Τι θα είναι η Κούβα μετά τους Κάστρο;

Αν υπάρχει κάτι για το οποίο ούτε οι ορκισμένοι εχθροί της Κούβας δεν μπορούν και δεν δικαιούνται να κατηγορήσουν τον Ραούλ Κάστρο είναι πως δρα απρόβλεπτα και χωρίς να έχει προειδοποιήσει κανέναν. Δεν υπάρχει καλύτερη απόδειξη γι’ αυτό από την αλλαγή που σηματοδοτεί η 16η Απριλίου 2021: Το 8ο συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κούβας, οι εργασίες του οποίου αρχίζουν σήμερα και ολοκληρώνονται την ερχόμενη Δευτέρα, θα είναι το τελευταίο που βρίσκει τον μικρότερο αδελφό και διάδοχο του Φιντέλ Κάστρο στην ηγεσία του – κάτι που ο ίδιος είχε αναγγείλει από το 2016. Κάτι ανάλογο είχε κάνει, άλλωστε, και με την προεδρία της χώρας, καθώς το 2013, αμέσως μετά την επανεκλογή του για δεύτερη θητεία, είχε ξεκαθαρίσει πως αυτή θα ήταν η τελευταία του – δέσμευση την οποία τίμησε το 2018.

Σε κάθε περίπτωση, η σημερινή ημέρα μπορεί να χαρακτηριστεί ιστορική, έστω και συμβολικά. Κι αυτό διότι κλείνει ένας κύκλος ο οποίος άνοιξε πριν από 62 χρόνια, με την είσοδο των επαναστατών στην Αβάνα και την ανατροπή του καθεστώτος του δικτάτορα Μπατίστα, την Πρωτοχρονιά του 1959. Για πρώτη φορά από τότε, δεν θα υπάρχει ούτε ένας με το όνομα Κάστρο σε επίσημο θώκο – με τον 90χρονο πλέον Ραούλ (ο οποίος θα εγκαταλείψει και τη θέση του επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων) να παίζει τον ρόλο του… Ελ Σιντ, κάθε φορά που οι διάδοχοί του θα βρίσκονται μπροστά σε σοβαρά προβλήματα και προκλήσεις.

Νέα γενιά, μακρινές
μνήμες…

Πολλοί δεν κρύβουν αυτό που εύχονται και ελπίζουν για τη μετά Κάστρο εποχή: Η νέα γενιά που θα αναλάβει ολοκληρωτικά την ηγεσία της χώρας και του κόμματος να προχωρήσει σε αλλαγές και ανατροπές που, σε λίγα χρόνια, θα κάνουν την Κούβα να μη θυμίζει παρά ελάχιστα τις προηγούμενες έξι δεκαετίες. Εξάλλου, όπως λένε, τα μέλη της γενιάς αυτής δεν είχαν καν γεννηθεί όταν διεξάγονταν οι σκληρές μάχες στη Σιέρα Μάδρε και το 1959 – όπως και το 80% και πλέον του πληθυσμού της χώρας.

Αν αυτό συμβεί, τότε πιστεύουν ότι σχετικά σύντομα το όνομα Κάστρο, όπως και εκείνο του θρυλικού «κομαντάντε» Τσε Γκεβάρα, θα συναντάται μόνο στα βιβλία, τα μνημεία και τα σουβενίρ που θα παίρνουν μαζί τους οι ξένοι φεύγοντας από την Κούβα – η οποία θα έχει μετατραπεί σε τουριστικό και επενδυτικό παράδεισο. Και μαζί με αυτή την εξέλιξη, οι «ρομαντικοί» επαναστάτες της Λατινικής Αμερικής και ολόκληρου του πλανήτη θα χάσουν και το τελευταίο σημείο αναφοράς τους.

Προφανώς, πρόκειται για ένα σενάριο που κάθε άλλο παρά μπορεί να αποκλειστεί. Οσοι το υποστηρίζουν και το προβάλλουν, ωστόσο, οφείλουν να συνυπολογίσουν και τα εξής: Πρώτον, ότι η Κούβα φαίνεται να βγαίνει όρθια και περήφανη από αυτή την πρωτόγνωρη υγειονομική κρίση, καθώς το σύστημα που έχει αναπτύξει αποτελεί πρότυπο παγκοσμίως, ακόμη και για τις πλέον ανεπτυγμένες χώρες. Δεύτερον, ότι οι πάντες γνωρίζουν ότι μεγάλο μέρος από τα σοβαρότατα οικονομικά προβλήματα και τις ελλείψεις που αντιμετωπίζει έχουν τη ρίζα τους στο πολυετές και για μεγάλες περιόδους ασφυκτικό εμπάργκο των ΗΠΑ και των συμμάχων τους.

Τομή ή
συνέχεια;

Το τρίτο – αλλά όχι και το τελευταίο σε σημασία – έχει να κάνει με το γεγονός ότι ο ίδιος ο Ραούλ έχει δρομολογήσει σημαντικές αλλαγές εδώ και αρκετά χρόνια και πολύ πριν αναλάβει τα ηνία της χώρας, το 2008. Ο «αιωνίως δεύτερος», όπως τον χαρακτηρίζουν πολλοί επειδή ζούσε στη «σκιά» του πληθωρικού Φιντέλ, φαίνεται πως ήταν αυτός που πίεσε ώστε η σοσιαλιστική Κούβα να βάλει νερό στο κρασί της αμέσως μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Στα ίδια βήματα φαίνεται δε πως κινείται και ο διάδοχός του: Ο 60χρονος Μιγκέλ Ντίαζ – Κάνελ, ο οποίος είναι από το 2018 πρόεδρος της Κούβας και όλα δείχνουν πως θα αναλάβει και την ηγεσία του κόμματος – και έχει ως κεντρικό του σύνθημα το «Είμαστε η Συνέχεια».

Αξίζει να θυμόμαστε, ανάμεσα στα άλλα, πως ήταν ο Ραούλ Κάστρο που προώθησε τις αγοραπωλησίες ιδιωτικής περιουσιακών στοιχείων και την ίδρυση μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αυτός που άνοιξε σταδιακά την πόρτα στο ξένο κεφάλαιο (στον τουρισμό και όχι μόνο) και τους εμιγκρέδες του Μαϊάμι, ενώ επέτρεψε
και στους συμπολίτες του να ταξιδεύουν σχεδόν ελεύθερα στο εξωτερικό. Ο πολιτικός ο οποίος τόλμησε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της μαύρης αγοράς, υιοθετώντας το σύστημα του διπλού νομίσματος (αν και εγκαταλείφθηκε πρόσφατα). Και ο ίδιος που δεν δίστασε να δείξει την πόρτα της εξόδου από τις κρατικά ελεγχόμενες επιχειρήσεις σε δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένους.

Για όλους αυτούς τους λόγους, πάντως, αρκετοί τον χαρακτήρισαν ως εκπρόσωπο της «δεξιάς πτέρυγας» του ΚΚ και του συστήματος διακυβέρνησης της Κούβας – έστω κι αν θεωρούνταν πιο «ορθόδοξος» μαρξιστής σε σύγκριση με τον αδελφό του και, βεβαίως, τον Τσε. Αλλοι, πάλι, ισχυρίστηκαν πως ήταν διορατικός, προσαρμοστικός και ρεαλιστής.

Η Ιστορία θα κρίνει. Οπως πάντα.