Ας θρηνήσουμε τον Φίλιππο αλλά όχι τη μοναρχία

Μέσα σε λίγα λεπτά αφότου έγινε γνωστός ο θάνατος του πρίγκιπα Φιλίππου άρχισα να δέχομαι συλλυπητήρια μηνύματα από φίλους στην Γκάνα. Σε ανθρώπινο επίπεδο η απώλεια είναι κατανοητή. Γιατί όμως νόμιζαν ότι πρόκειται για προσωπική μου απώλεια;

Δεν είμαι η μόνη που αισθάνεται ότι η μοναρχία αποτελεί έναν θεσμό που είναι πια παρωχημένος. Κάποιοι θεωρούν τη στάση μου μη πατριωτική, με επικρίνουν ότι είμαι αγνώμων «επισκέπτης» στη χώρα, μια υπήκοος από τις αποικίες που ξέχασε πόσα πολλά έκανε η Βρετανία για μένα.

Η δημόσια αντίδραση στον θάνατο του πρίγκιπα Φιλίππου έχει επικεντρωθεί στα όσα εκείνος, προσωπικά, έπραξε. Ηταν αναμφίβολα το πιο δραστήριο μέλος της βασιλικής οικογένειας, έχοντας πάρει μέρος σε περισσότερες από 20.000 δημόσιες εκδηλώσεις και κατέχοντας πάνω από 800 προεδρίες συλλόγων. Πολλοί νέοι ωφελήθηκαν από τις πρωτοβουλίες του δούκα του Εδιμβούργου.

Ομως αυτές οι πράξεις δημόσιας υπηρεσίας δεν είναι μεμονωμένες. Σε αντάλλαγμα με τα προνόμιά τους, τα μέλη της βασιλικής οικογένειας παραχωρούν την ιδιωτικότητά τους ή τον έλεγχο της ζωής τους και μας επιτρέπουν μια αέναη και δηλητηριώδη κάλυψη κάθε στιγμή της ζωής τους. Από την πλευρά μας, εγκαταλείπουμε την υποτιθέμενη αφοσίωσή μας στην αξιοκρατία και την ισότητα αποδεχόμενοι ότι αυτοί οι άνθρωποι αξίζουν αυτή την ειδική μεταχείριση. Αποκτούμε πρόσβαση στις φιλανθρωπικές τους δραστηριότητες όμως χάνουμε την ελευθερία να αμφισβητούμε την εξουσία τους. Το φιλανθρωπικό έργο των μελών της βασιλικής οικογένειας δεν αποτελεί δικαιολογία για τη μοναρχία.

Μια Κοινοπολιτεία στην οποία οι πρώην αποικίες αποκαλούνται πλέον «φίλοι με κοινή ιστορία» δεν επαρκεί για να αντέξει ο θεσμός. Ούτε και η ιδέα – που ακούμε συχνά αυτές τις ημέρες – ότι ο πρίγκιπας Φίλιππος ήταν ο κωμικός της οικογένειας. Θυμηθήκαμε τις πιο γνωστές του δηλώσεις: όταν είπε στον πρόεδρο της Νιγηρίας Ολεσούνγκ Ομπασάνζο για την εθνική φορεσιά του ότι «Δείχνεις έτοιμος να πέσεις για ύπνο». Οταν συμβούλευσε βρετανούς φοιτητές στην Κίνα να μην παραμείνουν πολύ αλλιώς θα γίνουν «σχιστομάτηδες». Σε έναν μαύρο βρετανό φίλο μου, σπουδαγμένο στο Κέμπριτζ είπε κάποτε «Μιλάς πολύ καλά αγγλικά».

Ο Φίλιππος ήταν «πολιτικά ανορθόδοξος» και «απότομος». Σε κανένα δεν αρέσει να μιλά άσχημα για τους νεκρούς, αλλά αυτές δεν είναι δικαιολογίες για τον αποθανόντα, όσο άλλοθι για τους σχολιαστές, που προσπαθούν να αποφύγουν να βρεθούν απέναντι στα τρωτά της βρετανικής αυτοκρατορίας. Αυτά που προκάλεσε η αποικιοκρατία. Εάν το να αποκαλούμε τον πρίγκιπα Φίλιππο «άνθρωπο της εποχής του» αποτελεί παραδοχή ότι η βασιλική οικογένεια ζει μέσα σε κάψουλα χρόνου, τότε συμφωνώ. Ο θεσμός είναι ξεκάθαρα, όπως δείχνει η εμπειρία του δούκα και της δούκισσας του Σάσεξ, παρωχημένος.

Τόσο η παρουσία της Μέγκαν όσο και η ρατσιστική αντιμετώπισή της από τον Τύπο πρόσφερε στη μοναρχία την μοναδική ευκαιρία να αγκαλιάσει μια γυναίκα αφρικανικής καταγωγής, να αποδεχθεί την περίπλοκη σχέση της με το παρελθόν της και τουλάχιστον να εμφανισθεί ότι δεσμεύεται σε μια νέα εποχή ισότητας. Ομως η μοναρχία απέτυχε πλήρως σε αυτό το τεστ.

Υπάρχει βέβαια και η προσωπική ανάλυση, στην οποία ο πρίγκιπας Φίλιππος αποδεικνύεται ιστορική φιγούρα που δείχνει το τέλος μιας εποχής. Η παιδική του ηλικία διαμορφώθηκε από την πτώση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το σώμα του κουβαλά τη γενετική μνήμη της επανάστασης των Μπολσεβίκων και τις μοιραίες επιπτώσεις για τους Ρομανόφ – το 1993, το δικό του DNA ήταν εκείνο που χρησιμοποιήθηκε για να ταυτοποιηθούν τα λείψανά τους.

Ο γάμος του Φίλιππου με τη βασίλισσα Ελισάβετ αποτελεί κληρονομιά του σχεδίου της βασίλισσας Βικτώριας να ενώσει την Ευρώπη μέσω γάμων μεταξύ των δυναστειών, κατανοώντας την ανάγκη για ειρήνη στην ήπειρο. Γύρω από την οικογένεια των Ουίνσδορ υπάρχουν πολλές διαφωνίες. Εάν υπάρχει ένας σωστός αποχαιρετισμός στον πρίγκιπα Φίλιππο, πιστεύω ότι είναι να μάθουμε – με ειλικρίνεια – τα μαθήματα τόσο από τη ζωή του όσο και από τις αντιδράσεις στον θάνατό του.