Από τη Wonder Woman {LF}στην Αμαζόνα {LF}του #ΜeΤoo

Ο εμ-φύλιος πόλεμος των φύλων, τόσο των αντιθέτων όσο και των ομοίων, μοιάζει να μην τελειώνει κι ολοένα να αναζωπυρώνεται. Η πιο τραυματική προσβολή, αυτή της ταυτότητας φύλου, επανήλθε και πάλι στη δημόσια συζήτηση λόγω των περιστατικών απροκάλυπτης βίας. Στην πραγματικότητα αυτή η βία ήταν και είναι πάντα ο πιο εύκολος και ο πιο αποτελεσματικός τρόπος απαξίωσης και εκτόπισης του «άλλου», ένας τρόπος που παραμένει προνομιακός στο πεδίο της έμφυλης προσβολής. Οι σεξιστικές επιθέσεις με κτυπήματα κάτω από τη ζώνη – στη ζώνη φύλου – δεν σταμάτησαν ποτέ και είναι να απορεί κανείς ποιο διακριτικό ίχνος άφησε η χειραφέτηση στην εποχή μας.

Είχαν ρωτήσει κάποτε τη Βιρτζίνια Γουλφ για τα εμπόδια που έχουν να αντιμετωπίσουν οι γυναίκες σε θέματα λογοτεχνικής έκφρασης, εμπόδια που δεν υπάρχουν για τους άντρες. «Η γυναίκα – απάντησε – έχει ακόμη πολλά φαντάσματα ν’ αντιπαλέψει, πολλές προκαταλήψεις να ξεπεράσει. Πιστεύω πως πραγματικά θα περάσει πολύς καιρός ακόμη, πριν μια γυναίκα μπορέσει να γράψει ένα βιβλίο χωρίς να συναντήσει ένα φάντασμα που θα πρέπει να φονεύσει ή ένα βράχο που πάνω του δεν θα συντριβεί».

Πράγματι, από την εποχή της Βιρτζίνια Γουλφ ως σήμερα, αυτή είναι η πιο συνηθισμένη εμπειρία για μια γυναίκα που γράφει την αλήθεια για τα πάθη της, υπαρκτά ή φαντασιακά, παρότι, πολλές ελληνίδες γυναίκες ποιήτριες και συγγραφείς δεν νιώθουν πια λιλιπούτειες σε σχέση με τις αφανείς ή και ανύπαρκτες λογοτεχνικές προγόνους-προγιαγιάδες τους.

Υπερασπίζονται με γενναιότητα, κάποτε και με επιθετικότητα, αλλά χωρίς νοσηρό ναρκισσισμό το φύλο τους στην τέχνη, με αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση. Είναι τολμηρές και απελευθερωμένες, χωρίς να τις συνθλίβουν σκιές φαντασμάτων. Οι λογοτεχνικές τους πρόγονοι δεν λειτουργούν ευνουχιστικά και καταπιεστικά, μια αίσθηση που συχνά βιώνουν οι άντρες συγγραφείς από ομόφυλους προγόνους τους.

Τι γίνεται με τα «βράχια» όμως; Γιατί όσα ανδρικά κάστρα και αν εκπορθήθηκαν, τα «βράχια» παραμένουν ακλόνητα να τις συνθλίβουν κάτω από το βάρος τους, όταν νιώθουν ασήκωτα να τα κουβαλάνε, να χάνονται κάτω από τη σκιά τους, ή ματώνοντας όταν τα βρίσκουν μπροστά τους μοχθηρά και εκδικητικά να φράζουν τον δρόμο τους. Πώς πρέπει να προπονείται λοιπόν μια γυναίκα για την αναπόφευκτη ώρα που θα αντιμετωπίσει τους βράχους, έναν όγκο προκαταλήψεων, παγιωμένων συμπεριφορών και ουσιαστικά εξωλογοτεχνικών κριτηρίων που της επιβάλλουν να κάνει το φύλο της αόρατο; Γιατί η αίσθηση μιας τέχνης που όφειλε να λειτουργεί ως πεδίο ελευθερίας, αποδεικνύεται τόσο συχνά ψευδαίσθηση; Γιατί από τη θηλυκή εκείνη υπερηρωίδα που γεννήθηκε το 1941, τη Wonder Woman, το θρυλικό καρτούν – αμερικάνικο παράγωγο της Ιππολύτης και προστάτιδα αδικημένων και αδυνάμων, να χάσκει ένα κενό που έρχονται να καλύψουν οι σύγχρονες αμαζόνες πολεμίστριες του κινήματος MeΤoo;

