Μια φαντασίωση παιδείας

Ευτυχία. Οντως, αυτή θα έπρεπε να είναι η επιδίωξη της σύγχρονης Ελλάδας για την επόμενη εκατονταετία του ελληνικού μέλλοντος. Παραπέμποντας στον καθηγητή Στάθη Καλύβα, που με τη λέξη «ευτυχία» προσδιορίζει τον οραματικό καμβά του μέλλοντός μας, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, με τη συνέντευξή του στο «Βήμα της Κυριακής», δίνει έναν ουσιαστικό στόχο για τη χώρα.

Τι είναι όμως η ευτυχία; Είναι η κατάσταση ενός καλοζωισμένου πληθυσμού που, στην πλειονότητά του, δεν θα έχει κοπιάσει ιδιαίτερα και θα τα βρίσκει έτοιμα; Η χώρα που χρεωκόπησε το 2010 στηριζόταν σε αυτό το μοντέλο, που συμβολοποιήθηκε στην «Ελλάδα της αστακομακαρονάδας». Ηταν ένα μοντέλο επιδοτούμενης ευμάρειας, με εύκολο χρήμα από ευρωπαϊκές ενισχύσεις και επιδοτήσεις. Χαρακτηριστικό του ήταν οι επιδοτούμενες επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα και η διόγκωση του Δημοσίου, χωρίς καλυτέρευση των υπηρεσιών του. Οταν το μοντέλο αυτό κατέρρευσε (είχε συμβάλει ιδιαίτερα στην κατάρρευση η διακυβέρνηση Κώστα Καραμανλή), όσοι είχαν επωφεληθεί μετατράπηκαν εύκολα σε αγανακτισμένους πολίτες που έψαχναν μαγικές λύσεις προκειμένου να μην αλλάξει τίποτα, αδυνατώντας να καταλάβουν ότι τίποτα μαγικό δεν υπάρχει σε μια χρεωκοπία. Το εναλλακτικό πείραμα που υποσχόταν σκισμένα Μνημόνια και λεφτόδεντρα, και το οποίο το 2015 αναθέρμανε τις ελπίδες όσων επένδυαν στον κρατισμό, όπως αναμενόταν απ’ όσους χρησιμοποιούσαν τη λογική για να εξηγήσουν τα πράγματα, απέτυχε. Μαζί με την αποδοχή της πραγματικότητας, κατέρρευσαν και οι έμποροι της μαγικής ελπίδας για μια χώρα που δήθεν θα μπορούσε να κάααααθεται στηριγμένη σε επιδοτήσεις, δάνεια που θα χαρίζονταν, αποζημιώσεις και, γενικώς, σε οτιδήποτε δεν απαιτούσε συλλογική προσπάθεια.

Υπ’ αυτούς τους όρους, υπάρχει όντως δρόμος προς την ευτυχία; Μπορεί να πραγματωθεί; Και πόσο ανώδυνος είναι, σε μια χώρα μεγάλο μέρος των κατοίκων της οποίας συνεχίζει να επιδιώκει να ζει ανώδυνα και ανεπαίσχυντα;

Ως στόχος, η ευτυχία, όντως, υπάρχει. Αλλά προϋποθέτει σοβαρές ρήξεις με το παρελθόν, για τις οποίες πρέπει να πειστούν οι πολίτες – και ιδίως οι νέοι, στους οποίους ανήκει το μέλλον και χρειάζεται να εργαστούν γι’ αυτό.

Το μέλλον αυτό χρειάζεται πολιτική σταθερότητα, την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και τις πολιτικές απαντήσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης που θα ενισχύσουν τη θέση της στην παγκοσμιοοίηση. Χρειάζεται επίσης παραγωγικές επενδύσεις, νέες τεχνολογίες, προσέλκυση νέων παραγωγικών κατοίκων (όχι υποχρεωτικά όσων έφυγαν, κι ούτε μόνο όσων μπορούν να δουλεύουν από τα ελληνικά νησιά με τηλεεργασία στις μακρινές πατρίδες του;). Και σίγουρα ένα νέο εκπαιδευτικό μοντέλο, που είναι ανάγκη να σχεδιαστεί από την αρχή.

Ο Πρωθυπουργός γνωρίζει το εκπαιδευτικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται η χώρα, μάλιστα το ονομάζει «φαντασίωση παιδείας». Και έχει δίκιο. Μιλάει για μεταρρύθμιση. Αλλά εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Διότι η Ελλάδα της αστακομακαρονάδας είναι οχυρωμένη μέσα στις δομές της παιδείας, από τον πρώτο βαθμό έως τα πανεπιστήμια – και δεν είναι διατεθειμένη να εκχωρήσει ό,τι έχει κατακτήσει. Εχει όπλα. Τα προσφέρουν μεγάλα οργανωμένα συμφέροντα: ο συνδικαλισμός, τα κόμματα (και η ΝΔ έχει μέσα της τεράστιες δυνάμεις παλινδρόμησης), οι ιδεολογίες της ακινησίας, η περιρρέουσα αγραμματοσύνη. Θα μπορέσει η μεταρρυθμιστική Ελλάδα να τα βάλει με την Ελλάδα της ακινησίας και με τις τρομερές δυνάμεις που τη στηρίζουν; Αυτό είναι το μείζον ερώτημα της επόμενης δεκαετίας – και δεν ρισκάρω την απάντησή του.