Ο ντετέκτιβ {LF}των κλεμμένων αριστουργημάτων

Ανελέητο κυνηγητό και σκληρές διαπραγματεύσεις με κλέφτες είναι η καθημερινότητα του ντετέκτιβ τέχνης Κρίστοφερ Μαρινέλο, μετρ στον εντοπισμό κλεμμένων αριστουργημάτων. Αυτό από μόνο του προδίδει την γκρίζα και οριακή περιοχή που πρέπει να κινείται: ανάμεσα στους κλέφτες και τους πλούσιους συλλέκτες. Αυτό κάνει για δεκαετίες προσπαθώντας να βρει τα ίχνη πινάκων όπως του Γουόρχολ, του Πικάσο, του Βαν Γκογκ κ.ά. Οπως το έργο του Πολ Ντελβό «Le Rendez-vous d’ Ephese» που η ιστορία της επανάκτησής του αφηγείται τις σκοτεινές διαδρομές του υποκόσμου της τέχνης. Ενα καλοκαιρινό πρωινό του 2008, ο Μαρινέλο περίμενε στην 72η οδό στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης. Κάποια στιγμή σταματάει μια χρυσή Mercedes με φιμέ τζάμια και του πετάει μια μεγάλη τσάντα. Μέσα είχε τυλιγμένο το σπουδαίο έργο του βέλγου καλλιτέχνη Ντελβό. Η εκτιμώμενη τότε αξία του ήταν 6 εκατομμύρια δολάρια. «Ενα κλεμμένο έργο – όπως για παράδειγμα ένα κεραμικό πουλί του Μάρτιν Μπράδερς από αυτό που εντόπισα πρόσφατα – από το 2005 που εξαφανίστηκε από μια βιβλιοθήκη του Λονδίνου και έπειτα εμφανιζόταν συχνά σε δημοπρασίες ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».

Από εκεί και πέρα αρχίζει ο αγώνας της εξακρίβωσης – εάν είναι πράγματι το έργο που λείπει – και του εντοπισμού του. Αυτό είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της δουλειάς του γιατί τα έργα αλλάζουν χέρια πολλές φορές πριν εμφανιστούν ξανά. Το ίδιο συνέβη και με τον πίνακα του Ντελβό ο οποίος ολοκληρώθηκε το 1967 και απεικονίζει γυμνές γυναίκες σε ένα ονειρικό τοπίο ανάμεσα από κτίρια κλασικής αρχιτεκτονικής (ήταν γνωστή η αγάπη του για την Ελλάδα) και τραμ. Ο ζωγράφος το πούλησε έναν χρόνο μετά την ολοκλήρωσή του αλλά εκλάπη προτού φτάσει στον αγοραστή.

Το 2008 ο Μαρινέλο έλαβε μια κλήση από κάποιον που ήθελε να τον επιστρέψει. Το τι ακριβώς συνέβη σε αυτές τις τέσσερις δεκαετίες που μεσολάβησαν κανείς δεν γνωρίζει. Η παραλαβή ήταν μια πολύ σχολαστικά – και ασυνήθιστη – οργανωμένη επιχείρηση. Αλλά το απροσδόκητο είναι το σύνηθες στον τομέα που κινείται ο Μαρινέλο. Παίρνει πολλά μηνύματα στο WhatsApp. Φυσικά πολλά από αυτά είναι παραπλανητικά. «Κάποτε μου έστειλε κάποιος ότι η Μόνα Λίζα στο Λούβρο ήταν αντίγραφο και ότι μπορούσε να το αποδείξει!!! Αυτό πηγαίνει κατευθείαν στο αρχείο».

ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ-ΛΑΓΩΝΙΚΟ. Ο Μαρινέλο σπούδασε στη σχολή Καλών Τεχνών αλλά ασχολήθηκε με τη δικηγορία εκπροσωπώντας γκαλερί, συλλέκτες και εμπόρους σε υποθέσεις που αφορούσαν έργα τέχνης. Από το 2013 που έφτιαξε την εταιρεία Art Recovery International – η οποία εδρεύει στη Βενετία αλλά έχει γραφεία και στο Λονδίνο – ζει από μια νέα σκοπιά την περιπέτεια στον κόσμο της τέχνης. Ενας πρώην πελάτης του αναφέρει στον ιστότοπο του ξεχωριστού ερευνητή ότι ο Μαρινέλο είναι «ένα μείγμα ντετέκτιβ, τεριέ και ακριβού δικηγόρου». Το βέβαιο είναι πως η ισορροπία ως διαπραγματευτής ανάμεσα στην αστυνομία, τους ιδιοκτήτες των έργων και τους κλέφτες είναι δύσκολη. Ο ίδιος πιστεύει για τον εαυτό του ότι «είναι δικηγόρος, όχι κακός, αλλά είμαι πολύ καλός διαπραγματευτής. Μπορώ να πείσω τους ανθρώπους να κάνουν το σωστό». Οπως έγινε σε μια περίπτωση το 2010. Κάποιος επικοινώνησε μαζί του για να του προσφέρει έναντι 80.000 ευρώ ένα χάλκινο γλυπτό του Χένρι Μουρ που είχε κλαπεί πριν από εννέα χρόνια. Ο Μαρινέλο επικοινώνησε με τον πωλητή, ο οποίος ήταν μέλος της ιταλικής μαφίας στο Τορόντο. Κατάφερε να τον πείσει κάνοντας υπενθύμιση κατ’ αρχάς της ιταλικής καταγωγής του. «Επειτα του είπα ότι αν προσπαθήσει να πουλήσει κάτι κλεμμένο θα μπορούσε να συλληφθεί για εμπορία. Τον έπεισα ότι με χρειαζόταν περισσότερο απ’ ό,τι εγώ εκείνον».