Τα ντιλ του Χίτλερ με τους ξένους ανταποκριτές στη ναζιστική Γερμανία

Τον Σεπτέμβριο του 1939 οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Ο Χίτλερ με την εισβολή της Βέρμαχτ στην Πολωνία ξεκινούσε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος έπρεπε να κερδηθεί όχι μόνον στρατιωτικά αλλά και στο επίπεδο της προπαγάνδας. Οταν το πολωνικό πρακτορείο ειδήσεων ΡΑΤ μετέδωσε την καταστροφή της μονής Τσενστοχάου και της «Μαύρης Παρθένου» από βομβαρδισμό των Γερμανών στις 3 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός προπαγάνδας του Χίτλερ, Γιόζεφ Γκέμπελς, έγραφε στο ημερολόγιό του για «υποτιθέμενη καταστροφή της Θεομήτορος του Τσενστοχάου» και εγκληματική πολωνική προπαγάνδα. «Αυτό πέρασε σε όλο τον παγκόσμιο Τύπο. Θα στείλω τον αμερικανό δημοσιογράφο Λόχνερ με ένα πολεμικό αεροπλάνο στο Τσενστοχάου, για να μεταφέρει αυτά που βλέπει. Ετσι ελπίζω να αποτελειώσω αυτό το ψέμα», έγραφε στις 5 Σεπτεμβρίου 1939. Την επομένη σημείωνε: «Ο Λόχνερ πήγε στο Τσενστοχάου. Ενημερώνει τώρα το εξωτερικό. Ετσι αποτελειώνω το χειρότερο αγγλικό και κυρίως πολωνικό ψέμα».

Ο Λουίς Λόχνερ δεν ήταν άλλος από τον ανταποκριτή του AP (Associated Press). Μέλος, όπως και οι άλλοι ανταποκριτές στο Βερολίνο, της Ενωσης Ξένου Τύπου (VAP), της ιστορικότερης δημοσιογραφικής οργάνωσης της Γερμανίας που λειτουργεί αδιάκοπα από το 1906 μέχρι σήμερα. Στoν Μεσοπόλεμο οι εκδηλώσεις της VAP ήταν σταθερό ραντεβού των πολιτικών για να καλλιεργήσουν τις σχέσεις τους με τους ξένους ανταποκριτές-μέλη της Ενωσης. Και το ναζιστικό καθεστώς, μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία το 1933, ενδιαφερόταν για τη διεθνή εικόνα του. Από την άλλη, η πρόσβαση σε πληροφορίες ήταν σημαντική για τους δημοσιογράφους και υπήρχαν επαφές, μολονότι οι ανταποκρίσεις τους ήταν επικριτικές για το χιτλερικό καθεστώς. Δεν υπάρχει καμία σκιά για την Ενωση VAP, τονίζει ο ιστορικός Νόρμαν Ντομάιερ, που ασχολείται με την περίοδο εκείνη στο ερευνητικό έργο της υφηγεσίας του στο Πανεπιστήμιο της Στουτγάρδης με τίτλο: «Παγκόσμια κοινή γνώμη και Δικτατορία – Οι αμερικανοί ανταποκριτές στο Γ’ Ράιχ».

Υπάρχουν όμως μεμονωμένες σκιές. Η έναρξη του πολέμου έφερε την ανταλλαγή των ανταποκριτών, έκλεισαν ανταποκριτικά γραφεία. Αυτό συνέβη και με το αμερικανικό πρακτορείο AP όταν μπήκε η Αμερική στον πόλεμο τον Δεκέμβριο του 1941. Παρ’ όλα αυτά, το ΑΡ συνέχισε να μεταδίδει φωτογραφικό υλικό, βάσει συμφωνίας που είχε κλείσει με την ηγεσία του Γ’ Ράιχ για ανταλλαγή φωτογραφιών. Οι φωτογραφίες ανταλλάσσονταν καθημερινά μέσω συνδέσμων στην ουδέτερη Πορτογαλία και στη συνέχεια στη Σουηδία. Η ανταλλαγή είχε εγκριθεί από τις Αρχές των ΗΠΑ, μέσω του ΑΡ διοχετεύονταν στους Γερμανούς επιλεγμένες φωτογραφίες αμερικανικών στρατιωτικών υπηρεσιών από το εξωτερικό. Μέχρι την άνοιξη του 1945 η ανταλλαγή έφτασε τις 40.000 φωτογραφίες.

