«Μην περιμένετε κούρεμα, κλειδί η ανάπτυξη»

Η κρίση της πανδημίας έχει επηρεάσει δραματικά τα επίπεδα χρέους στην ΕΕ, όμως η ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, η οποία φαίνεται να παραμένει σε ισχύ και το 2022, σε συνδυασμό με τα κονδύλια ανάκαμψης δίνουν σημαντικά περιθώρια στα κράτη-μέλη να στηρίξουν τις οικονομίες τους. Τι θα συμβεί όμως όταν επιστρέψουμε τελικά στην «κανονικότητα»; Πόσο δύσκολη θα είναι η αντιμετώπιση του εκρηκτικά υψηλού δημόσιου χρέους; Το θέμα, που απασχολεί έντονα την Κομισιόν, τέθηκε «επιθετικά» στο προσκήνιο με κοινή πρόταση 100 έγκριτων οικονομολόγων παγκοσμίως για τη διαγραφή του δημόσιου χρέους που διακρατεί η ΕΚΤ από το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων στην ευρωζώνη (PEPP). Οι αντιδράσεις υπήρξαν σφοδρές. Η επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ δήλωσε κατηγορηματικά ότι μια διαγραφή χρέους είναι «αδιανόητη». Ωστόσο ο ιταλός πρόεδρος της Ευρωβουλής Νταβίντ Σασόλι έχει δηλώσει ανοιχτά ότι υποστηρίζει μια διαγραφή χρέους, ενώ το ζήτημα θέτουν και ευρωβουλευτές. Ποια η θέση οικονομολόγων και αξιωματούχων με τους οποίους μίλησαν «ΤΑ ΝΕΑ»;

Μέγκαν Γκριν
Η Μέγκαν Γκριν, επικεφαλής οικονομολόγος στο Harvard Kennedy School, δηλώνει ότι «δεν υπάρχει καμία πιθανότητα η ΕΚΤ να ακυρώσει το χρέος. Αλλά επιπλέον δεν χρειάζεται». Πώς εξηγεί τη θέση της; «Πρώτον, αν νομίζετε ότι η ΕΚΤ δεν θα καταφέρει ποτέ να συρρικνώσει τον ισολογισμό της, η αύξηση του επιτοκίου επαναφοράς στις ΗΠΑ είναι ένα καλό παράδειγμα για το πόσο δύσκολο είναι αυτό, τότε η ΕΚΤ έχει ήδη νομισματοποιήσει πολλά από τα χρέη. Και ακόμα και αν συρρικνωθεί ο ισολογισμός της, αυτό δεν θα συμβεί σε προβλέψιμο χρόνο, επομένως δεν αποτελεί άμεση ανησυχία. Η επιβάρυνση χρέους ορισμένων χωρών της ευρωζώνης είναι υψηλή, κυρίως σε Ελλάδα και Ιταλία. Ωστόσο, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους διατηρείται απίστευτα χαμηλό από την ΕΚΤ. Οσο παραμένει αυτό, ανησυχώ λιγότερο για το απόθεμα χρέους για ορισμένες από τις περιφερειακές χώρες της ευρωζώνης και ανησυχώ περισσότερο για τις προοπτικές ανάπτυξης, οι οποίες, εκτός από την αποδέσμευση των υψηλών αποταμιεύσεων όταν τα εμβόλια διανεμηθούν ευρέως και οι άνθρωποι ξοδέψουν “κανονικά”, θα παραμείνουν άτονες εκτός εάν τα Ταμεία Ανάκαμψης χρησιμοποιηθούν στρατηγικά για να ενισχύσουν τη δυνητική ανάπτυξη».

Ντάνιελ Γκρος – Τόμας Βίζερ
Ο Ντάνιελ Γκρος, πρόεδρος του CEPS, εκτιμά ότι «το δημόσιο χρέος στην ευρωζώνη δεν είναι πρόβλημα, αλλά μόνο αν κοιτάξετε τον μέσο όρο». Χαρακτηρίζει την ακύρωση χρέους «χίμαιρα», η οποία δεν λειτουργεί στην πράξη, καθώς «ό,τι βγαίνει από την αριστερή τσέπη μπαίνει στη δεξιά». Τι εννοεί; «Το δημόσιο χρέος που διατηρείται στο Ευρωσύστημα στο πλαίσιο του PEPP ανήκει στις εθνικές κεντρικές τράπεζες, οι οποίες με τη σειρά τους αποτελούν μέρος του δημόσιου τομέα των κρατών-μελών. Η ακύρωση αυτού του χρέους δεν αλλάζει τίποτα. Σημαίνει απλώς ότι οι κυβερνήσεις δεν λαμβάνουν μεταφορές κερδών από τις κεντρικές τους τράπεζες». Σε παρόμοιο μήκος κύματος ο Τόμας Βίζερ, πρώην επικεφαλής του EWG, λέει: «Η ακύρωση του χρέους ισοδυναμεί με το να υπονομεύεις τον εαυτό σου. Είναι οικονομικά αντιπαραγωγικό και οδηγεί σε σημαντικές μεταβολές στο κόστος αναχρηματοδότησης της κυβέρνησης».

