Ο ανορθόγραφος έφηβος του 2ου αι. π.Χ.

Αποφασισμένος να μην αφήσει τον χρόνο να πάει χαμένος ή απλώς ένας θυμωμένος (ίσως και από ερωτική προδοσία;) έφηβος του 2ου αι. π.Χ.; Ποιος χάραξε το δημοφιλές – με φιλοσοφικό περιεχόμενο – επίγραμμα της εποχής πάνω σε μια σπασμένη κούπα, ενώ πιθανόν  καθόταν στην αυλή ενός πολυτελούς ιερού της βασιλικής οικογένειας των Μακεδόνων, κοντά στη βορειοδυτική πύλη των Αιγών; Ισως και να μη μάθουμε ποτέ την ταυτότητά του. Στο πέρασμα των αιώνων ωστόσο έφτασε χαραγμένο από τη γραφίδα του – με ωραίο γραφικό χαρακτήρα, αλλά και αρκετά ορθογραφικά λάθη – το επίγραμμα «το ρόδον ακμάζει βαιόν] χρόνον· εάν δε παρέστη ζητών ευρήσεις ου ρόδον, αλλά βάτον». Δηλαδή «το τριαντάφυλλο ανθίζει για λίγο και αν ο χρόνος του περάσει και το αναζητήσεις δεν θα βρεις πια λουλούδι, αλλά αγκάθια».

Εύρημα ταπεινό εκ πρώτης όψεως για τους αρχαιολόγους που τα τελευταία τρία χρόνια ερευνούν το μεγάλο οικοδομικό συγκρότημα των Αιγών, χτισμένο με πωρόλιθο Βερμίου, όπως το ανάκτορο της μακεδονικής μητρόπολης. Οταν αναζήτησαν σε άλλες πηγές το επίγραμμα, διαπίστωσαν ότι ήταν καταγεγραμμένο στην Παλατινή Ανθολογία. «Πρόκειται για πολύ σημαντικό εύρημα, αλλά και ιδιαίτερα απρόσμενο» λέει στο «ΝΣυν» η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Αγγελική Κοτταρίδη. «Η δική μας εκδοχή του επιγράμματος είναι λίγο παλαιότερη πιθανόν από εκείνη που είναι καταγεγραμμένη στην Παλατινή Ανθολογία καθώς στην ανθολογία παραδίδεται η φάση “εάν δεν παρήσει” ενώ εδώ ο νεαρός γράφει “εάν δεν παρέλθει”». Η ίδια διευκρινίζει πως ο νέος που το χάραξε δεν είναι ο ποιητής. «Το αναπαράγει, καθώς ήταν όπως φαίνεται δημοφιλές στην εποχή του, στα μέσα του 2ου αι. π.Χ., όπως μας δείχνουν με βεβαιότητα τόσο το στρώμα καταστροφής, στο οποίο βρέθηκε το όστρακο, όσο και ο τύπος των γραμμάτων» συνεχίζει η αρχαιολόγος, η οποία εκτιμά ότι πρόκειται για έφηβο – περίπου 13-14 ετών – επειδή αποδίδει καλά τα γράμματα, δεν μαθαίνει τότε γραφή, και ήδη γνωρίζει ποίηση. Είναι ωστόσο ανορθόγραφος. «Το γεγονός ότι κάνει λάθη στη χρήση επί παραδείγματος του ο και του ω δείχνει ότι πιθανόν είχε αρχίσει να εξαλείφεται η ποιοτική διαφορά μεταξύ μακρών και βραχέων, κάτι διόλου παράλογο αν αναλογιστεί κάποιος ότι βρισκόμαστε στην ελληνιστική εποχή».

ΑΛΛΟ ΕΥΡΗΜΑ. Το γεγονός ότι ο νεαρός Μακεδόνας επέλεξε να χαράξει ένα επίγραμμα δεν θα πρέπει να μας ξενίζει, επισημαίνει η έμπειρη αρχαιολόγος, καθώς ήταν σύνηθες οι μαθητές να κάνουν εξάσκηση, τα λεγόμενα γυμνάσματα, με δημοφιλείς στίχους. Ενδέχεται όμως εκείνη την ημέρα να ήταν θυμωμένος, καθώς η σκαπάνη εντόπισε πιο δίπλα και ένα άλλο όστρακο, αμφορέα αυτή τη φορά, στο οποίο επαναλαμβάνει τη λέξη «πυγίζεται» (επιδίδεται σε πρωκτική συνουσία). Ο γραφικός χαρακτήρας μοιάζει πολύ με εκείνον του επιγράμματος, ενώ κι εδώ υπάρχει ορθογραφικό λάθος. Χρησιμοποιεί ι αντί για υ. Φαίνεται μάλιστα πως είναι οργισμένος με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο του οποίου το όνομα έχει σωθεί αποσπασματικά και δεν είναι σαφές προς το παρόν αν πρόκειται για άνδρα ή γυναίκα.