Ενας καινούργιος κύκλος ανοίγει

Αυτό που θα επιδιωχθεί από την άτυπη διάσκεψη της Γενεύης είναι εάν μεταξύ των πέντε μερών – Ελλάδας, ελληνοκυπριακής κοινότητας, Τουρκίας, τουρκοκυπριακής κοινότητας, Ηνωμένου Βασιλείου, ήτοι 5+1 των Ηνωμένων Εθνών που μεσολαβούν – υπάρχει κοινό έδαφος για τη διαπραγμάτευση μιας βιώσιμης και μόνιμης διευθέτησης του κυπριακού ζητήματος.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά και η Ελλάδα θα προωθήσουν τη διζωνική – δικοινοτική ομοσπονδία, το κεκτημένο στο Crans Montana και το πλαίσιο Antonio Guterres. Η Τουρκία και η εξαρτώμενη τουρκοκυπριακή ηγεσία διακηρύσσουν τη λύση των δύο κρατών, εκτός του πλαισίου ομοσπονδίας. Τυχόν διαφαινόμενο αδιέξοδο πρέπει να αποφευχθεί, αν και η Τουρκία πραγματιστικά θα επέλεγε μια έντονα αποκεντρωμένη ομοσπονδία για να μην αποκολλήσει την τουρκοκυπριακή κοινότητα από τον κορμό της Κυπριακής Δημοκρατίας, με ό,τι η απόσχιση συνεπάγεται και για τις σχέσεις της κοινότητας με την ΕΕ. Σε ένα τέτοιο σενάριο η Τουρκία θα βρεθεί προ ενός μεγάλου διλήμματος.

Στην ευρύτερη εικόνα, για την τουρκική πλευρά το Κυπριακό θα είναι το πρώτο crash test μετά την ελληνοτουρκική συνάντηση στην Αγκυρα και τη στάση των ΗΠΑ να αποκλείσει την Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35 και να αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των Αρμενίων.

Αναλόγως, στο πλαίσιο των συμβιβαστικών προτάσεων, το Ηνωμένο Βασίλειο θα επιχειρήσει συγκερασμό των διιστάμενων απόψεων. Η διερεύνηση θα αναδείξει εάν συντρέχουν οι θετικές προθέσεις για εποικοδομητική διαπραγμάτευση με κριτήρια που συνθέτουν το εγχείρημα συγκρότησης ομοσπονδίας.

Η επανορθωτική ομοσπονδίωση (remedial federation, όπως την έχει διατυπώσει ο James Crawford, καθηγητής στο Cambridge, νυν δικαστής στο Διεθνές Δικαστήριο) είναι η μόνη λύση με διεθνή υποστήριξη, για την ανάσχεση της απόσχισης και τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας. Η λύση αυτή συνιστά τη μετεξέλιξη του δικοινοτικού – συναινετικού κράτους που ίδρυσε η συμφωνία Ζυρίχης – Λονδίνου του 1959 και η δομή αυτή ενσωματώθηκε ως αυστηρή διάταξη στο Σύνταγμα του 1960, με το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία της η ανεξάρτητη Κυπριακή Δημοκρατία.

Κλειδί στη φόρμουλα της ομοσπονδίας είναι η δομή και η διακυβέρνησή της. Αντί να πλανάται γενικώς το δίλημμα περί ομοσπονδίας, θα ήταν προτιμότερο να μελετηθεί πώς με την οργάνωση της ομοσπονδίας και τη διακυβέρνησή της θα διατηρηθούν: η ενιαία κυριαρχία, η ενιαία διεθνής νομική προσωπικότητα, η συνέχεια του κράτους, η άσκηση των συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων που συνέχουν το κεντρικό κράτος. Κρίσιμο στοιχείο στην κεντρική ομοσπονδία που παραμένει σε εκκρεμότητα είναι η οργάνωση και κατανομή των εξουσιών μεταξύ των κοινοτήτων / πολιτειών. Ερώτημα παραμένει εάν θα υπάρχει πρόεδρος / αντιπρόεδρος με θητεία ή εκ περιτροπής, εάν θα συμπληρώνεται με υπουργικό συμβούλιο με σαφείς ασκούμενες αρμοδιότητες, για να είναι εκτελεστικό όργανο και όχι διακοσμητικό, ή εάν τελικά θα πρόκειται για συλλογική προεδρία.

Και στη διακυβέρνηση η κατανομή των εξουσιών παραμένει ζητούμενο με δεδομένη την αναλογική συμμετοχή των κοινοτήτων / πολιτειών. Η άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας πρέπει να συντείνει στην ενοποίηση, η δε λήψη των αποφάσεων να είναι λειτουργική και συναινετική, με δικλίδες ασφαλείας και υπέρβασης των αδιεξόδων, για να μην περιέλθει σε παράλυση το ομοσπονδιακό κράτος.

Εν κατακλείδι, πρέπει να ξεπεραστούν τα όποια διλήμματα για την οργάνωση και διακυβέρνηση και επιπλέον να προωθηθούν λειτουργικές προτάσεις διευθέτησης με υπόβαθρο συναίνεσης ως προς τη βιωσιμότητα του κεντρικού ομοσπονδιακού κράτους. Οι εκκρεμότητες από το Crans Montana δεν πρέπει να αντιμετωπισθούν αμυντικά, όπως ούτε η συνολική λύση. Οι καιροί ου μενετοί.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές» στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς