Παπα-διαμάντια

Στο πλαίσιο της επανακαταβύθισης σε εφηβικά και άλλα παλαιά αναγνώσματα, για την οποία έγραφα το προηγούμενο Σάββατο, ξανάπιασα και τη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη. Οχι τόσο για την πασίγνωστη πλοκή της βέβαια, όσο για να απολαύσω κάποιες γλωσσικές ιδιαιτερότητες και ιδιομορφίες, εξόχως γοητευτικές, αλλά και πολύτιμες για τη συλλογή κάθε καλού «γλωσσοπερίεργου».

Θαυμάστε, λοιπόν, επίθετα: ανδρώδης νέα, φλογίνη ρομφαία, υπόσαθρος σανίς, μελανόπτεροι αναμνήσεις, πρωιμάδι παιδί, λάκυρον κρασί (στεμφυλίτης οίνος), ετατιστικαί (διερευνητικές, εξεταστικές) ερωτήσεις, τέθηπο (έκθαμβο, έκπληκτο) βλέμμα, της απορρώγος ακτής (ο, η απορρώξ = απότομος, κρημνώδης), ηχώδες βουνό, νάμα μορμύρον (πηγή με νερό που κελαρύζει), ο σκιάς (ο κακοποιός, ο κακούργος) της γειτονιάς.

Αλλά και τα ουσιαστικά που προστέθηκαν στη «συλλογή» μου δεν ήταν λίγα: κλαβανή (φεγγίτης ή καταπακτή), καρούτα (ξύλινη σκάφη), ιμβρίκι, ταμάχι (απληστία, φαταουλισμός), βλατούδες (κατσαρίδες), στρογγυλιάτα (σκουλίκια), ο μινυρισμός (το κελάηδημα) των αηδονιών, σφλομονή (φλεγμονή), τσέργα (μάλλινη κουβέρτα), μνημούρια (μνήματα, νεκροταφείο), αμφιλύκη (το λυκαυγές), σάρρα (σωρός από πέτρες), δίπυρα (παξιμάδια).

Και ρήματα βέβαια, όπως να ξαγορευθής (εξομολογηθείς) τα κρίματα, ερρόχθει (λυσσομανούσε) το κύμα, εμβαρκαρίσθη, χαλεύω (ψάχνω, ζητάω), ζωγρήζω (πιάνω), χουγιάζω (φωνάζω δυνατά), καθώς και πανέμορφες επιρρηματικές εκφράσεις (εν ακαρεί, εξ εναντίας, μέχρις οχληρότητος).

Ομολογώ πάντως ότι υπάρχει και ένα σημείο στο βιβλίο όπου (από γλωσσική άποψη πάντοτε) σήκωσα τα χέρια ψηλά. Μιλάει κάποιος βοσκός, προφανώς Αρβανίτης, ο οποίος αραδιάζει λέξεις που (για μένα, τουλάχιστον) παραμένουν όχι μόνο άγνωστες αλλά και ανεξιχνίαστες: ντούρμα, ελμπέτ, μπάριμ, ζοράρι, γρουνίζω, ίσως και άλλες.

Μετά την καβαφολογία, λοιπόν, να και η παπαδιαμαντολογία. Αν συνεχιστεί για πολύ το lockdown, με βλέπω να επανέρχομαι και με έργα άλλων «πατέρων» της λογοτεχνίας μας.

Η έμμηνος ρήση

Ολοι θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο, αλλά κανένας δεν θέλει να αλλάξει τον εαυτό του.

Λέων Τολστόι