Κώδικας Δεοντολογίας {LF}και στον χώρο του πολιτισμού

Η φύση της καλλιτεχνικής εργασίας είναι τέτοια που εμπεριέχει θυσίες, ταλέντο, αλλά και το ρίσκο της έκθεσης, της έκφρασης ευαισθησίας και της «ευαλωτότητας». Ακριβώς για αυτόν τον λόγο αποτελεί κοινή μας ευθύνη να δημιουργήσουμε ασφαλείς, συμπεριληπτικούς χώρους στους οποίους οι καλλιτέχνες θα μπορούν να δημιουργούν, απαλλαγμένοι από κάθε μορφή παρενόχλησης, διάκρισης, βίας και κατάχρησης εξουσίας.

Πιστεύουμε ότι κάθε καλλιτέχνης, εργαζόμενος/εργαζόμενη, σπουδαστής/σπουδάστρια, εθελοντής/εθελόντρια στον πολιτιστικό τομέα, δικαιούται:

ⁿ Ενα εργασιακό περιβάλλον που ενθαρρύνει τη δημιουργική διαδικασία, προάγει τον αμοιβαίο σεβασμό και διέπεται από διαφάνεια και ξεκάθαρους κανόνες επικοινωνίας.

ⁿ Να προσδοκά από εκείνους με τους οποίους συνεργάζεται να αναγνωρίσουν τα προσωπικά και φυσικά του/της όρια.

ⁿ Να μη χρειάζεται να είναι μόνος/μόνη του/της με άτομα που τον/την κάνουν να αισθάνεται άβολα ή που απειλούν την ασφάλειά του/της.

ⁿ Να μην αναγκάζεται να εργάζεται σε μη επαγγελματικά περιβάλλοντα, στα οποία μπορεί να αισθάνεται άβολα ή ότι εκτίθεται σε κίνδυνο.

ⁿ Να γνωρίζει ότι οι ακροάσεις, οι πρόβες, οι παραστάσεις, τα γυρίσματα κ.λπ. θα διεξαχθούν σε ένα ασφαλές περιβάλλον, με φροντίδα και ευαισθησία. Ειδικά δε για περιπτώσεις όπου περιλαμβάνεται ευαίσθητο υλικό – συμπεριλαμβανομένων της οικειότητας, του γυμνού, του σεξουαλικού περιεχομένου ή της βίας – να γνωρίζει ότι θα πραγματοποιηθούν με τη μέγιστη προσοχή, με εκ των προτέρων συγκατάθεση και σεβασμό.

ⁿ Εάν απαιτείται οποιαδήποτε μορφή σωματικής επαφής – όπως συχνά συμβαίνει με χορευτές, ηθοποιούς και χορογράφους -, να συμβαίνει μόνο κατόπιν συναίνεσης και να μπορεί να αναφέρει οποιαδήποτε επαφή η οποία δεν έγινε συναινετικά.

ⁿ Οταν υφίσταται παρενόχληση, διάκριση ή βία, να μπορεί να μιλήσει ελεύθερα, να γνωρίζει πού και πώς μπορεί να καταγγείλει το περιστατικό με ασφάλεια και να αναμένει διεξοδική, έγκαιρη και καλόπιστη διερεύνηση που μπορεί να οδηγήσει στη λήψη μέτρων.

Ο Κώδικας Δεοντολογίας είναι η απαραίτητη βάση για το συνολικό οικοδόμημα ενός ασφαλούς και συμπεριληπτικού εργασιακού και εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, καθώς ορίζει με σαφήνεια το πλαίσιο του τι είναι αποδεκτό και τι όχι. Περιλαμβάνει τις θεμελιώδεις αρχές, τους κανόνες και τις αξίες που καθορίζουν την καθημερινή συμπεριφορά και πρακτική που αναμένουμε από όλους, ανεξαρτήτως ιεραρχικής βαθμίδας. Για τον λόγο αυτό ο Κώδικας Δεοντολογίας θα πρέπει να συνοδεύεται και από ένα σύστημα εφαρμογής και μια σειρά μέτρων όπως:

Η καθιέρωση μηχανισμών αναφοράς για περιστατικά καταχρηστικής συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένου του ορισμού ατόμων που θα λαμβάνουν και θα επεξεργάζονται τις καταγγελίες αυτές.

ⁿ Η διασφάλιση ότι οι καταγγελίες για ανάρμοστη συμπεριφορά θα διερευνηθούν και θα επιλυθούν διεξοδικά και έγκαιρα και ότι τα εμπλεκόμενα μέρη θα ενημερωθούν για τους ισχυρισμούς εναντίον τους και θα έχουν την ευκαιρία και τη δυνατότητα να απαντήσουν και να υπερασπιστούν τον εαυτό τους.

