Οταν δικαστικές αποφάσεις υπονομεύουν τη Δημοκρατία

Στη διαβόητη υπόθεση Dred Scott v. Sandford, του 1857, ο αρχιδικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ Ρότζερ Τάνι είχε αποφανθεί πως οι Αφροαμερικανοί δεν ήταν και δεν μπορούσαν να είναι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών και ότι ο Συμβιβασμός του Μισούρι (1820), που είχε δημιουργήσει μια (ομολογουμένως ανήσυχη) ισορροπία μεταξύ πολιτειών σκλάβων και ελεύθερων Πολιτειών, ήταν αντισυνταγματικός. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ μοιάζει να μην έχει διδαχθεί από τα σφάλματά του.

H δύναμη του δικαστηρίου να φέρνει τα πάνω κάτω στην πολιτική δεν ήταν ανέκαθεν προφανής. Το 1832, όταν ο αρχιδικαστής Τζον Μάρσαλ αποφάνθηκε πως η νομοθεσία που είχε εφαρμοστεί στην Τζόρτζια επιτρέποντας την κατάσχεση εδαφών των ιθαγενών Τσερόκι παραβίαζε τις ομοσπονδιακές συνθήκες, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Αντριου Τζάκσον φέρεται να είπε: «Ο Τζον Μάρσαλ πήρε την απόφασή του· τώρα ας την εφαρμόσει». Στην πραγματικότητα, μπορεί ο Τζάκσον να μην το είπε ανοιχτά, αλλά ο ίδιος και η Πολιτεία της Τζόρτζια πράγματι αγνόησαν τη δικαστική απόφαση.

Και εν τούτοις, σε παγκόσμιο επίπεδο, οι δικαστές έχουν πιθανότατα κάνει όσα και οποιαδήποτε ομάδα επαναστατών προκειμένου να αναστατώσουν πολιτικά συστήματα – συχνά υπονομεύοντας εν τω μεταξύ, αντί να προωθούν, τον σκοπό της δικαιοσύνης. Η καταδίκη του λοχαγού Αλφρεντ Ντρέιφους (1894) με βάση κατασκευασμένες κατηγορίες κατασκοπείας δίχασε τη Γαλλία για μια ολόκληρη γενιά, αποδυναμώνοντας με μοιραίο τρόπο τη χώρα την περίοδο που προηγήθηκε του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (στον οποίο τελικά πολέμησε ο Ντρέιφους, έχοντας επιτέλους δικαιωθεί).

Το 1922, μια δίκη για στάση εδραίωσε τη θέση του Μαχάτμα Γκάντι ως ηγέτη του κινήματος ανεξαρτησίας της Ινδίας, αποκαλύπτοντας παράλληλα πόσο μεγάλη παρωδία ήταν η βρετανική δικαιοσύνη. Τη δεκαετία του 1970 η σύλληψη (και κατόπιν η δολοφονία) του Στιβ Μπίκο, του ιδρυτή του κινήματος «Μαύρης Συνείδησης» στη Νότια Αφρική, ενίσχυσε την ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης όσον αφορά την εγκληματικότητα του καθεστώτος του απαρτχάιντ, οδηγώντας τελικά στην επιβολή διεθνών κυρώσεων σε βάρος του.

Στη Ρωσία, η πρόσφατη καταδίκη του Αλεξέι Ναβάλνι – επίσης με βάση παράλογες κατηγορίες, έπειτα από μία καφκική δίκη – ενδεχομένως να αποδειχθεί εξίσου επιζήμια για το καθεστώς του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν. Για χρόνια ο Ναβάλνι ήταν ο ηγέτης κάποιου που μπορεί με τον καλύτερο τρόπο να περιγραφεί ως ένα περιθωριακό κίνημα διαμαρτυρίας. Ακόμα και μετά τη δηλητηρίασή του, την περασμένη χρονιά, με τον στρατιωτικό νευροτοξικό παράγοντα Νόβιτσοκ – μία επίθεση που φέρει πάνω της εμφανή τα δαχτυλικά αποτυπώματα του Κρεμλίνου – μόνο μία μειονότητα των Ρώσων τον στήριζαν ενεργά.

