Η ερώτηση των 450 εκατ. δολαρίων

Τα νερά έρχεται να ταράξει ένα ντοκιμαντέρ που θα προβληθεί αύριο και φωτίζει μερικές σκοτεινές πτυχές γύρω από το ερώτημα που συζητήθηκε όσο λίγα τα τελευταία χρόνια στον εικαστικό κόσμο: Για ποιον λόγο είναι άφαντος ο «Σωτήρας του Κόσμου»; Γιατί το ακριβότερο έργο τέχνης στον κόσμο (πωλήθηκε σε δημοπρασία τον Νοέμβριο του 2017 προς 450 εκατ. δολάρια) δεν εκτέθηκε στην αναδρομική του Λεονάρντο ντα Βίντσι στο Λούβρο στο Παρίσι; Η εξαφάνισή του συνδέεται με την αμφιλεγόμενη αυθεντικότητά του;

Οι απαντήσεις, όπως προκύπτει από τη γαλλικής παραγωγής έρευνα «Ο Σωτήρας πωλείται», που υπογράφει ο Αντουάν Βετκέν και θα προβληθεί στα γαλλικό κανάλι 5, είναι αντιφατικές μεταξύ τους και προέρχονται από διευθυντές μουσείων, ιστορικούς τέχνης, διπλωμάτες και πολιτικούς. Εντέλει, ωστόσο, δεν φαίνεται να συνηγορούν ότι όντως ο κορυφαίος δημιουργός της Αναγέννησης ζωγράφισε το συγκεκριμένο έργο.

Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Μακρόν (εμφανίζεται με το ψευδώνυμο «Ζακ») αποκαλύπτει ότι κατόπιν εκτεταμένης απόρρητης εξέτασης του πίνακα από το Μουσείο του Λούβρου, με τη συμμετοχή κορυφαίων ειδικών από όλον τον κόσμο, προκύπτει ότι ο Ντα Βίντσι «συνέβαλε» στη δημιουργία του, αλλά η αυθεντικότητά του δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί.

Ο ΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΡΙΓΚΙΠΑ. Το επόμενο βήμα ήταν να κληθούν εκπρόσωποι της Σαουδικής Αραβίας στο Λούβρο – δεδομένου ότι ιδιοκτήτης του έργου είναι ο σαουδάραβας πρίγκιπας Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν – για να ενημερωθούν για τα αποτελέσματα. Και όπως ήταν αναμενόμενο, δεν ικανοποιήθηκαν διόλου. Ο σεΐχης – σύμφωνα με τον «Ζακ» – έθεσε σαφείς όρους: «Παρουσιάστε τον “Σωτήρα του Κόσμου” δίπλα στη “Μόνα Λίζα” χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις, ως 100% έργο Ντα Βίντσι».

Για τους Σαουδάραβες, η παρουσίαση αυτή ήταν κομβικής σημασίας, διότι, πρώτον, θα ήταν διεθνής ο διασυρμός για το γεγονός ότι καταβλήθηκε ένα υπέρογκο ποσό για ένα μη αυθεντικό έργο και, δεύτερον, επειδή η έκθεση του πίνακα στο Λούβρο θα ερμηνευόταν ως ένα άνοιγμα της χώρας προς τη Δύση προσδίδοντας στον ηγέτη της τον χαρακτηρισμό του προοδευτικού. Ρόλο στις διαπραγματεύσεις, σε δεύτερο επίπεδο, έπαιξε και η δεκαετής συμφωνία δεκάδων δισ. ευρώ ανάμεσα στις δύο χώρες, που δίνει στη Γαλλία τον αποκλειστικό ρόλο στα αναπτυξιακά έργα της επαρχίας Αλ Ούλα, με στόχο την ανάδειξή της ως πολιτιστικού ταξιδιωτικού προορισμού.

Οταν οι Σαουδάραβες κατάλαβαν ότι οι Γάλλοι δεν θα υποχωρούσαν εύκολα στο θέμα συγκάλυψης της αυθεντικότητας του έργου, προχώρησαν σε οικονομική πρόταση, η οποία όμως δεν βρήκε ανταπόκριση, καθώς είχαν ήδη αποδειχθεί κακοπληρωτές στο πλαίσιο της συμφωνίας της Αλ Ούλα. Κι ενώ οι Γάλλοι υπουργοί Εξωτερικών Ζαν Ιβ λε Ντριάν και (τέως σήμερα) Πολιτισμού Φρανκ Ριεστέρ ζύγιζαν τις σαουδαραβικές πιέσεις, το Λούβρο ετοίμαζε δύο εκδόσεις του καταλόγου της μεγάλης αναδρομικής έκθεσης του Ντα Βίντσι. Στη μια συμπεριλαμβανόταν ο «Σωτήρας του Κόσμου» και στην άλλη όχι.

ΤΟ «ΟΧΙ» ΤΟΥ ΜΑΚΡΟΝ. Ο κύβος ερρίφθη όταν στα τέλη Σεπτεμβρίου 2019 ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αποφάσισε να μη γίνουν δεκτοί οι όροι της Σαουδικής Αραβίας, λαμβάνοντας υπόψη του τις εισηγήσεις σύμφωνα με τις οποίες η παρουσίαση του πίνακα θα έπληττε την αξιοπιστία του Λούβρου, ενώ το μουσείο θα εμφανιζόταν να «ξεπλένει» την αμφιλεγόμενη ταυτότητα του δημιουργού του πίνακα. Οι συνομιλίες ανάμεσα στις δύο χώρες συνεχίστηκαν παρ’ όλ’ αυτά και το ενδεχόμενο ο πίνακας να εκτεθεί είχε μείνει ανοικτό.

Και ενώ τα πορίσματα της έρευνας που αμφισβητούσαν την αυθεντικότητα του έργου πλέον αποτελούσαν κρατικό μυστικό, η εικαστική επιθεώρηση «The Art Newspaper» είχε αποκαλύψει ότι το Λούβρο είχε προχωρήσει σε έκδοση μονογραφίας (η οποία δεν κυκλοφόρησε επειδή δεν εκτέθηκε το έργο) με την έγκριση του ΥΠΠΟ της Σαουδικής Αραβίας, σύμφωνα με την οποία ο πρόεδρος του μουσείου Ζαν Λικ Μαρτινέζ επιβεβαίωνε ότι ο «Σωτήρας του Κόσμου» ήταν δημιουργία του Λεονάρντο ντα Βίντσι, κάτι που υιοθετούσαν στα επόμενα κεφάλαια κι οι ειδικοί συντηρητές. Ενόψει της προβολής του ντοκιμαντέρ, ωστόσο, το Λούβρο αρνήθηκε να σχολιάσει τόσο την ύπαρξη της μονογραφίας όσο και το περιεχόμενο της ταινίας. Η τελευταία λέξη για το θέμα φαίνεται πως ανήκει στον εμπειρογνώμονα Μάρτιν Κεμπ, ο οποίος πρωτοστάτησε στην απόδοση του έργου στον Ντα Βίντσι κι ο οποίος δηλώνει στην κάμερα του Βετκέν: «Πάντα υπάρχει πιθανότητα να κάνεις λάθος. Αν κάνω λάθος, δεν πέθανε και κανένας, απλώς κάποιος έχασε πολλά χρήματα».