την ενίσχυση της πολιτικής επιρροής από τα ισχυρά κράτη.

Η πρόταση του προέδρου Τζο Μπάιντεν για την προσωρινή και μερική αναστολή της «πατέντας» των εμβολίων δημιούργησε συνθήκες «κινηματικού ενθουσιασμού» σε τμήμα του πολιτικού συστήματος αλλά και ευρύτερα σε ορισμένες κατηγορίες του κοινού. Βεβαίως η πρωτοβουλία αυτή έχει μείζονα πολιτική σημασία και υψηλό ηθικό φορτίο, δεδομένου ότι ο πληθυσμός – στόχος της είναι οι αναπτυσσόμενες και φτωχές χώρες που δεν διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους για την προμήθεια εμβολίων.

Η κεντρική ιδέα αυτής της πρότασης συνίσταται στην προσωρινή και μερική άρση της «πατέντας» ώστε να δοθεί η δυνατότητα παραγωγής του εμβολίου από «τρίτες χώρες». Με σκοπό να αρθεί η ανισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση εμβολίων, πράγμα που δυνητικά μπορεί να οδηγήσει στην ισότιμη κατανομή τους ανάμεσα στις αναπτυγμένες και υπό ανάπτυξη χώρες.

Η αμφισβήτηση του εγχειρήματος βασίζεται κυρίως στη θέση ότι η ανασυγκρότηση της παραγωγής προσκρούει στην έλλειψη τεχνολογικών και ανθρώπινων πόρων από τις πιθανές υποψήφιες χώρες. Αλλά και από τη στενότητα του χρόνου ώστε το εγχείρημα να καταστεί χρήσιμο για την αντιμετώπιση της παρούσας πανδημίας και επιχειρηματικά βιώσιμο για μελλοντική παραγωγική δραστηριότητα.

Είναι αναγκαίο όμως να τονιστεί ότι η επίτευξη μιας τέτοιας πρότασης συνδέεται με την προτεραιότητα μιας παγκόσμιας συμφωνίας για την υγειονομική ασφάλεια.

Με την έννοια αυτή, η πρόταση Μπάιντεν, παρά το ισχυρό μήνυμα που εκπέμπει, μπορεί να εξελιχθεί σε «μπούμερανγκ». Με πτώση της παραγωγής και χαμηλή ποιότητα, χωρίς τη διασφάλιση αξιόπιστης τεχνολογίας και υψηλής ποιότητας επιστημονικού δυναμικού για τις χώρες που σχεδιάζουν να εμπλακούν στη διαδικασία παραγωγής. Σε αυτή την περίπτωση η απόπειρα μπορεί ακόμη να αποδειχθεί «πειρατική» και αλυσιτελής και να οδηγήσει σε μεγαλύτερη συγκέντρωση της παραγωγής στις μεγάλες «χώρες – παραγωγούς», μια εξέλιξη που μπορεί να ενισχύσει τις μονοπωλιακές τάσεις.

Ωστόσο η πρόταση του προέδρου Μπάιντεν παραπέμπει στην προσπάθεια ενίσχυσης του ανοσολογικού φραγμού στον «περίγυρο» του ατλαντικού άξονα και ενός μεγάλου τμήματος του βόρειου ημισφαιρίου (Ηνωμένες Πολιτείες, Ευρωπαϊκή Ενωση, Ηνωμένο Βασίλειο). Παράλληλα αποσκοπεί στην παρεμπόδιση της γεωπολιτικής και γεωοικονομικής επέκτασης – μέσω της διάθεσης εμβολίων σε χαμηλές ή/και μηδενικές τιμές – των ανταγωνιστικών πόλων (Κίνα, Ρωσία).

Ενδεχομένως το πλέον χρήσιμο στοιχείο αυτής της συζήτησης είναι η διασφάλιση της παραγωγής καινοτομίας που βασίζεται στην «κινητοποιητική καταστροφή» και τον ελεγχόμενο (από το κράτος) ανταγωνισμό.

Παρά το γεγονός ότι η πρωτοβουλία δεν έχει πλήρως εκτεθεί με την αναγκαία τεκμηρίωση και εγείρει ενστάσεις με ισχυρά αντεπιχειρήματα, αποκτά υψηλό ειδικό βάρος επειδή αναδεικνύει την επιδίωξη της αμερικανικής διοίκησης να ανακτήσει την παγκόσμια ηγεμονία μετά την περιθωριοποίησή της από την προηγούμενη διοίκηση.

Η επιδίωξη αυτή επιχειρεί να καλύψει κενά και πλημμέλειες επειδή η Ευρωπαϊκή Ενωση και μερικές ισχυρές χώρες – μέλη της ακολουθούν τη γραμμή του «εθνικιστικού εμβολιασμού», ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας – παρά τα «ελαφρυντικά» της υπονόμευσης από τον Ντόναλντ Τραμπ – δεν κατόρθωσε, ως όφειλε, να καθοδηγήσει την παγκόσμια κοινότητα.

Ως εκ τούτου, αμφότεροι έχουν πληγεί από τις αντιφάσεις της στρατηγικής τους και έδειξαν ότι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις – ιστορικού χαρακτήρα – απαιτήσεις της συγκυρίας.

Ο Γιάννης Κυριόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας, πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών της Υγείας