Αντίο σε έναν αυθεντικό τραπεζίτη

Δεν ξέρω αν και ποιος θυμάται τα κινητά καταστήματα της Τράπεζας Πίστεως. Τα κινητά καταστήματα που εμφανίζονται στις διαθέσιμες φωτογραφίες αρχείου της ίδιας της τράπεζας – με τη σημερινή της επωνυμία Alpha Bank – μοιάζουν με τα παλιά λεωφορεία των ΚΤΕΛ. Για την εποχή τους, πάντως, αποτελούσαν μια καινοτομία που βρήκε απήχηση και ανταπόκριση, με αποτέλεσμα ο πρωτότυπος αυτός τρόπος άμεσης εξυπηρέτησης να διατηρηθεί μέχρι και τη δεκαετία του ’90.

Τα κινητά καταστήματα αρχίζουν να ταξιδεύουν στην ύπαιθρο χώρα το 1972 – μια σημαδιακή χρονιά. Και αυτό γιατί την ίδια χρονιά ο 34χρονος τότε Γιάννης Κωστόπουλος, γιος του Σπύρου και εγγονός του ιδρυτή του οικογενειακού τραπεζικού οίκου από την Καλαμάτα, του Ιωάννη Φ. Κωστόπουλου, αναλαμβάνει καθήκοντα διευθύνοντος συμβούλου. Την ίδια χρονιά, η οικογενειακή τράπεζα αλλάζει επωνυμία και απoχωρίζεται οριστικά το «Επαγγελματικής». Πλέον, θα είναι απλώς η Τράπεζα Πίστεως. Η νέα επωνυμία συνοδεύεται από ένα νέο εταιρικό σήμα που επιβιώνει μέχρι σήμερα κόντρα σε επιπόλαιους ντιζαϊνάτους μοντερνισμούς.

Ο 30άρης Κωστόπουλος εκείνα τα χρόνια καταφέρνει να συνδυάσει την ανανέωση με την παράδοση και να ενσωματώσει σε μια στέρεα βάση πρωτότυπα και καινοτομικά στοιχεία στην τραπεζική δραστηριότητα, αν και το γενικότερο περιβάλλον – διανύοντας τα τελευταία χρόνια του καθεστώτος των Κολονέλων – δεν ευνοεί μεγάλες πρωτοβουλίες αλλά μικρά βήματα, μικρές δόσεις εκσυγχρονισμού. Κακά τα ψέματα, η οικογενειακή τράπεζα των Κωστόπουλων δεν είναι παρά μια μικρή τράπεζα για τα τότε οικονομικά δεδομένα. Ο κυβερνητικός έλεγχος στις μεγάλες εμπορικές τράπεζες ασφυκτικός και το εμπορικό – βιομηχανικό συγκρότημα του καθηγητή Ανδρεάδη που συμπεριλαμβάνει μεταξύ άλλων την Εμπορική και την Ιονική & Λαϊκή μονοπωλεί την εκπροσώπηση του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας. Χρόνια μετά, τόσο η Ιονική (1999) όσο και η Εμπορική (2013) θα περάσουν στον έλεγχο της Πίστεως και θα αποτελέσουν τον νέο οργανισμό της Alpha Bank.

Με λίγα λόγια, η προσπάθεια του Γιάννη Κωστόπουλου στο πηδάλιο της οικογενειακής Πίστεως δύσκολη και κοπιαστική σε κάθε περίπτωση, ένα φιλόδοξο εγχείρημα στην κόψη της πραγματικότητας. Και όμως, σε αυτά τα τελευταία χρόνια της δικτατορίας και με την αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής οικονομίας που κρατά από τη δεκαετία του ’50 να εξανεμίζεται μαζί με τα τελευταία αποθέματά της, ο Κωστόπουλος προετοιμάζει προσεκτικά τις κινήσεις τους. Η Μεταπολίτευση και κυρίως η κρατικοποίηση του συγκροτήματος Ανδρεάδη (μαζί και των τραπεζών) δίνουν νέα διάσταση στο εγχείρημα: η Τράπεζα Πίστεως συγκεντρώνει δίπλα της τον ανθό του επιχειρηματικού κόσμου (συμπεριλαμβανομένου και του κατεστημένου της βιομηχανίας και του εμπορίου) αλλά και καταφέρνει να εκφράσει αυθεντικά όλα τα ανερχόμενα κοινωνικά στρώματα της εποχής που εκφράζουν τον νέο αστικό κόσμο της Μεταπολίτευσης, ο οποίος κοιτά προς τη μεριά της Ευρώπης.

Σε ένα παλαιότερο κείμενό μου για τον Κωστόπουλο έγραφα: «Με άλλα λόγια, ο τρίτης γενιάς τραπεζίτης και σπουδαγμένος ναυπηγός ήταν, είναι και σε κάθε περίπτωση παραμένει αμετακίνητα σταθερός σε αρχές και σε αξίες – χαρακτηριστικός εκπρόσωπος μιας γενιάς επιχειρηματιών που ανδρώθηκε μέσα από τις περιπέτειες της μεταπολεμικής Ελλάδας και στάθηκε υπεράνω των κομματικών αντιπαραθέσεων επιλέγοντας να υπερασπισθεί με τη στέρεα συνείδηση του θεσμικού της ρόλου την υιοθέτηση και την προώθηση ενός πλαισίου που συνδύαζε την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική πρόοδο. Ο ίδιος (…) δεν ταυτίστηκε με κόμματα και δεν στρατεύθηκε στην υπηρεσία συγκυριακών πολιτικών επιδιώξεων και σχεδιασμών, αλλά παρέμεινε πιστός στην αρχή της λαϊκής ετυμηγορίας και δημοκρατικής νομιμοποίησης ακόμα κι όταν φωνές από τον ευρύτερο φιλικό και κοινωνικό περίγυρο φιλοδοξούσαν να αναλάβει ο ίδιος και η τράπεζα που διηύθυνε την ηγεσία του αγώνα υπέρ των συμφερόντων της ιδιωτικής πρωτοβουλίας την εποχή του “βαθέος ΠΑΣΟΚ”, τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’80. (…) σε κάθε περίπτωση παρέμεινε ψύχραιμος και πραγματιστής, ευγενής και προσηλωμένος σε σταθερές αρχές και αξίες που υπηρετούν την ενότητα και όχι τη διαίρεση και τον κατακερματισμό. Ενας συνδυασμός κοσμοπολίτη με ελληνολάτρη που στέκεται πέρα από επιθετικούς χαρακτηρισμούς και στερεότυπα…».

Η δεκαετία του ’80 μέχρι και το ’96 ήταν χρόνια κατά τα οποία η Τράπεζα Πίστεως είχε το μονοπώλιο του εκσυγχρονισμού. Το 1983 ο Κωστόπουλος φέρνει την επανάσταση με την εγκατάσταση των ΑΤΜ, για να ακολουθήσουν ριζοσπαστικές λύσεις με την ηλεκτρονική τραπεζική αλλά και τη δημιουργία ενός δικτύου θυγατρικών (μεταξύ αυτών η πρώτη χρηματιστηριακή με την οικογένεια Θεοδωρίδη αλλά και η Alpha Finance με τον Παναγή Βουρλούμη που ήταν ο οδηγός για την ένταξη νέων εταιρειών στη Σοφοκλέους).

Η ανάληψη της διοίκησης της Εθνικής Τράπεζας από τον Θεόδωρο Καρατζά – επί κυβερνήσεως Κώστα Σημίτη – δίνει νέο περιεχόμενο στον ανταγωνισμό. Οι δυο τους θα κάνουν και μια προσπάθεια συγχώνευσης των δύο τραπεζών – μια προσπάθεια που επαναλήφθηκε και αργότερα επί διοικήσεως Απόστολου Ταμβακάκη.

Το θέμα της συγκέντρωσης – συνένωσης δυνάμεων αποτελούσε μια στρατηγική απόφαση που έβαζε γερά θεμέλια για το μέλλον. Το τι έγινε, το διαπιστώσαμε όλοι μας στην πράξη μετά το 2010.