Κραυγές και ψίθυροι γυναικών

Θυμάμαι, ήταν σε ένα ταξίδι στην Ινδία όταν συνειδητοποίησα πως οι γυναίκες παίζουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ανδρικής συμπεριφοράς απέναντι στις γυναίκες. Παρακολουθούσα μια ταινία του Μπόλιγουντ σε μια ειδική προβολή με τον Αμίρ Καν – σούπερ σταρ του Mπόλιγουντ στην Ινδία, πρωταγωνιστής στη δική μου ταινία «O γητευτής των φιδιών» και υπερασπιστής των δικαιωμάτων των γυναικών στην Ινδία -, όταν με πλησίασε η μητέρα του. «Ο Αμίρ μεγάλωσε ανάμεσα σε γυναίκες» μου ψιθύρισε στο αφτί. «Εμείς κάναμε δουλειές, υφαίναμε, μαγειρεύαμε και τον είχαμε στη μέση και εκείνος μας κοιτούσε με ορθάνοιχτα τα μάτια». Και συνέχισε: «Προτιμούσε να είναι μαζί μας και με τις αδελφές του και όχι με τους άνδρες. Του μιλούσαμε συχνά για την αξία της γυναίκας, πως ναι μεν κάνουμε τις δουλειές του σπιτιού, αλλά είμαστε το στήριγμα όλων, της γης, των πάντων, μητέρες, πιο αδύναμες αλλά και δυνατές. Ετσι έμαθε να αγαπάει τις γυναίκες, να τις σέβεται, να τις βοηθάει».

Ακούγεται σαν μια απλοϊκή ανάλυση μιας μάνας, αλλά δεν είναι. Στον σεξιστικό χώρο της ινδικής βιομηχανίας κινηματογράφου οι ρόλοι των γυναικών ήταν ανέκαθεν επικεντρωμένοι γύρω από ιστορίες σεξουαλικής βίας και σεξουαλικής παρενόχλησης. Ο Αμίρ έπειτα άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο γράφονται οι ρόλοι στον ινδικό κινηματογράφο. Παλαιότερα πολλές ταινίες του Μπόλιγουντ φιλοξενούσαν και έναν βιασμό, απλά για να συμπεριλαμβάνουν και έναν βιασμό στο σενάριο. Διότι τέτοιες σκηνές, για τους σεξουαλικά καταπιεσμένους Ινδούς που έπρεπε να παντρευτούν με προξενιό που θα είχε κανονίσει η μάνα τους και να μην κοιμηθούν με άλλη γυναίκα έως την πρώτη νύχτα του γάμου τους, η επίμαχη σκηνή ήταν ένα δόλωμα για να κόψουν εισιτήριο. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι μερικές από τις πιο βίαιες επιθέσεις κατά των γυναικών λαμβάνουν χώρα στην Ινδία, ενώ η ίδια η κοινωνία στηρίζει τη σεξιστική συμπεριφορά απέναντι στις γυναίκες κατά κόρον.

Εδώ στην Ελλάδα; Στον κινηματογράφο είδαμε τη «Στέλλα», με τον Γιώργο Φούντα να φωνάζει «Στέλλα, κρατάω μαχαίρι», στην πιο φημισμένη γυναικοκτονία της ελληνικής τηλεόρασης. Ο ιταλικός κινηματογράφος δεν πάει πίσω. Ποιος δεν θυμάται τη σκηνή που οι γυναίκες πετροβολούν τη Μόνικα Μπελούτσι στη «Μαλένα»; Χρόνια αργότερα, εν μέσω καραντίνας, στη γειτονική μας Ιταλία η Laura Roveri, η οποία δέχτηκε 17 μαχαιριές από τον πρώην φίλο της σε μια ντισκοτέκ στη Βιτσέντσα και έζησε από θαύμα χάρη στην επέμβαση ενός bodyguard, μου είπε πως η μητέρα του θύτη, πολύ πριν από το τραγικό συμβάν, έβγαινε στα μπαλκόνια της Βερόνα και της φώναζε πως είναι πόρνη επειδή είχε και άνδρες φίλους και ο γιος της ζήλευε. Εν ολίγοις η Laura ήταν κτήμα του γιου της.

