Επιβράδυνση ανάκαμψης, μακροπρόθεσμες δυνατότητες

Η πρόβλεψη για τη φετινή πορεία της ελληνικής οικονομίας είναι δυσχερής, δεδομένης της απόλυτης συνάρτησης με την εξέλιξη της πανδημίας και της μεγάλης εξάρτησης από τον τουρισμό και τις υπηρεσίες. Η εκ νέου επιβολή ενός αυστηρού lockdown δυσχεραίνει έτι περαιτέρω αυτή την άσκηση. Το χρονικό διάστημα εφαρμογής μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης έχει αποδειχτεί μέχρι τώρα απρόβλεπτο και πάντως μεγαλύτερο από τις αρχικές ανακοινώσεις. Επιπλέον, το μηνιαίο κόστος του lockdown εξαρτάται από την αυστηρότητα των εφαρμοζόμενων μέτρων, εάν εφαρμόζονται πλήρως από τους πολίτες, ποιοι κλάδοι κλείνουν, με ποιους όρους ανοίγουν άλλοι κ.ο.κ. Με την παρούσα κατάσταση, μία διψήφια ύφεση σε ετήσια βάση στο πρώτο τρίμηνο του έτους δεν θα αποτελούσε έκπληξη.

Εάν αυτό συμβεί, θα επηρεάσει τα νούμερα όλου του έτους. Συνυπολογίζοντας και την καθυστέρηση στον εμβολιασμό των πληθυσμών σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι προβλέψεις του τέλους του 2020 για την ανάπτυξη του 2021 (4,8% στον Προϋπολογισμό, 4,2% από την ΤτΕ) είναι πλέον ξεπερασμένες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη αναθεώρησε πτωτικά τη φθινοπωρινή πρόβλεψη του 5% σε 3,5%. Ωστόσο, παραμένει μεγάλη αβεβαιότητα, γεγονός που πλήττει την καταναλωτική και επενδυτική εμπιστοσύνη. Ως εκ τούτου, οι κίνδυνοι μεγαλύτερης επιβράδυνσης ξεπερνούν τις πιθανότητες να πάμε καλύτερα. Εν γένει, φορείς και αναλυτές προσαρμόζονται στην ιδέα μίας πιο σταδιακής ανάκαμψης της οικονομίας από την περυσινή βαθιά ύφεση.

Η επιβράδυνση της ανάκαμψης θα έχει και δημοσιονομικές επιπτώσεις. Στον Προϋπολογισμό του 2021 υπάρχει πρόβλεψη για μέτρα στήριξης €7,5 δισ., το οποίο, εκτιμάτο, θα καταλήξει σε πρωτογενές έλλειμμα 3,8% του ΑΕΠ. Με τα μέτρα στήριξης που έχουν ήδη ληφθεί για το πρώτο τρίμηνο να ανέρχονται στα €5,9 δισ., η επιβολή νέου αυστηρού lockdown καθιστά και αυτή την εκτίμηση ελλείμματος μάλλον ξεπερασμένη.

Για μία χώρα η οποία έχει – και θα παραμείνει – δημόσιο χρέος πάνω από 200% του ΑΕΠ, η επιστροφή στη δημοσιονομική σταθερότητα σε σύντομο χρονικό ορίζοντα είναι πολύ σημαντική. H αναχρηματοδότηση του ελληνικού δημόσιου χρέους δεν αντιμετωπίζει κίνδυνο στην παρούσα χρονική συγκυρία, δεδομένου ότι η ένταξη στο πρόγραμμα ποσοτικής επέκτασης της ΕΚΤ συμπιέζει τις αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Ωστόσο, οι παρεμβάσεις της ΕΚΤ δεν θα υπάρχουν επ’ άπειρον. Οταν σταματήσουν, θα πρέπει τα δημόσια οικονομικά να εμπνέουν εμπιστοσύνη στους διεθνείς επενδυτές να επενδύσουν στα ελληνικά ομόλογα.

Η θετική όψη είναι ότι πιθανή επιβράδυνση της ανάκαμψης φέτος αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο κυκλικής ανάκαμψης για το 2022. Η ροή των πόρων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης και τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ δημιουργεί τις προϋποθέσεις για επιτάχυνση της ανάπτυξης τα επόμενα έτη. Η εμπειρία του παρελθόντος όμως (ΚΑΠ, ΕΣΠΑ) δείχνει ότι η απορρόφηση πόρων ούτε δεδομένη είναι, ούτε επαρκεί. Πρέπει να αποφευχθεί αναποτελεσματική διάθεση πόρων σε δράσεις που απλώς τονώνουν βραχυπρόθεσμα τη ζήτηση χωρίς να επηρεάζουν δομικά τις παραγωγικές ικανότητες της οικονομίας.  Ως εκ τούτου, η βασικότερη προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας παραμένει η προσήλωση σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία ενός φιλικότερου επιχειρηματικού περιβάλλοντος και μιας αποτελεσματικής δημόσιας διοίκησης.

Ο Τάσος Αναστασάτος είναι chief economist του ομίλου της Eurobank και πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ελληνικής Ενωσης Τραπεζών