Κρύβοντας τα προβλήματα στην… πίσω αυλή

Πόλεις – πρότυπα δεν υπάρχουν σήμερα. Υπάρχουν πόλεις όπου γίνονται σημαντικές τομεακές παρεμβάσεις προκειμένου να καλυτερέψει η ποιότητα ζωής των κατοίκων (όπως περισσότεροι χώροι για πεζούς και ποδηλάτες, περισσότερα πάρκα, καλύτερη προσβασιμότητα των ΑμεΑ κ.ά.) και πόλεις όπου γίνονται ελάχιστα πράγματα. Ολες τους ωστόσο έχουν μια «πίσω αυλή» για να κρύβουν καλά τα προβλήματά τους…

Αλλά αυτό δεν είναι το θέμα. Σήμερα, το παγκόσμιο στοίχημα περιγράφεται με επτά λέξεις: «αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την κλιματική αλλαγή». Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει όλους τους τομείς της ζωής μας και δυστυχώς και την υγεία μας.

Ενα παράδειγμα: τα τελευταία χρόνια έχουμε αύξηση της ραγδαιότητας των βροχοπτώσεων, γεγονός που σημαίνει περισσότερες πλημμύρες. Πλέον, είναι σε όλους γνωστό πως το κλείσιμο των ρεμάτων ευθύνεται για τις πλημμύρες των περιοχών που γειτνιάζουν με αυτά. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί προτείνουν την αποκάλυψη των κλειστών ρεμάτων και την επαναφορά τους στη φυσική τους μορφή. Ηδη, σε πολλές πόλεις, όπως είναι για παράδειγμα το Λος Αντζελες και η Σεούλ, εφαρμόζονται λύσεις που αντίκεινται στη λογική της τσιμεντοποίησης – εγκιβωτισμού. Στην Αττική εκτιμάται πως ρέματα μήκους 550 χιλιομέτρων είναι είτε μπαζωμένα είτε καταπατημένα. Και τι γίνεται; Αφήστε το καλύτερα…

Στην εξίσωση έρχεται τώρα να προστεθεί και η παράμετρος του κορωνοϊού. Πώς επηρεάζει ο κορωνοϊός τη ζωή και τον σχεδιασμό μιας πόλης. Ενα δεύτερο παράδειγμα: σε μια προσπάθεια να αποφευχθεί ο συγχρωτισμός (ιδίως στα μέσα μαζικής μεταφοράς) όλο και περισσότερες πόλεις σε ολόκληρο τον κόσμο μετατρέπουν δρόμους για ποδηλάτες και πεζούς. Στην Ελλάδα, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, είμαστε ακόμη πίσω σε αυτό το θέμα.

Κλιματική αλλαγή και πανδημία ανέδειξαν επίσης τη μεγάλη σημασία των πράσινων ελεύθερων χώρων για την υγεία των κατοίκων και των πόλεων. Οι σκανδιναβικές πρωτεύουσες, η Βαρκελώνη και το Μιλάνο δανειοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τον σκοπό αυτό. Στην Ελλάδα; Ρωτήστε καλύτερα έναν κάτοικο, για παράδειγμα στα Πατήσια, να σας πει τι επιλογές έχει για να βγει από το σπίτι του την εποχή της καραντίνας…

Πάμε τώρα στη ραχοκοκαλιά του προβλήματος. Σε αυτή τη φάση που βρισκόμαστε, με βάση τον σημερινό σχεδιασμό, πράγματα που δεν μπορέσαμε να κάνουμε σε 40 και 80 χρόνια θα πρέπει να τα κάνουμε σε πέντε (!). Γιατί; Επειδή το 80% της χώρας δεν έχει πολεοδομικό σχεδιασμό και στο υπόλοιπο 20% αυτός αλλάζει κατά βούληση. Ετσι, τώρα περιμένουμε να ολοκληρωθούν τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια που σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με χρήσεις γης, όρους δόμησης, οδικό δίκτυο κ.ά.

Θα προλάβουμε; Θα δείξει. Γιατί είμαι επιφυλακτικός; Επειδή στην Ελλάδα είναι κοινό μυστικό πως όταν κλείνει μία τρύπα, την ίδια ώρα ανοίγουν… άλλες δύο. Η εικόνα έχει ως εξής: το πλήθος των νομοθετημάτων που εξειδικεύεται με προεδρικά διατάγματα και υπουργικές αποφάσεις (οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις είναι αντικρουόμενες) έχει ως συνέπεια να επικρατεί (στις περισσότερες περιπτώσεις) ένα αλαλούμ – ιδίως στην εκτός σχεδίου δόμηση.

Το πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί είναι τόσο πολύπλοκο, ώστε ιδιοκτήτες και επενδυτές να χάνονται στη μετάφραση. Η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί θυμίζει γόρδιο δεσμό. Τα τελευταία (πολλά πολλά…) χρόνια το κράτος μοιάζει να τρέχει πίσω από τα γεγονότα. Νομοθετεί, δημιουργεί μια κατάσταση για χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων και έπειτα από λίγα χρόνια η κατάσταση ανατρέπεται, με συνέπεια όσοι πίστεψαν πως είναι νόμιμοι να βρίσκονται (ανά διαστήματα) στον αέρα…

Ετσι, η έλλειψη μόνιμων κανόνων (μέχρι τώρα τουλάχιστον) είχε και έχει ως αποτέλεσμα πολλοί να καταφεύγουν σε πολεοδομικά τεχνάσματα, προκειμένου να χτίσουν, και το κράτος να αντιμετωπίζει κάθε φορά εκ των υστέρων την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί.

Ενδεικτική είναι η περίπτωση των αυθαιρέτων. Επί Τρίτση επιχειρήθηκε να δοθεί συνολική και μόνιμη λύση. Σήμερα, 38 χρόνια μετά, το θέμα των αυθαιρέτων εξακολουθεί να μας απασχολεί. Μάλιστα, τα τελευταία δέκα χρόνια ο νόμος για τα αυθαίρετα άλλαξε τέσσερις φορές!