Θυμάμαι σήμερα ακόμη τη γιαγιά μου τη Νίνα στη Βέροια που κάθε βράδυ έφερνε τον δίσκο με το φαγητό στον παππού μου. «Δεν ξέρει να βράζει ούτε αβγό» έλεγε και καμάρωνε. Σε ένα άλλο πιο ανατολίτικο σπίτι στη Θεσσαλονίκη, η θεία μου η Βέτα αποκαλούσε τον σαραντάχρονο γιο της «πασά μου». Και σε ένα μοντέρνο σπίτι της Αθήνας η γεωργιανή νταντά λέει τον τετράχρονο γιο μιας φίλης μου «αφέντη μου». Χαριτωμένες προσφωνήσεις, χωρίς δόλο. Ωστόσο στον κόσμο του #ΜeΤoo αυτοί οι χαρακτηρισμοί δεν έχουν θέση πλέον.

Ο ΔΙΚΟΣ ΜΑΣ ΡΟΛΟΣ. Είναι άραγε αυτή η βαθιά ριζωμένη αντίληψη ότι οι γυναίκες υπηρετούμε τους άνδρες που ωθεί τους άνδρες σε αυτές τις συμπεριφορές; Και αν δεν το κάνουμε με τον αποδεκτό σε όλους τρόπο, τιμωρούμαστε; Καλλιεργούμε άραγε και εμείς οι ίδιες οι γυναίκες αυτή τη συμπεριφορά; Ποιος είναι ο δικός μας ρόλος στο ίδιο το δημιούργημά μας, το κίνημα #ΜeΤoo, που εκτείνεται από την Αμερική ως την Ινδία και σήμερα ως την Ελλάδα; Δεν είμαι ψυχολόγος για να το αναλύσω βαθύτερα. Ωστόσο, σε μια από τις πρώτες μου δουλειές στη δημοσιογραφία στην Ελλάδα, ήταν οι γυναίκες συνάδελφοί μου που με προειδοποίησαν. Μου είπαν πως θα με καλέσει ο Χ. στο γραφείο του και να τον αποφεύγω. Με συμβούλευσαν να φοράω ζιβάγκο και να υποκρίνομαι πως είμαι κρυωμένη διαρκώς. Πράγματι, με μερικά φτερνίσματα και λίγο χιούμορ η τακτική έπιασε. Ο Χ. δεν με ξανακάλεσε. Επειτα άκουσα τις αμέτρητες ιστορίες άλλων συναδέλφων. Σε ασανσέρ, σκάλες, γωνίες, στο γραφείο. Προσπάθειες για φιλάκια, επιθέσεις, χουφτώματα, ξεβρακώματα. Κάπου αστειευόμασταν μεταξύ μας. Αλλά δεν ήταν αστείο. Επειτα ακούστηκαν και πιο χοντρές ιστορίες. Να ήταν άραγε αληθινές; Και οι γυναίκες που τόσο «πατρικά» με συμβούλεψαν, τι ήταν αυτό που οι ίδιες είχαν αποσιωπήσει; Είναι αυτή η σιωπή, η οποία απλώνεται στα γλυκά λόγια των μανάδων και των γιαγιάδων, στους ψίθυρους των εραστών, στις συμβουλές των φίλων, επί δεκαετίες, που εμποδίζει τη ριζική αλλαγή των σχέσεων ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες;

Οταν αναρωτιόμαστε λοιπόν «γιατί τώρα;»… Γιατί τώρα η Σοφία Μπεκατώρου, γιατί τώρα ο Δημήτρης Μοθωναίος, γιατί τώρα αυτή η έκρηξη, σχεδόν χωρίς συνοχή, ασυνάρτητη, ανοργάνωτη, δίχως χρονική σειρά, δίχως έναν συγκεκριμένο σκοπό, άλλοτε για βιασμό, άλλοτε για κλωτσίδια και άλλοτε για αθώα αγγίγματα που δεν είναι τόσο αθώα, είναι γιατί τώρα σπάει η σιωπή. Σπάει η αλυσίδα της σιωπής εκατοντάδων μανάδων, θειών, αδελφών, φίλων που μας είπαν κάποτε να σκάσουμε με τον έναν τρόπο ή τον άλλον. Και εξακολουθούν να μας το λένε.

Η Νίνα-Μαρία Πασχαλίδου είναι σκηνοθέτρια ντοκιμαντέρ