Τρεις «άγνωστοι Χ» προς την έξοδο από το τούνελ

Η οικονομία «έπεσε αλλά δεν γκρεμίστηκε» το 2020. Αποφύγαμε τα χειρότερα. Ομως η ύφεση 8,2% δεν είναι για πανηγυρισμούς καθώς αποτελεί ρεκόρ μετά το 2011 οπότε το κοντέρ έδειξε 10,1% και κατατάσσει τη χώρα μας στην κλίμακα με την τρίτη χειρότερη επίδοση στην ευρωζώνη. Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του υπουργού Οικονομικών Χρ. Σταϊκούρα ότι «η οικονομία κλυδωνίστηκε αλλά άντεξε».

Πλέον το καυτό και επίκαιρο ερώτημα είναι αν το 2021 θα αποτελέσει εφαλτήριο για την επανεκκίνηση της οικονομίας και την πολυπόθητη αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου που η εμπειρία διδάσκει ότι είναι εξαιρετικά ευπαθές σε κύκλους κραδασμών.

Αν δεν υπήρχε η πανδημία τα πράγματα θα ήταν καθαρά και το βάρος θα έπεφτε στους κυβερνητικούς χειρισμούς και τις παρεμβάσεις για βιώσιμη και ισχυρή ανάπτυξη.

Τώρα όμως η κατάσταση θολώνει και περιπλέκεται καθώς η επιδημιολογική τροχιά είναι απρόβλεπτη και σε μεγάλο βαθμό μη ελέγξιμη. Στο οικονομικό επιτελείο ομολογούν ότι δεν περίμεναν νέο κύμα του σκληρού lockdown που διογκώνει το δημοσιονομικό κόστος και φρενάρει την ταχύτητα της ανάπτυξης. Αλήθεια ουδείς μπορεί να εκτιμήσει πότε θα σπάσει ο κύκλος του στροβιλισμού, ούτε καν να προεξοφλήσει τις εξελίξεις για τις επόμενες ημέρες.

Οι άγνωστοι Χ είναι πολλοί. Εχουν να κάνουν με την πορεία νευραλγικών και με μεγάλη συμβολή στη μεγέθυνση του ΑΕΠ κλάδων και τις ταμειακές αντοχές του Δημοσίου για την απορρόφηση των κραδασμών και τον περιορισμό της βλάβης στην πραγματική οικονομία. Επιπρόσθετα υπάρχει και ο αστάθμητος παράγοντας της ψυχολογίας και του κλίματος στην αγορά και τα νοικοκυριά, που σε αυτή τη φάση «σφραγίζεται» από ανασφάλεια και φόβο. Οπως όλα δείχνουν η «οικονομική αναιμία» δεν θα διακοπεί το πρώτο τρίμηνο του έτους και ζητούμενο παραμένει το πόσο ισχυρό θα είναι το πλήγμα. Η αντιστροφή της τάσης μετατίθεται για το επόμενο τρίμηνο.

Τρεις παράγοντες αναμένεται να καθορίσουν αν το 2021 θα κερδηθεί το στοίχημα της ανάκαμψης. Το άνοιγμα του λιανεμπορίου τον Απρίλιο σε συνδυασμό με τη σταδιακή επαναλειτουργία της εστίασης, η ενίσχυση των τουριστικών εισπράξεων και η ταχύτητα εισροής και αξιοποίησης των κονδυλίων από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Αν η αγορά «ανεβάσει ρολά» τον επόμενο μήνα θα περιοριστούν δραστικά η ένταση και η έκταση των ζημιών από την υγειονομική κρίση και θα δοθούν βαθιές ανάσες στα κρατικά ταμεία. Σημειώνεται ότι για κάθε 15 μέρες που παραμένει κλειστό το λιανεμπόριο στις κόκκινες περιοχές ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας επιβραδύνεται κατά 0,8% με 0,9%.

Ομως η επαναφορά της αγοράς στη κανονικότητα δεν αρκεί για να μην υποχωρήσει ο ρυθμός κάτω από τη περιοχή του 3,5% έναντι 4,8% που προβλέπει ο προϋπολογισμός.

Βαρόμετρο αποτελεί η πορεία του θερινού τουρισμού που παραδοσιακά έχει μεγάλο μερίδιο συμμετοχής στο ΑΕΠ με την άμεση και έμμεση συμβολή του να φθάνει το 30%. Το βασικό κυβερνητικό σενάριο προβλέπει ότι οι τουριστικές εισπράξεις φέτος θα κινηθούν στο 50%-60% του 2019, δηλαδή στα επίπεδα των 9-10 δισ. ευρώ από 4 δισ. ευρώ πέρυσι. Σύμφωνα όμως με το δυσμενές σενάριο οι εισπράξεις θα περιοριστούν στο 40% (7-8 δισ. ευρώ) και οι απώλειες σε σχέση με το 2019  θα ξεπεράσουν τα 10 δισ. ευρώ, «κόβοντας» 1,5% από την πίτα της ανάπτυξης και επιβαρύνοντας κατά 1,2% του ΑΕΠ το δημοσιονομικό έλλειμμα.

Ενα ακόμα «καύσιμο για τη μηχανή της ανάπτυξης» αποτελούν οι προκαταβολές  ύψους 2,1 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και μπορούν να χρηματοδοτήσουν αναδρομικά έργα που ξεκίνησαν από την 1η Φεβρουαρίου του 2021. Το θέμα είναι οι πόροι να έρθουν το αργότερο έως τον Ιούλιο που θεωρείται κομβικός μήνας για τα projects που θα τρέξουν. Το θολό, ρευστό και με διάσπαρτες εστίες κινδύνου σκηνικό απαιτεί από την κυβέρνηση γρήγορα αντανακλαστικά, συντονισμένες παρεμβάσεις και ολιστικό σχέδιο δράσης για την ανάταση της οικονομίας.