Σιωπή, το κοσμικό όνομα του Θεού

Στο βιβλίο του «Βιογραφία του φωτός», που κυκλοφόρησε αυτή την εβδομάδα, ο Πάμπλο ντ’ Ορς γράφει ότι στη διαδικασία εξοικείωσής του με τον διαλογισμό ασχολήθηκε πρώτα απ’ όλα με αυτό που θεωρούσε πιο σημαντικό: τη σιωπή. «Η σιωπή είναι το κοσμικό όνομα του Θεού», λέει σε μια συζήτησή του με τον Χουάν Αρνάου που οργάνωσε η εφημερίδα El Pais. «Μπορούμε όμως επίσης να μιλήσουμε για το κενό και την πληρότητα, που αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Το θεμελιώδες πρόβλημά μας είναι ότι είμαστε υπερβολικά πλήρεις, κι έτσι η ζωή δεν μπορεί να διεισδύσει. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η άσκηση του αδειάσματος και του ξεγυμνώματος που συνιστά ο διαλογισμός βοηθά τόσο πολύ στη γνωριμία μας με τον εαυτό μας».

Η διαφορά ανάμεσα στον διανοούμενο και τον σοφό, τονίζει ο 57χρονος ιερέας από τη Μαδρίτη, είναι ότι ο πρώτος θέλει να εισέλθει στην πραγματικότητα για να την κατανοήσει, ενώ ο δεύτερος επιτρέπει στην πραγματικότητα να εισέλθει σε αυτόν. «Εμένα πάλι με έλκει ο μαγνητισμός ανάμεσα στο πνεύμα και τη φύση», απαντά ο 52χρονος αστροφυσικός από τη Βαλένθια. Και για να εξηγήσει πώς εννοεί το πνευματικό περιβάλλον στο οποίο ζει και ασκείται, επικαλείται τον καταλανό συγγραφέα Ζοζέπ Πλα, ο οποίος έλεγε ότι αυτό που του άρεσε περισσότερο στη ζωή ήταν να φτάνει σε μια άγνωστη πόλη, να πηγαίνει στο ξενοδοχείο, να κάνει ένα ντους και να βγαίνει βόλτα στον δρόμο για να βλέπει τα πρόσωπα των ανθρώπων. Με τον τρόπο αυτό άδειαζε το μυαλό του και άφηνε στην άκρη τις ανησυχίες ή τις μουρμούρες που είναι η ίδια η ζωή.

Ο Πάμπλο ντ’ Ορς και ο Χουάν Αρνάου, λοιπόν, συμφωνούν: η σιωπή είναι πολύτιμη. Είναι μια ελπίδα για την ανθρωπότητα, καθώς προάγει αυτά που μας ενώνουν, όχι αυτά που μας χωρίζουν. Το πρόβλημα των λέξεων, λέει ο ντ’ Ορς, είναι ότι, στην καλύτερη περίπτωση, δημιουργούν συγγένεια, διανοητική ή συναισθηματική. Η σιωπή, αντίθετα, δημιουργεί κάτι βαθύτερο: κοινωνία (με τη θεολογική έννοια της λέξης). Γιατί πέρα από αυτό που σκέφτεται ή πιστεύει ο καθένας, το βέβαιο είναι ότι είμαστε ενωμένοι, μοιραζόμαστε την ύπαρξη. «Συμφωνώ με τον ιησουίτη θεολόγο Καρλ Ράχνερ ότι ο 21ος αιώνας ή θα είναι μυστικιστικός ή δεν θα υπάρξει και πιστεύω επίσης ότι βλέπουμε μια επιστροφή της πνευματικότητας. Εχουμε φτάσει σε ένα σημείο που είναι ανυπόφορος όλος αυτός ο υλισμός, όλη αυτή η μηδενιστική αντίληψη… Αυτό που μας έφερε ο κορωνοϊός είναι μια οικουμενική συνείδηση. Γιατί ποτέ άλλοτε στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν χρειάστηκε να αντιμετωπίσουμε όλοι μαζί μια τόσο βίαιη απειλή. Αυτή η επίγνωση ότι όλοι είμαστε συνδεδεμένοι δημιουργεί μια αλληλεγγύη. Εστω και μια αλληλεγγύη στο σκοτάδι».

Διδάκτωρ της σανσκριτικής φιλοσοφίας, ο Αρνάου μεταφέρει τον συνομιλητή του στις Ουπανισάδες, τα κείμενα που αποτελούν την κορωνίδα της ινδουιστικής σκέψης. Εδώ υπάρχουν τρία στοιχεία που μπορεί να φανούν χρήσιμα στον σύγχρονο πολίτη. Το ένα είναι η σύγχυση ή η έκπληξη («Τι είναι αυτό;»). Το δεύτερο είναι η ενσυναίσθηση. Και το τρίτο είναι η ελευθερία. Η φιλοσοφία οφείλει να μας βοηθά να απελευθερωνόμαστε, να απελευθερώνει το πνεύμα. Το μυαλό, πάλι, μας αλυσοδένει. Είναι σαν ένας άγριος ελέφαντας, δουλεύει συνεχώς. Και πολλές φορές είναι ένας θόρυβος που πρέπει να βρεις τρόπο να τον σταματήσεις. Η γιόγκα κάνει ακριβώς αυτό: διακόπτει τις λειτουργίες του μυαλού για να μπορεί να εισέλθει το πνεύμα.

Ο Πάμπλο ντ’ Ορς είναι πιο παραδοσιακός: επιδίδεται για μιάμιση ώρα κάθε μέρα στον ησυχασμό, μια «πλατωνική» παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας που του έμαθε ο δάσκαλός του, ο ούγγρος ιησουίτης Φρανς Γιάλικς. Με βάση τον Θεό στον οποίο πιστεύεις, σημειώνει, οργανώνονται αντιστοίχως η κοινωνία και η πολιτική. Η πολιτική συνέπεια του μονοθεϊσμού θα ήταν η θεοκρατία. Προσοχή όμως: ο χριστιανισμός δεν είναι απλώς μια μονοθεϊστική θρησκεία, όπως το ισλάμ ή ο εβραϊσμός, είναι ένας τριαδικός μονοθεϊσμός. Δίνει σημασία δηλαδή τόσο στην ενότητα όσο και στην πολλαπλότητα. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι η δημοκρατία γεννήθηκε στη Δύση.