Οι Ρώσοι ίσως να εκτίμησαν τη γενναιότητα με την οποία όρθωσε το ανάστημά του ο Ναβάλνι στον Πούτιν, το πώς επέστρεψε στη Ρωσία αφού ανέρρωσε στη Γερμανία από την επίθεση με Νόβιτσοκ, και ο ίδιος είναι πλέον η ηγετική προσωπικότητα της αντιπολίτευσης. Μόνο όμως αφού τον καταδίκασε βιαστικά ένα δικαστήριο σε σχεδόν τρία χρόνια φυλάκιση σε μια σωφρονιστική αποικία, κατέβηκαν δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές στον δρόμο προκειμένου να τον στηρίξουν (ή τουλάχιστον, να αψηφήσουν τον Βλαντίμιρ Πούτιν).

Ο Πούτιν πρέπει λογικά να αιφνιδιάστηκε. Εκείνος προσπαθούσε απλώς να χρησιμοποιήσει τα δικαστήρια προκειμένου να φιμώσει έναν ενοχλητικό αντίπαλο – μια προσέγγιση με πλούσιο γενεαλογικό δένδρο στη Ρωσία. Οι σταλινικές δίκες-παρωδία του Νικολάι Μπουχάριν, του στρατάρχη Μιχαήλ Τουχατσέφσκι, του Γκριγκόρι Ζινόβιεφ και του Λεβ Κάμενεφ – όλες υπό τη διεύθυνση του είρωνα γενικού εισαγγελέα Αντρέι Βισίνσκι, με τον ίδιο τον Στάλιν καμιά φορά να κρυφοκοιτάζει από έναν εξώστη – εξόντωσαν (κυριολεκτικά) κάθε αντιπολίτευση στο καθεστώς του.

Αλλά ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ένας πρώην αξιωματικός της σοβιετικής KGB, πρέπει επίσης να γνωρίζει τι συνέβη όταν κρίθηκε ένοχος ο Γιόζεφ Μπρόντσκι στη γενέτειρά του, την Αγία Πετρούπολη (τότε Λένινγκραντ) για «κοινωνικό παρασιτισμό» και καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια καταναγκαστικών έργων για το έγκλημα της συγγραφής ποιημάτων. Το επεισόδιο αυτό ενέπνευσε τη γενιά των διαφωνούντων που λειτούργησαν ως καταλύτης στην πτώση της Σοβιετικής Ενωσης.

Είναι σαφές πως τα καθεστώτα συχνά υποφέρουν όταν τα δικαστήρια αποκαλύπτονται ως εργαλεία εδραίωσης μιας απολυταρχίας. Αυτός δεν είναι όμως ο μόνος τρόπος που μπορεί το δικαστικό σώμα να υπονομεύσει ένα πολιτικό σύστημα. Τα δικαστήρια μπορούν επίσης να αποφαίνονται με τρόπους που υπονομεύουν τη δημοκρατία.

Αυτό συμβαίνει στις ΗΠΑ το μεγαλύτερο μέρος των τελευταίων δύο δεκαετιών. Αρνούμενος (παρότι είχε κάποιους καλούς λόγους) να βάλει τέλος στη χειραγώγηση των εκλογικών περιφερειών (gerrymandering), ο αρχιδικαστής Τζον Ρόμπερτς ο νεότερος επέτρεψε άμεσα την πολιτική πόλωση που έφτασε στο ζενίθ της στη διάρκεια της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ. Ακυρώνοντας κάθε όριο όσον αφορά τις επιχειρηματικές δαπάνες για πολιτικές εκστρατείες στη διαβόητη απόφαση Citizens United (2010), βοήθησε να εδραιωθεί το σκοτεινό χρήμα στην αμερικανική πολιτική. Και ξεκοιλιάζοντας τον Νόμο περί Δικαιωμάτων Ψήφου του 1965 στην υπόθεση Shelby County v. Holder, ο Ρόμπερτς έχει διευκολύνει τις ρατσιστικές τακτικές καταστολής της ψήφου που εφαρμόζονται σήμερα σε πολλές Πολιτείες υπό τον έλεγχο των Ρεπουμπλικανών.

Το θέμα είναι πως το δημοκρατικό ιδεώδες της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης δεν αποκλείει τη λογοδοσία. Λένε πως τον Ρόμπερτς τον ενδιαφέρει πολύ η ιστορία, καθώς και η θέση που αυτή θα του δώσει. Αν δεν αρχίσει, μαζί και οι συνάδελφοί του, να σκέφτεται τις συνέπειες των αποφάσεών του στον πραγματικό κόσμο, είναι σχεδόν βέβαιο πως θα βρεθεί μια θέση δίπλα σε εκείνη του Τάνι.

Η Νίνα Χρούστσεβα, δισεγγονή του πρώην ηγέτη της ΕΣΣΔ Νικίτα Χρουστσόφ, είναι καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο The New School της Νέας Υόρκης και συγγραφέας.