Συνωστισμός στα αρχαία; Πώς πολλαπλασιάζεται {LF}το πράσινο στις πόλεις

Ανοιξαν οι αρχαιολογικοί χώροι! Ομως, κινδυνεύουν από συνωστισμό οι αρχαίοι και μόνο αυτοί. Τώρα στην πανδημία, καθώς περπατούνε οι Αθηναίοι διαπιστώνουν μεγάλες τρύπες στον αστικό ιστό – εκτάσεις άδειες, πράσινες, περιφραγμένες και φυλασσόμενες από κάθε επιβουλή. Αποστερημένοι από τουρίστες, οι αρχαιολογικοί χώροι, αξιοποιούνται από την αστική πανίδα – χελώνες, κάποιες τυχερές γάτες, απορημένους σκύλους.

Δεν ήταν πάντα έτσι. Επί υπουργίας Μελίνας Μερκούρη στον Πολιτισμό, η πολιτική του μηδενικού εισιτηρίου για Ελληνες επέτρεπε στους αρχαιολογικούς χώρους να ενταχθούν στην πόλη: Για να πας από το Θησείο στο κέντρο διέσχιζες την Αρχαία Αγορά. Η Ακαδημία Πλάτωνος και ο Κολωνός ξανασυναντιόντουσαν. Οι Αθηναίοι αξιοποιούσαν την κληρονομιά τους όπως οι Λονδρέζοι τα μουσεία τους – δωρεάν πρόσβαση σε φυλασσόμενους χώρους.

Παρά ταύτα, η πολιτική του «δωρεάν αλλά μόνο για Ελληνες» πολεμήθηκε, κυρίως από Ευρωπαίους. Αφού η τσέπη του υπουργείου δεν άντεχε το λονδρέζικο δωρεάν μοντέλο, επανήλθε το ενιαίο και ενιαία απαγορευτικό εισιτήριο. Ετσι, υψώθηκαν τείχη ξανά: ο Αθηναίος επισκέπτεται τα αρχαία εν είδει προσκυνήματος μια φορά τη ζωή του με το σχολείο. Οι χώροι παραμένουν αστικές τρύπες-μαυσωλεία για τουρίστες και αρχαιολόγους.

Η κατάσταση, όμως, εύκολα διορθώνεται, εξασφαλίζοντας ξανά πρόσβαση:

Προσωποποιημένα εισιτήρια διαρκείας (π.χ. εξαμηνιαία ή ετήσια) θα μπορούν να διατίθενται σε όλους. Με ηλεκτρονική κάρτα θα καταγράφεται η είσοδος και έξοδος (για λόγους προστασίας). Το τίμημα του εισιτηρίου (συν πιθανές άλλες δεσμεύσεις) θα τεθεί με τρόπο ώστε ο επισκέπτης της μιας φοράς (τουρίστας) να μην μπορεί να επωφεληθεί από το νέο εισιτήριο. Ετσι θα διατηρηθούν και τα σημερινά τουριστικά έσοδα, ενώ οι χώροι θα αποκτούσαν καινούργια ζωή.

Το ότι το εισιτήριο θα είναι προσωποποιημένο και θα μπορεί να συνδέεται με έξυπνα τηλέφωνα προσφέρει και τη δυνατότητα στοχευμένων πολιτικών: Θα μπορούσε να υπάρξει ελάφρυνση για περιοίκους (με κατοικία σε μια ακτίνα 2-3 χιλιομέτρων) προκειμένου να το εντάξουν στην καθημερινότητά τους. Αλλά θα μπορούσαν να έμπαιναν και ελαφρύνσεις με κοινωνικά κριτήρια (φοιτητές, νέοι, μαμάδες με παιδιά, ηλικιωμένοι) ή ακόμη και έκπτωση στη φορολογική δήλωση.

Το εισιτήριο θα επιτρέπει τη διάσχιση ορισμένων χώρων ως τη δύση του ηλίου· σε άλλους θα επιτρέπεται η παραμονή για μικρά διαστήματα. Σε μεταγενέστερη φάση, και σε συνεργασία με τους δήμους και τις τοπικές κοινότητες, ίσως προβλεφθούν και κάποιες δραστηριότητες – π.χ. διαδρομές άσκησης, ποδηλασίας, χώροι υπαίθριων εκδηλώσεων, αργότερα ίσως και καφενεία.

Μια τέτοια πρωτοβουλία θεμελιώνει μια νέα σχέση των κατοίκων με την κληρονομιά τους. Θα απέφερε έσοδα στο υπουργείο Πολιτισμού, με ελάχιστα νέα έξοδα (αφού οι χώροι ήδη φυλάσσονται). Θα μπορούσε να δοκιμαστεί η εθελοντική συνδρομή περιοίκων στη διαχείριση και καλλωπισμό των χώρων, με τη λογική που σήμερα λειτουργούν οι φίλοι Μουσείων.

Είναι κοινοτοπία το ότι οι πόλεις στην Ελλάδα και ειδικά η Αθήνα δεν διαθέτουν κοινόχρηστους χώρους. Τη λύση – αρχικά ως πανδημική αποσυμπίεση, αργότερα ως μόνιμη διευθέτηση – θα μπορούσαν να δώσουν (για άλλη μια φορά) οι αρχαίοι ημών πρόγονοι.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.