Κατέκτησε το αμερικανικό όνειρο

Το πρόσωπο που αμέσως κερδίζει τις εντυπώσεις από τις βραβεύσεις των Χρυσών Σφαιρών 2021 που δόθηκαν την περασμένη Κυριακή, είναι ένα: η κινέζα σκηνοθέτρια Κλόε Ζάο, νικήτρια στην κατηγορία της καλύτερης σκηνοθεσίας για την ταινία «Nomadland» που βραβεύτηκε επίσης ως καλύτερη δραματική ταινία του 2020. Ποια είναι αυτή η βραχύσωμη Ασιάτισσα που στα 39 της χρόνια (γεννήθηκε στις 31 Μαρτίου 1982) όλα δείχνουν ότι θα είναι η φετινή νικήτρια και στην κατηγορία του Οσκαρ καλύτερης σκηνοθεσίας; (και αν αυτό γίνει θα είναι η πρώτη Ασιάτισσα στην ιστορία του θεσμού που κερδίζει αυτό τα βραβείο, χώρια από το γεγονός ότι θα είναι και η πρώτη ασιάτισα υποψήφια σε αυτή την κατηγορία).

Η αλήθεια είναι ότι γνωρίζαμε ήδη τη δουλειά της καθώς μια προηγούμενη ταινία της το «Καλπάζοντας στον άνεμο» («The rider») έχει προβληθεί στη χώρα μας, αν και ήταν μάλλον υπόθεση των σκληροπυρηνικών σινεφίλ. Το φιλμ περιέγραφε την αλλαγή πλεύσης στη ζωή ενός σύγχρονου καουμπόι (Μπρέιντ Τζαντρό) από τη στιγμή μετά από ένα ατύχημα που δεν του επιτρέπει να παραμείνει αυτός που ήταν. Το ταξίδι του στην καρδιά της Αμερικής αντανακλά ταυτόχρονα τη ματιά της σκηνοθέτριας πάνω στη γη όπου αποφάσισε να χτίσει τη ζωή της αφήνοντας πίσω της την πατρίδα της.

Στο ίδιο μοτίβο εξάλλου κινείται και το «Nomadland», μια παραγωγή της πρωταγωνίστριας της ταινίας, Φράνσες Μακ Ντόρμαντ, η οποία εμπιστεύτηκε τη Ζάο έχοντας ενθουσιαστεί από το «Καλπάζοντας στον άνεμο». Το «Nomadland» είναι η ιστορία της Φερν (Μακ Ντόρμαντ), μιας γυναίκας κοντά στα 60, η οποία έχοντας χάσει τα πάντα από την οικονομική κρίση της τελευταίας δεκαετίας στην Αμερική, αποφασίζει να αρχίσει ξανά τη ζωή της με μηδενισμένο το κοντέρ. Θα γίνει μια σύγχρονη νομάς, περιφερόμενη μέσα σ’ ένα βαν ζει σε διαφορετικές τοποθεσίες της καρδιάς της Αμερικής, κινούμενη διαρκώς από το ένα μέρος στο άλλο. Η επιτυχία της ταινίας, που τον περασμένο Σεπτέμβριο απέσπασε τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ Βενετίας, είναι ότι ενώ έχει όλες τις προδιαγραφές ενός μάλλον καταθλιπτικού έργου, ο προσανατολισμός της είναι θετικός και γι’ αυτό, εν τέλει, κατορθώνει να σου δημιουργήσει ακόμα και ένα συναίσθημα ευφορίας και ανακούφισης. Λέει ότι παρά τα προβλήματα και τα εμπόδια, η ζωή δεν σταματά ποτέ και στο χέρι μας είναι να τη διαμορφώσουμε το μέλλον μας, έτσι όπως εμείς θέλουμε.

Αυτό εξάλλου έκανε και η ίδια η Ζάο, με τη δική της ζωή. Μεγαλωμένη στο Πεκίνο όπου και γεννήθηκε – βιολογική κόρη διευθυντή χαλυβουργικής εταιρείας και θετή νοσοκόμας που υπήρξε κάποτε ηθοποιός του Εθνικού Απελευθερωτικού Στρατού της Κίνας – η Ζάο ήταν ατίθασο πνεύμα από πολύ μικρή. Αφοσιωμένη στη δυτική κουλτούρα που την επηρέασε όσο τίποτε άλλο στη ζωή της, πήγε σε βρετανικό γυμνάσιο και από εκεί μετακόμισε στο Λος Αντζελες όπου τελείωσε το σχολείο αποφασισμένη ήδη να ακολουθήσει τη δύσκολη διαδρομή της Τέχνης.

