Η σημασία των μέτρων στήριξης και η φάση της απεξάρτησης

Η εξάπλωση της πανδημίας προκάλεσε έντονες πιέσεις στις αγορές εργασίας της Ευρώπης. Στη χώρα μας, αν και το ποσοστό ανεργίας παραμένει σε υψηλό επίπεδο, ως κληρονομιά της κρίσης της περασμένης δεκαετίας, εντούτοις σημείωσε μία από τις μικρότερες αυξήσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, σε σχέση με το τέλος του προηγούμενου έτους, πριν από την έναρξη της πανδημίας. Στο αποτέλεσμα αυτό συνετέλεσε τόσο το μέγεθος, όσο και το μείγμα της επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής που ασκήθηκε μετά την εκχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ενωση σημαντικού βαθμού δημοσιονομικής ευελιξίας στα μέλη της. Το υψηλό ταμειακό απόθεμα, σε συνδυασμό με τη βελτίωση της εμπιστοσύνης του επενδυτικού κοινού στην ελληνική οικονομία και τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ, οδήγησαν σε σημαντική αποκλιμάκωση του κόστους δανεισμού της ελληνικής κυβέρνησης και σε αύξηση των δυνατοτήτων άντλησης από τις διεθνείς αγορές των αναγκαίων κεφαλαίων για τη στήριξη της ρευστότητας των επιχειρήσεων και των θέσεων απασχόλησης. Παράλληλα, το μείγμα πολιτικής έδωσε έμφαση σε παρεμβάσεις στο σκέλος των δαπανών, των εσόδων και των συνθηκών ρευστότητας στους πληγέντες κλάδους, οι οποίες είχαν ως προϋπόθεση τη διατήρηση θέσεων εργασίας.

Η διαδικασία της απεξάρτησης της οικονομίας από τα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης θα αποτελέσει μία κρίσιμη φάση της περιόδου μετά την πανδημία. Αν και η χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής, σε συνδυασμό με τον δημόσιο δανεισμό, συνιστούν την ενδεδειγμένη λύση αντιμετώπισης των υφεσιακών διαταραχών βραχείας ή μέσης διάρκειας, το πρόβλημα της διαχείρισης του αυξημένου χρέους θα πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα. Αυτό προϋποθέτει την αύξηση της επενδυτικής δαπάνης μέσω της αξιοποίησης των κεφαλαίων από το Ταμείο Ανάκαμψης και την υιοθέτηση ενός ακόμη πιο φιλικού προς την ανάπτυξη μείγματος φορολογικής πολιτικής, ώστε να επιταχυνθεί η οικονομική ανάκαμψη, γεγονός που θα οδηγήσει στη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Παράλληλα, η εμπέδωση της εμπιστοσύνης στη χώρα θα διασφαλίσει μία ευκολότερη διαχείριση ως προς το κόστος δανεισμού και τη μέση διάρκεια λήξης του χρέους.

Η απεξάρτηση, ωστόσο, από τα δημοσιονομικά μέτρα πρέπει να γίνει σταδιακά και με προσοχή. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, έλαβε χώρα μία ραγδαία και δύσκολα απορροφήσιμη από την αγορά εργασίας αυτοματοποίηση και ψηφιοποίηση πλειάδας δραστηριοτήτων, ιδιαίτερα στους κλάδους των υπηρεσιών. Στην περίοδο μετά την πανδημία, η αναγκαιότητα περιστολής του κόστους των επιχειρήσεων, για την ταχεία αποκατάσταση των χρηματοοικονομικών τους μεγεθών, αναμένεται να επιδεινώσει την κατάσταση, αφήνοντας βαθύτερα μακροχρόνια σημάδια στην αγορά εργασίας λόγω του εκθετικού ρυθμού υιοθέτησης της ψηφιακής τεχνολογίας.

Ο σχεδιασμός της πολιτικής στήριξης της απασχόλησης μετά την πανδημική κρίση οφείλει να εξασφαλίζει την ομαλή και σταδιακή κατάργηση των προσωρινών μέτρων – καθώς αποκαθίσταται η οικονομική δραστηριότητα ανά κλάδο και όχι οριζόντια – ώστε να μην επιδεινωθεί η αναντιστοιχία μεταξύ των προσφερόμενων και των ζητούμενων θέσεων εργασίας. Επίσης, είναι αναγκαία η παροχή ισχυρών κινήτρων για την προώθηση της κινητικότητας των εργαζομένων από επιδοτούμενες σε μη επιδοτούμενες θέσεις εργασίας, συμπεριλαμβανομένων και των θέσεων εργασίας που μετατράπηκαν σε μερικής απασχόλησης εντός του 2020. Τέλος, καθοριστική είναι για το μέλλον η σημασία των μηχανισμών επανακατάρτισης (reskilling) και βελτίωσης των δεξιοτήτων και των προσόντων των εργαζομένων (upskilling), καθώς αποφέρουν κοινωνικά και οικονομικά οφέλη (μείωση του κόστους, αύξηση της απόδοσης/κέρδους) και επιδρούν θετικά, τόσο σε μικροοικονομικό όσο και μακροοικονομικό επίπεδο.

Ο Παναγιώτης Καπόπουλος είναι Group Chief Economist, Alpha Bank