Εχουμε ανάγκη από ένα λειτουργικό σύστημα υγείας – σε καθημερινή βάση

Στον τομέα των μολυσματικών ασθενειών, μία πανδημία είναι η χειρότερη δυνατή περίπτωση. Πανδημίες είχαμε πολλές φορές στο παρελθόν, είναι έκπληξη, λοιπόν, το πόσο ανέτοιμοι αποδειχθήκαμε απέναντι στον κορωνοϊό. Κάθε 10 χρόνια περίπου παρατηρούνται νέοι, για το ανθρώπινο είδος, ιοί που µπορούν να προκαλέσουν πανδηµία. Από τις αρχές του 20ού αιώνα έλαβαν χώρα τέσσερις πανδηµίες του ιού της γρίπης (1918, 1957, 1968, 2009), ενώ τα τελευταία 20 χρόνια, τρεις νέοι κορωνοϊοί έχουν αναδυθεί και διασπαρεί στο ανθρώπινο είδος.

Ο νέος ιός είναι ηπιότερος από τους προηγούµενους δύο κορωνοϊούς, προκαλεί ήπια και συχνά (στο 1/4 των προσβληθέντων) καθόλου συµπτώµατα, παρ’ όλα αυτά έχει προκαλέσει πολλαπλάσια θύµατα σε όλο τον κόσµο σε σχέση µε τους προηγούµενους κορωνοϊούς. Σε αντίθεση µε τους άλλους δυο κορωνοϊούς, ο SARS-CoV-2 µεταδίδεται και από τους ήπια νοσούντες, ακόµα και από τους ασυµπτωµατικούς ανθρώπους. Εκτιµάται ότι το 40% της µετάδοσης του ιού γίνεται από ασυµπτωµατικούς φορείς. Αυτό είναι το βασικό χαρακτηριστικό που κατέστησε προβληματικό τον έλεγχο της διασποράς του.
Στις 26 Φεβρουαρίου, στη χώρα μας επιβεβαιώνεται το πρώτο κρούσμα του ιού στην Ελλάδα. Μια γυναίκα από τη Θεσσαλονίκη, που είχε επισκεφθεί τη βόρεια Ιταλία, βρίσκεται θετική και μεταφέρεται στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ. Αμέσως οργανώνεται συμβουλευτική επιστημονική ομάδα και, παράλληλα με τη χάραξη στρατηγικής από την πολιτεία, ξεκινά και η συστηματική ενημέρωση του κοινού αναφορικά με τις εξελίξεις με τον νέο κορωνοϊό. Χωρίς την ενημερωμένη συνεργασία του κόσμου δεν είναι δυνατή η αντιμετώπιση της υγειονομικής αυτής απειλής.

O ιός μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο κυρίως μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων, τα οποία παράγονται κατά τη διάρκεια του βήχα, του φταρνίσματος, ή της ομιλίας. Από την ημέρα της έκθεσης έως την εμφάνιση συμπτωμάτων (χρόνος επώασης) μεσολαβούν 2 έως 14 ημέρες (συχνότερα είναι 4-5 ημέρες). Η διάγνωση γίνεται με την αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR)σε δείγμα από ρινοφαρυγγικό επίχρισμα, στοματοφαρυγγικό επίχρισμα, πτύελα, ή υλικό αναρρόφησης από τον τραχειοσωλήνα (σε διασωληνωμένους ασθενείς). Η ακριβής διάγνωση απαιτεί εργαστηριακή ταυτοποίηση του ιού με την ανίχνευση του γενετικού του υλικού (RNA) με την παραπάνω εξέταση. Η υποψία για τη διάγνωση θα τεθεί μέσω συνδυασμού συμπτωμάτων, παραγόντων κινδύνου από το επιδημιολογικό ιστορικό και των ευρημάτων στην ακτινογραφία ή την αξονική τομογραφία θώρακα, η οποία συχνά εμφανίζει χαρακτηριστικά άτυπης πνευμονίας.

Κομβικό ρόλο στην αντιμετώπιση της νόσου Covid-19 διαδραματίζουν η ολιστική φροντίδα των ασθενών, η πρόληψη και αντιμετώπιση των επιπλοκών και των συν-νοσηροτήτων τους σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα υποστηρικτικά μέτρα. Δεδομένου ότι ο SARS-CoV-2 είναι αναπνευστικός ιός, είναι ιδιαίτερα κρίσιμη η πρώιμη αναγνώριση των συμπτωμάτων από το αναπνευστικό σύστημα και η επιλογή των ασθενών που χρήζουν νοσηλείας. Συνήθως οι περισσότεροι νοσηλευόμενοι χρήζουν οξυγονοθεραπείας μέσω ρινικού καθετήρα ή μάσκας χορήγησης οξυγόνου.