Η συνεργασία αυτή καταμεσής του πολέμου «ήταν η μεγαλύτερη έκπληξη στην έρευνά μου», λέει ο Ντομάιερ. Ο Χίτλερ είχε τεράστιο ενδιαφέρον να προβάλει τη δική του εικόνα μέσω του φωτογραφικού υλικού που διοχέτευε στο ΑΡ. Οταν ο Ντομάιερ πρωτοδημοσίευσε το 2016 αποσπάσματα της έρευνάς του, το ΑΡ αντέδρασε τονίζοντας ότι φρόντιζε πάντα να υποδεικνύει στους πελάτες του τη γερμανική προέλευση των φωτογραφιών. Δικαιολόγησε τη συνεργασία με το επιχείρημα ότι έτσι μπορούσε να σχηματιστεί εικόνα για σημαντικά γεγονότα στη Γερμανία και στις χώρες υπό γερμανική κατοχή. Ωστόσο δεν επέτρεψε στον Ντομάιερ την έρευνα των αρχείων του, παρά μόνο σε όσα το ίδιο έθεσε στη διάθεσή του.

Η έρευνα του γερμανού ιστορικού βγάζει και άλλες κραυγαλέες περιπτώσεις στην επιφάνεια. Ο δεδηλωμένος ναζιστής, αντισημίτης Καρλ Φλικ-Στέγκερ ήταν γνωστός προπαγανδιστής του Γ’ Ράιχ και έγινε ανταποκριτής του ΑΡ στη Βόννη μετά το 1945. Ο Ερνστ Λέμερ αυτοπροβαλλόταν ως αντιστασιακός, έγινε συνιδρυτής του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος CDU μετά τον πόλεμο και ομοσπονδιακός υπουργός, υπό τους Αντενάουερ και Ερχαρτ. Ωστόσο η έρευνα έδειξε ότι είχε στενές σχέσεις με τον Γιόζεφ Γκέμπελς και τον υπουργό Εξωτερικών του Χίτλερ, Γιόαχιμ Ρίμπεντροπ, ήταν δραστήριος προπαγανδιστής του ναζιστικού καθεστώτος με πάνω από 2.000 άρθρα.

Ο Ντομάιερ περιγράφει στα «ΝΕΑ» και την ελληνική πτυχή της δραστηριότητας του αμερικανού δημοσιογράφου Λουίς Λόχνερ. Ο  ανταποκριτής του ΑΡ, όπως και ο Πιερ Χας, ανταποκριτής του ΙΝS (International News Service), είχαν προνομιακή μεταχείριση από τον υπεύθυνο του υπουργείου Προπαγάνδας για τον ξένο Τύπο, Καρλ Μποέμερ. Οι Λόχνερ και Χας τον συνόδευσαν ως «εντεταγμένοι» στη Βέρμαχτ ξένοι ανταποκριτές για να καλύψουν δημοσιογραφικά την κατάληψη της Αθήνας από τους Γερμανούς στις 27 Απριλίου του 1941. Το ταξίδι τους για την Ελλάδα κράτησε εβδομάδες, ειδικό φορτηγό της Βέρμαχτ φρόντιζε για την τροφοδοσία τους διασχίζοντας τα Βαλκάνια. Στο ταξίδι αυτό, λέει ο Ντομάιερ, «οι δύο ανταποκριτές έζησαν από κοντά και τις προστριβές με τους Ιταλούς, στους οποίους οι Γερμανοί δεν επέτρεψαν την είσοδο στην Αθήνα, εξαιτίας των κακών επιδόσεών τους στον πόλεμο με τους Ελληνες».

Ο Ντομάιερ αναφέρεται και την περίπτωση του Χάρι Φλάνερι, ανταποκριτή του CBS, ο οποίος είχε επίσης προνομιακή μεταχείριση από το ναζιστικό καθεστώς. Ο Φλάνερι μετέβη αεροπορικώς στην Αθήνα προκειμένου να πάρει συνέντευξη από τον γερμανό παγκόσμιο πρωταθλητή του μποξ Μαξ Σμέλινγκ, ο οποίος νοσηλευόταν σε νοσοκομείο της Αθήνας μετά τον τραυματισμό του στη μάχη της Κρήτης. Η υπόθεση αυτή, ωστόσο, εξελίχθηκε σε φιάσκο για το γερμανικό υπουργείο Προπαγάνδας. Ο Σμέλινγκ στη συνέντευξη αντί να επαινέσει τους Γερμανούς, δήλωνε εντυπωσιασμένος από την αυτοθυσία των βρετανών στρατιωτών. Το αποτέλεσμα ήταν ο Σμέλινγκ να περάσει από στρατοδικείο για τη συνέντευξή του αυτή.