Βέβαια, όπως συμβαίνει συχνά σε αυτές τις περιπτώσεις, χρειάστηκε να μεσολαβήσουν άλλα πράγματα προτού η Κλόε Ζάο κατακτήσει το όνειρό της. Σπούδασε στο Κολλέγιο Mount Holyoke και απέκτησε μπάτσελορ στις πολιτικές επιστήμες. Εργάστηκε σε διάφορες δουλειές. Σέρβιρε ποτά ως bar woman και διοργάνωνε «προωθητικά πάρτι». Μπήκε και στον χώρο της μεσιτείας. Ωσπου κάποια στιγμή, αποφάσισε να εγγραφεί στο Πανεπιστήμιο Tisch School of Arts της Νέας Υόρκης και να σπουδάσει κινηματογράφο. Ενας από τους καθηγητές της ήταν ο Σπάικ Λι.

Η πρώτη σπουδαστική ταινία της, «Post» γυρίστηκε το 2008. Δύο χρόνια μετά το ταλέντο της Κλόε Ζάο είχε πια φανεί. Η τρίτη μικρού μήκους ταινία της, «Daughters», έκανε πρεμιέρα στο φεστιβάλ του Κλερμόν-Φεράν που είναι ίσως το κορυφαίο διεθνές φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους στον κόσμο. Λίγο αργότερα η ίδια ταινία κέρδισε το βραβείο καλύτερης μικρού μήκους σπουδαστικής ταινίας μυθοπλασίας στο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους του Παλμ Σπρινγκς, επίσης από τα σημαντικότερα στον κόσμο. Ωστόσο, η ώρα της μεγάλου μήκους ταινίας δεν είχε έρθει ακόμα.

Για την ακρίβεια, η Ζάο θα χρειαζόταν πέντε ακόμα χρόνια μέχρι να γυρίσει την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της, «Songs My Brothers Taught Me», η οποία κοιτάζει τη σχέση ανάμεσα σε έναν Ινδιάνο Λακότα Σιού με την αδελφή του. Πρεμιέρα στο φεστιβάλ του Sundance και λίγο αργότερα οι Κάννες την επέλεξαν για το τμήμα 15θήμερο Σκηνοθετών. Η επιτυχία είχε έρθει. Το «Songs My Brothers Taught Me» προτάθηκε ως καλύτερη πρώτη μεγάλου μήκους ταινία στα βραβεία Independent Spirit που θεωρούνται τα σημαντικότερα σε ό,τι αφορά τον ανεξάρτητο κινηματογράφο στις ΗΠΑ.

Το ενδιαφέρον στην περίπτωση της Κλόε Ζάο είναι ότι αν και πρόκειται για μετανάστρια στις ΗΠΑ και παρ’ όλ’ αυτά, η ματιά της στο «βαθυ εσωτερικό», στην καρδιά αυτής της αχανούς χώρας, είναι συγκλονιστική. Ισως αυτός να είναι και ο λόγος για τον οποίο έχει κερδίσει την εύνοια της κριτικής αλλά και την αποδοχή του σκεπτόμενου αμερικανικού κοινού.

Αυτό που μένει να δούμε τώρα είναι πώς θα έχει χειριστεί μια πραγματικά μεγάλη κινηματογραφική παραγωγή. Η Ζάο, αυτή την εποχή βρίσκεται στο στάδιο ολοκλήρωσης του «Eternals», ταινίας που στηρίζεται στο κόμικ της Marvel και πραγματεύεται τις περιπέτειες μιας φυλής αθάνατων όντων που διαμόρφωσαν την ιστορία και τους πολιτισμούς του πλανήτη μας. Το καστ ανάμεσα σε άλλους περιλαμβάνει τη Σάλμα Χάγιεκ, την Αντζελίνα Τζολί αλλά και τον ιρλανδό ηθοποιό Μπάρι Κέογκαν, πρωταγωνιστή στην ταινία του Γιώργου Λάνθιμου «Ο θάνατος του ιερού ελαφιού».