Πολλαπλές θεραπείες, υπάρχουσες και νέες, δοκιμάζονται σε όλο τον κόσμο. Ενα παλιό και ευρέως χρησιμοποιούμενο αντιφλεγμονώδες φάρμακο, η δεξαμεθαζόνη φαίνεται ότι μπορεί να ελαττώσει τη θνητότητα καθώς και την πιθανότητα διασωλήνωσης στους ασθενείς που χρειάζονται θεραπεία με οξυγόνο. Τα οφέλη της δεξαμεθαζόνης αποδείχθηκαν ιδιαίτερα σημαντικά στους διασωληνωμένους ασθενείς, προσφέροντας ένα σημαντικό όπλο για την αντιμετώπιση των νοσηλευομένων στις ΜΕΘ. Αντίθετα, το φάρμακο δεν έδειξε όφελος σε ασθενείς που δεν χρειάζονται χορήγηση οξυγόνου.
Διαπιστώνεται ότι η νόσος Covid-19 χαρακτηρίζεται από διαταραχές της πήξης του αίματος (υπερπηκτικότητα) που οδηγούν σε θρόμβωση μικρών ή μεγάλων αγγείων (π.χ. πνευμονική εμβολή) και μπορεί να επηρεάσουν δυσμενώς την πρόγνωση. Η προφυλακτική χορήγηση αντιπηκτικών θεωρείται απαραίτητη για όλους τους νοσηλευόμενους ασθενείς και φαίνεται ότι βελτιώνει την επιβίωση.

Κάθε επιδημία – ακόμα και της ίδιας ασθένειας – είναι μοναδική: εντάσσεται σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό, επιστημονικό και ιστορικό πλαίσιο. Η τωρινή, πέρα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ιού, διαφέρει σε κάτι ακόμα: ισχυρές χώρες όπως οι ΗΠΑ, που θα περιμέναμε να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας, δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες της παγκόσμιας κοινότητας. Υπό αυτήν την έννοια, ζούμε μια πρωτόγνωρη κατάσταση.

Αναφορικά με το σύστημα υγείας, τι μας έχει δείξει η τωρινή πανδημία; Τη σημασία οργανωμένων και λειτουργικών δομών υγείας, από την πρωτοβάθμια περίθαλψη ως τις μονάδες εντατικής θεραπείας στα νοσοκομεία μας. Για να είμαστε προετοιμασμένοι για την επόμενη κατάσταση έκτακτης ανάγκης έχουμε ανάγκη από ένα λειτουργικό σύστημα υγείας – σε καθημερινή βάση.

Αυτό το οποίο σε αυτήν την πρωτοφανή υγειονομική κρίση κατέστη σαφές, είναι ότι το Εθνικό Σύστημα Υγείας είναι ο πυλώνας του συστήματος Υγείας στην Ελλάδα. Και η καρδιά αυτού του συστήματος είναι οι Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, οι οποίες καλούνται 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα να αντιμετωπίζουν τα δύσκολα περιστατικά σε μία προσπάθεια να σωθεί η ζωή των ασθενών. Οι Μονάδες Εντατικής Θεραπείας δεν είναι μόνο τα μηχανήματα. Οι Μονάδες Εντατικής Θεραπείας είναι το νοσηλευτικό, το ιατρικό προσωπικό, είναι οι φυσικοθεραπευτές, είναι οι καθαρίστριες. Είναι όλοι αυτοί οι οποίοι δουλεύουν σαν μία ομάδα, προσπαθώντας νυχθημερόν να σώζουν τη ζωή των ανθρώπων. Οι ΜΕΘ δεν είναι ένας χώρος στον οποίο ο ασθενής μπαίνει απλώς για να καταλήξει εν ηρεμία. Είναι ένας χώρος στον οποίο ο άρρωστος μπαίνει για να βγει υγιής και να μπορεί να προσφέρει περαιτέρω στην κοινωνία.

Στο εξής θα εμπιστευόμαστε πιο πολύ το κράτος πρόνοιας, θα επενδύσουμε στα συστήματα δημόσιας υγείας, καθώς και στην έρευνα και στην εκπαίδευσή μας, ώστε να είμαστε προετοιμασμένοι για την επόμενη αντίστοιχη περιπέτεια.

Σε ένα γενικότερο πλαίσιο, η ανθρωπότητα παλεύει με μολυσματικές νόσους από τους προϊστορικούς χρόνους και υπάρχει τεράστια διαφοροποίηση όχι μόνο στους τρόπους αντιμετώπισής τους αλλά και στο πώς οι άνθρωποι βλέπουν τον εαυτό τους και τη θέση τους στον κόσμο μέσα από αυτές. O Covid-19 έγινε αφορμή να συνειδητοποιήσουμε ότι έχει έρθει η ώρα να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τη φύση. Επιβεβαιώθηκε η ανάγκη για Ενιαία Υγεία (One Health). Γίνεται έτσι σαφές ότι για να παραμείνουμε οι άνθρωποι υγιείς και προστατευμένοι από αναδυόμενα παθογόνα, δεν αρκεί να ελέγξουμε τις επαφές μας με ζώα που τυχόν μεταφέρουν ασθένειες – αυτό λειτουργεί μόνο βραχυπρόθεσμα. Πρέπει να φροντίσουμε για την υγεία ζώων, χρειαζόμαστε υγιή οικοσυστήματα.

Η Αναστασία Κοτανίδου είναι καθηγήτρια Πνευμονολογίας – Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ, επικεφαλής της Μονάδας Εντατικής Θεραπείας του «Ευαγγελισμού», πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εντατικής Θεραπείας