ⁿ Η προστασία όσων καταγγέλλουν περιστατικά από τυχόν επιπτώσεις.

ⁿ Η διασφάλιση της εμπιστευτικότητας και του απορρήτου των πληροφοριών κατά τη διάρκεια μιας έρευνας.

ⁿ Η ύπαρξη συνεπειών για βεβαιωμένες παραβιάσεις του Κώδικα, ανάλογες με τις πράξεις που διαπράχθηκαν, συμπεριλαμβανομένων πρόσθετης εκπαίδευσης, ελέγχου, αναστολής ή τερματισμού της εργασιακής σχέσης, και η ενημέρωση των αρμόδιων Αρχών όταν υποβάλλεται καταγγελία που περιλαμβάνει παράνομη συμπεριφορά σύμφωνα με τον νόμο.

Οι καιροί απαιτούν να αναλάβουμε πρωτοβουλίες, σύμφωνα με τον ρόλο μας και τις αρμοδιότητές μας. Μια τέτοια πρωτοβουλία αποτελεί και ο Κώδικας Δεοντολογίας. Το ΥΠΠΟΑ προχώρησε σε σχετική ανακοίνωση στις 28 Ιανουαρίου και ήδη εργάζεται πάνω σε αυτό. Αυτός ο Κώδικας και το σύστημα εφαρμογής του, που εν πολλοίς σκιαγραφούνται πιο πάνω, αποτελούν το πλαίσιο στο οποίο έχουμε ζητήσει να κινηθούν οι εποπτευόμενοι φορείς μας, μέσα από μια συμπεριληπτική διαδικασία και διάλογο με όλους τους εμπλεκομένους: εργαζομένους, σπουδαστές κ.λπ. Επιπλέον, ένας τέτοιος Κώδικας θα διέπει και τη σχέση της πολιτείας τόσο με τους επιχορηγούμενους πολιτιστικούς φορείς όσο και με τα μέλη των επιτροπών του ΥΠΠΟΑ για τις εξετάσεις σε δραματικές σχολές κ.ο.κ.

Επιπλέον, έχουμε απευθύνει πρόσκληση σε διάλογο στο ΣΕΗ και στους εκπροσώπους των παραγωγών, ως μια παρακίνηση του υπουργείου να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι εργαζόμενοι και εργοδότες και να συνδιαμορφώσουν ένα πλαίσιο αυτορρύθμισης που θα διασφαλίζει ένα ασφαλές εργασιακό περιβάλλον. Επίσης, το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού θα προσκαλέσει και ανθρώπους που βίωσαν τέτοια περιστατικά να καταθέσουν τις προτάσεις τους, καθώς είναι αναγκαίο να έχουμε την οπτική τους.

Ο Κώδικας Δεοντολογίας δεν θα εξαλείψει ως διά μαγείας ένα φαινόμενο δεκαετιών. Ομως, είναι ένα σαφές και ξεκάθαρο μήνυμα από πλευράς της πολιτείας ότι δεν θα υπάρξει καμία ανοχή σε συμπεριφορές όπως αυτές που είδαν το φως της δημοσιότητας πρόσφατα, ενώ θα συμβάλει και στη σταδιακή αλλαγή της υφιστάμενης νοοτροπίας.

Δεν είναι πρόθεσή μας να υποκαταστήσουμε κανέναν. Τα επαγγελματικά σωματεία θα πρέπει να δράσουν πειθαρχικά όπως ορίζει το καταστατικό τους, η Δικαιοσύνη θα παρέμβει όπου και όπως προβλέπει ο νόμος, η κυβέρνηση θα προχωρήσει με όποια νομοθετική πρωτοβουλία κρίνει αναγκαία και το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού θα υλοποιήσει τις πρωτοβουλίες που έχει ήδη αναλάβει.

Μπροστά σε αποκαλύψεις ειδεχθών πράξεων και σε καταγγελίες κάθε μορφής βίας και κατάχρησης εξουσίας, είναι αναγκαίο να σταθούμε όλοι στο ύψος των περιστάσεων, πέρα από κομματικές αντιπαραθέσεις, κοινωνικές προκαταλήψεις και καλλιτεχνικές διαφορές.

Τότε, θα έχουμε όλοι συμβάλει πραγματικά στην εξυγίανση του χώρου και στην επούλωση των τραυμάτων.

Ο Νικόλας Γιατρομανωλάκης είναι υφυπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού