Τι χρειάζεται να ξέρουν στα ριάλιτι

Κάθε φορά που θέλω να δω πού πηγαίνουν τα πράγματα, ανοίγω την τηλεόραση, ακόμα το πιο λαϊκό και το πιο μαζικό μέσο, και μάλιστα στέκομαι στις δημοφιλείς εκπομπές της, στη μεγάλη θεαματικότητα. Αυτή την περίοδο, στην Ελλάδα κερδίζουν το ενδιαφέρον των τηλεθεατών δύο ριάλιτι, το «Survivor» στον Σκάι και το «MasterChef» στο Star. Και τα δύο ριάλιτι είναι franchise, γυρίζονται πάνω σε έναν κοινό αφηγηματικό καμβά σε πολλές χώρες, ο οποίος χάρη στους χαρακτήρες και τις συγκρούσεις τους διασφαλίζει την εξέλιξη της δράσης. Αυτό που κάνει ενδιαφέρουσα για τους Ελληνες την ελληνική εκδοχή τους είναι το σύγχρονο πολιτισμικό background στο οποίο οι παίκτες / πρωταγωνιστές αναφέρονται. Τα ριάλιτι είναι ο καθρέφτης των αξιών και του μορφωτικού επιπέδου μιας κοινωνίας – γι’ αυτό έχουν ιδιαίτερο κοινωνιολογικό ενδιαφέρον. Την τελευταία εβδομάδα, στο «Survivor» κυριάρχησε μια πολύ αστεία και ταυτόχρονα πολύ χρήσιμη συζήτηση: μια παίκτρια, η Ανθή Σαλαγκούδη, είναι ο ορισμός της άχρηστης: αδύναμη αλλά και αδιάφορη αγωνιστικά, συμβάλλει ουσιαστικά στις ήττες της ομάδας της. Επειδή η τιμωρία όσων χάνουν είναι να στερούνται φαγητό, που ούτως ή άλλως είναι σπάνιο, κάθε εβδομάδα οι παίκτες πρότειναν τη Σαλαγκούδη υποψήφια για αποχώρηση. Εκείνη όμως παρέμενε στην εκπομπή επειδή την κρατούσε το κοινό, που ψήφιζε τηλεφωνικά. Ορισμένοι παίκτες, ωστόσο, υιοθέτησαν μια συνωμοσιολογική θεωρία, αδύνατη να αποδειχτεί, ότι την παίκτρια κρατούσε με κατευθυνόμενα τηλεφωνήματα ο πατέρας της Γιώργος Σαλαγκούδης που είναι παλαιός πολιτικός της ΝΔ (βουλευτής ως το 2009 και, επί διετία, υφυπουργός Ανάπτυξης στην κυβέρνηση Κώστα Καραμανλή). Η ίντριγκα πλέκεται γύρω από αυτή την πιθανότητα.

Τελευταία, η αδιάφορη για όλα πλην της επιβίωσής της Σαλαγκούδη κατάφερε να διασπάσει την ομάδα της. Γιατί στήριξαν κάποιες παίκτριες εμφανώς μια περίπτωση που ήταν επιζήμια για το σύνολο; Είτε προσέβλεπαν φαντασιακά σε κάποια συναλλαγή, όχι απαραίτητα μέσα στο παιχνίδι, από τον (άλλοτε) πολιτικό πατέρα της. Είτε αποφάσισαν, κόντρα σε κάθε είδους ορθολογισμό, να πάνε με τη Σαλαγκούδη, για ψυχολογικούς λόγους ή για να διαφοροποιηθούν. Ακούγοντας μια τέτοια παίκτρια, τη Μαριάνθη Κάσδαγλη, να προσπαθεί να εξηγήσει, κατανοεί κανείς ότι δεν έχει επιχειρήματα. Ενστικτωδώς, πιστεύει ότι κάνει το σωστό.

Με δεδομένο, μάλιστα, ότι η Σαλαγκούδη έβαζε ως ασπίδα τις υποστηρίκτριές της για να επωφεληθεί η ίδια, ο ανορθολογισμός της Κάσδαγλη θύμιζε τον ανορθολογισμό της ψήφου στις θεωρούμενες αντιμνημονιακές δυνάμεις μετά το 2010. Χωρίς επιχειρήματα, χωρίς λογική, επέλεξε μια θέση που θα έβλαπτε και την ίδια και το σύνολο. Χωρίς λογικά επιχειρήματα, έχοντας όμως δώσει ηθικολογική νομιμοφάνεια στην επιλογή της, θεώρησε ότι κάνει το σωστό.

Αν βγαίνει κάτι από τα ριάλιτι, είναι η βεβαιότητα ότι στην πλειονότητά τους παίκτες και παίκτριες δεν έχουν την ικανότητα να σκέφτονται – και η αδυναμία τους να μιλήσουν σωστά. Ιδίως όσες και όσοι δεν έχουν περάσει τα τριάντα είναι φορείς του λειτουργικού αναλφαβητισμού, τον οποίο εντοπίζει ο ΟΟΣΑ στην ελληνική εκπαίδευση. Φορείς του χρεοκοπημένου σχολείου.

«Εγώ φοράω παντελόνια», έλεγε σε κάθε δυνατή παραλλαγή ένας παίκτης του «MasterChef» που τσακώθηκε με αντίπαλό του. Η αντρίλα του συγκαταλέγεται στα στερεότυπα με τα οποία αντιλαμβάνονται πάρα πολλοί τον κόσμο, αδυνατώντας να επιχειρηματολογήσουν λογικά, δίνοντας έμφαση στο συναίσθημα – και όντας ευεπίφοροι σε κάθε είδους ηθικό πανικό. Ευεπίφοροι, δηλαδή, σε κάθε είδους τραμπισμό.

Ακόμα κι αν μαγειρεύουν καλά.