Λορέντζο Μπίνι Σμάγκι
Ο Λορέντζο Μπίνι Σμάγκι, πρόεδρος της γαλλικής τράπεζας Societe General, επισημαίνει ότι «τα επιτόκια έχουν μειωθεί, αμβλύνοντας έτσι το βάρος του χρέους, οι κεντρικές τράπεζες έχουν αποκτήσει ένα μεγάλο ποσό αυτού του χρέους, το οποίο θα μετακυλιστεί, και ο δείκτης αποταμίευσης έχει αυξηθεί παντού», ωστόσο «το βασικό ζήτημα είναι η βιωσιμότητα του χρέους» Κατά τον ιταλό οικονομολόγο «για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του χρέους, ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης πρέπει να είναι υψηλότερος από το επιτόκιο που καταβάλλεται για το χρέος. Αυτό είναι αρκετά δύσκολο για την ευρωζώνη, όπου η ανάπτυξη ήταν στάσιμη πριν από την κρίση. Οι πόροι της ανάκαμψης θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν, μαζί με τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις, για να βελτιωθεί το αναπτυξιακό δυναμικό και να διασφαλιστεί βιώσιμη μείωση του χρέους χωρίς σημαντικούς δημοσιονομικούς περιορισμούς». Τι πιστεύει για διαγραφή χρέους; «Οπως έχει δείξει η ελληνική εμπειρία, οι ριζοσπαστικές λύσεις είναι δαπανηρές, διότι συνεπάγονται απώλεια εμπιστοσύνης των επενδυτών, που δύσκολα μπορεί να ανακτηθεί. Η ακύρωση χρεών από την ΕΚΤ ή τις εθνικές κεντρικές τράπεζες δεν συνάδει με τη Συνθήκη, διότι στην πράξη ισοδυναμεί με νομισματική χρηματοδότηση των κυβερνήσεων, και δεν αποφέρει κανένα ουσιαστικό όφελος, καθώς η ΕΚΤ αναμένεται να συνεχίσει να αγοράζει κρατικά ομόλογα τα επόμενα χρόνια και να μετακυλίσει τα περιουσιακά στοιχεία που λήγουν στον ισολογισμό της».

Γκούντραμ Βολφ
Ο Γκούντραμ Βολφ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Bruegel, υποστηρίζει ότι η «ακύρωση» χρέους μετατρέπει μακροπρόθεσμο χρέος του κρατικού Ταμείου σε βραχυπρόθεσμο χρέος υπό τη μορφή χρήματος. «Δεν αλλάζει το ποσό του χρέους, ενώ μειώνονται τα περιθώρια της ΕΚΤ να περιορίσει τον πληθωρισμό και το Ταμείο έχει μικρό όφελος έναντι της διακράτησης του χρέους από την ΕΚΤ. Νομικά, η ΕΚΤ δεν μπορεί ούτε να δεσμευθεί να κρατήσει το χρέος επ’ αόριστον ούτε να ακυρώσει το χρέος» τονίζει, χαρακτηρίζοντας τη συζήτηση «περιττή», καθώς οι συνθήκες χρηματοδότησης είναι εξαιρετικά ευνοϊκές και ως εκ τούτου όλες οι χώρες της ΕΕ, ακόμα και η Ελλάδα, έχουν κάποια ικανότητα να αντιδράσουν. «Τα χαμηλά επιτόκια και κάποια ανάπτυξη είναι αρκετά» λέει. «Εάν υπάρχει ένα ζήτημα που θα ανησυχούσα σχετικά με την Ελλάδα είναι εάν η ΕΚΤ θα συμφωνήσει να διακρατήσει το ελληνικό χρέος ακόμα και μετά την πανδημία. Το PEPP παρείχε έκτακτο καθεστώς εξαίρεσης (waiver) για τα ελληνικά ομόλογα. Θα προωθούσα μια συζήτηση για τη διατήρηση των ελληνικών ομολόγων ως ενέχυρο και μετά την πανδημία με το επιχείρημα ότι τα χαμηλά επιτόκια είναι ευεργετικά και διασφαλίζουν βιωσιμότητα του χρέους μαζί με τις προβλεπόμενες αναπτυξιακές μεταρρυθμίσεις και τους πόρους ανάκαμψης».