Ας μιλήσουμε λοιπόν για το λογοτεχνικό και ποιητικό τερέν όπου ο πόλεμος των φύλων μαίνεται σιωπηλά. Γιατί, για παράδειγμα, η ανδρική γραφή, ποίηση ή πεζογραφία, δεν χαρακτηρίζεται ποτέ ως τέτοια, ενώ η γραφή μιας γυναίκας, χαρακτηρίζεται ως «γυναικεία», με υποτιμητική συχνά χροιά αφού και ο όρος ακόμη είναι σεξιστικός; Συναντάται αντίστοιχη κατηγοριοποίηση ανάμεσα σε δημιουργούς των δύο φύλων σε άλλη τέχνη; Υπάρχει γυναικεία ζωγραφική, γυναικεία μουσική, γυναικείο θέατρο; Οταν το σεξιστικό «χιούμορ», o εκφοβισμός, οι «αθώες» παρενοχλήσεις, η χειριστική διάθεση από άρρενες κατόχους πόστων «λογοτεχνικής» εξουσίας αλλά και ομότεχνους καλά κρατούν, πόση δουλειά μάς περιμένει ακόμα σε θέματα σεβασμού φύλων; Οταν μέρος συναναστροφών και συνεργασιών βρίθει από χυδαιολογίες ή από «πάτρωνες» – βράχους που συχνά καταλήγουν βράχια που συνθλίβουν, όταν οι δικαιολογίες και οι συμβουλές (τύπου «μην τους παρεξηγείτε»), δίνουν και παίρνουν, πώς να μη φαντάζει όλο και πιο μακρινή έως και αδύνατη η ανύψωση της ηθικής συνείδησης του ανθρώπου, η μόνη κατά τον Γκαίτε ουσιαστική αποστολή της Ποίησης;

Μέσα σε ένα περιβάλλον, διαβρωμένο ήδη από την τάχα αρρενωπή τοξικότητα και από μεσόκοπα αρσενικά που νοσταλγούν μια μακρινή πλην εγγύτατη λάγνα ανατολή, η γυναίκα-δημιουργός (σε κάθε πεδίο) στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές και μεταφεμινιστικές κοινωνίες, μένει αμήχανη αν θα κάνει ορατό ή αόρατο το φύλο της ή αν θα πρέπει επιμελώς να το αποκρύπτει, πέφτοντας θύμα της λεγόμενης «σύγχυσης φύλου». Απαντήσεις σαφείς είναι δύσκολο να δοθούν αφού ψάχνοντας μια νέα ταυτότητα η γυναίκα-συγγραφέας (όπως κάθε γυναίκα) κατέληξε να φορά τα ρούχα ενός υβριδικού όντος ακολουθώντας κατά πόδας το νέο κοινωνικό πλαίσιο. Και ποιο είναι το πλαίσιο αυτό; Ο κόσμος που σήμερα είναι ένα υβρίδιο.

Το ερώτημα ωστόσο θα επανέρχεται. Εχουν φύλο οι τέχνες, έχουν φύλο τα ποιήματα; Οσο φύλο έχουν τα συναισθήματα, ο πόνος, ο φόβος, ο έρωτας, ο θάνατος, τα όνειρα, βιωμένα και ιδωμένα είτε από άντρες είτε από γυναίκες. Πονάς σαν άντρας, πονάς σαν γυναίκα; Φοβάσαι σαν άντρας, φοβάσαι σαν γυναίκα; Ναι, είναι γεγονός. Υπάρχουν αρσενικά και θηλυκά ποιήματα, όπως υπάρχουν αρσενικά και θηλυκά όνειρα, μα όπως γράφει ο Μίλοραντ Πάβιτς «αν θέλεις να γίνεις μάγος, δεν αρκεί να βλέπεις το αρσενικό σου όνειρο. Αν θέλεις το κλειδί του μέλλοντος, πρέπει να μάθεις να ονειρεύεσαι και αρσενικά και θηλυκά όνειρα. Πρέπει να μάθεις ποια είναι η διαφορά μεταξύ τους». Πώς το είπε η σπουδαία μας ποιήτρια Ζωή Καρέλλη; «Εγώ η άνθρωπος».

Η Ελσα Κορνέτη είναι ποιήτρια και συγγραφέας. Το 2020 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μελάνι η συλλογή διηγημάτων της «Το νησί πάνω στο ψάρι»