Μπορούμε να φρενάρουμε την κλιματική αλλαγή «μπλοκάροντας» τον Ηλιο;

Υπάρχουν κάποια σημάδια πως ο κόσμος ενδεχομένως να ετοιμάζεται επιτέλους να αντιμετωπίσει τα γενεσιουργά αίτια της κλιματικής αλλαγής, μειώνοντας τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Την περασμένη εβδομάδα, ωστόσο, μια ομάδα αμερικανών επιστημόνων παρουσίασε ένα plan B, ένα μάλλον εναλλακτικό προσχέδιο για την περίπτωση που ο κόσμος δεν καταφέρει να κάνει αυτό που οφείλει εγκαίρως.

Οι Εθνικές Ακαδημίες Επιστημών των ΗΠΑ έδωσαν στη δημοσιότητα έκθεση που εξηγεί πώς θα μπορούσαν να δημιουργήσουν οι ΗΠΑ ένα σχέδιο μπλοκαρίσματος του Ηλίου, σε περίπτωση που η διεθνής κοινότητα δεν μπορέσει να μειώσει αρκετά γρήγορα τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ή που η υπερθέρμανση του πλανήτη γίνει απειλή για την ανθρώπινη ύπαρξη. Τα συμπεράσματα του ανώτατου αμερικανικού επιστημονικού ινστιτούτου υποδηλώνουν πως η χώρα βρίσκεται ενδεχομένως κοντά στο να ξεκινήσει έρευνες γύρω από ένα θέμα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια αποτελούσε ταμπού.

«Με τη συμπερίληψη της έκθεσης των Εθνικών Ακαδημιών σε αυτό το αναπτυσσόμενο πεδίο», επισημαίνει ο Κέβιν Σάρπραϊζ, λέκτορας στο Κολέγιο του Μάουντ Χόλιοκ στη Μασαχουσέτη, στον εξιδεικευμένο ιστότοπο Gizmondo, «είναι σαφές πως η ηλιακή γεωμηχανική δεν μπορεί να θεωρείται πλέον στα περιθώρια της κλιματικής αλλαγής ή ως μια φουτουριστική πρόταση για την οποία μπορούμε να ανησυχήσουμε κάποια στιγμή στο μέλλον». Σύμφωνα με τον ίδιο, η νέα έκθεση παραγγέλθηκε «ώστε να διατυπώσει συστάσεις για την εγκαθίδρυση ενός ερευνητικού προγράμματος» το οποίο θα θεσπίσει ένα είδος ημερήσιας διάταξης για την επιστήμη, τη διακυβέρνηση, τη διεθνή συνεργασία και τη συμμετοχή των πολιτών. Καταγράφει τρεις από τις συχνότερες ιδέες για το «χακάρισμα» του Ηλίου: την έγχυση μικροσκοπικών ανακλαστικών σωματιδίων στη στρατόσφαιρα, τη λεύκανση των νεφών (marine clouds brightening), επίσης με τη χρήση μικροσκοπικών σωματιδίων, και τη λέπτυνση των θυσάνων (thinning cirrus clouds).

Ερευνες έχουν δείξει πως και οι τρεις αυτές εναλλακτικές λύσεις θα μπορούσαν δυνητικά να αντιμετωπίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη μπλοκάροντας το εισερχόμενο ηλιακό φως ή, στην περίπτωση της λέπτυνσης των θυσάνων, επιτρέποντας σε περισσότερη θερμότητα να δραπετεύσει από την επιφάνεια της Γης. Και οι τρεις, ωστόσο, ενέχουν κινδύνους που θα μπορούσαν να διαταράξουν το κλίμα με άλλους τρόπους – για παράδειγμα, το μπλοκάρισμα του εισερχόμενου ηλιακού φωτός θα μπορούσε να τροποποιήσει τα μοτίβα των βροχοπτώσεων και να προκαλέσει καταρρακτώδεις βροχές λόγω μουσώνων, με καταστροφικές συνέπειες για εκατομμύρια αγρότες στην Ινδία. Επιπλέον, καμία από τις τρεις επίμαχες εναλλακτικές λύσεις δεν αντιμετωπίζει τα ζητήματα της οξίνισης των ωκεανών ή της τοπικής ρύπανσης από την καύση ορυκτών καυσίμων και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες.

Παρ’ όλα αυτά, θα μπορούσαν όλες να λειτουργήσουν ως ένα ζωτικής σημασίας φρένο στην περίπτωση που η κλιματική αλλαγή εκτροχιαστεί. Και με περιορισμένο χρόνο μπροστά μας για την αντιμετώπιση της κρίσης, πολλοί θεωρούν πως είναι ανάγκη να καταλάβουμε τι ακριβώς θα συνέβαινε αν πατούσαμε ένα τέτοιο φρένο. Η έκθεση εισηγείται ένα περιορισμένο ερευνητικό πρόγραμμα 100-200 εκατομμυρίων δολαρίων, διάρκειας πέντε χρόνων, με αυστηρότατο πλαίσιο όσον αφορά στη διαφάνεια και τους στόχους. Και είναι περιττό να επισημάνει κανείς πόσο απαραίτητη είναι η διαφάνεια, καθώς και η λογοδοσία, για έναν τομέα όπως η γεωμηχανική, δεδομένης της προοπτικής αλλαγής του παγκόσμιου κλιματικού συστήματος με ριζοσπαστικούς τρόπους, που θα μπορούσαν να πλήξουν ορισμένες κοινότητες και βιομηχανίες, ωφελώντας παράλληλα κάποιες άλλες – παράλληλα με την καταστροφή των αγροτών στην Ινδία, για παράδειγμα, χώρες που εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα για την οικονομία τους θα μπορούσαν να συνεχίσουν ανενόχλητες να κερδίζουν από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι Εθνικές Ακαδημίες των ΗΠΑ καταπιάνονται με το ζήτημα της γεωμηχανικής. Είχαν δημοσιοποιήσει μια αντίστοιχη έκθεση και το 2015, πολλά έχουν όμως αλλάξει έκτοτε: έχει μεσολαβήσει μια σειρά από θερμότερες – από ποτέ – χρονιές, ολοένα και υψηλότερα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και ένα πλήθος από νέες μελέτες για το πώς θα μπορούσε να επηρεάσει ένα «μπλόκο» στον Ηλιο τον πλανήτη. Επιπλέον, η ανάγκη για δίκαιη αντιμετώπιση παραδοσιακά αγνοημένων κοινοτήτων έχει μετατοπιστεί στο προσκήνιο των συζητήσεων γύρω από την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Με την έλευση της εποχής της γεωμηχανικής ενδεχομένως προ των πυλών, όλα αυτά τα ζητήματα αποκτούν χαρακτήρα κατεπείγοντος.