Να παρεμβαίνουν {LF}ή όχι στα δημόσια πράγματα οι πρώην;

Στον προθάλαμο της εισόδου του Λευκού Οίκου κρέμονται τα πορτρέτα των πιο πρόσφατων προέδρων των ΗΠΑ, για να βλέπουν στον καμβά τους οι επισκέπτες τη συνέχεια του κράτους. Αν ίσχυε κι εδώ η αμερικανική παράδοση, η πινακοθήκη των ελλήνων πρώην πρωθυπουργών της τελευταίας εικοσαετίας θα χρειαζόταν σίγουρα πολύ χώρο. Και θα μπορούσε να βρίσκεται σε κάποια αίθουσα του βουλευτηρίου, αφού από τους πέντε οι τέσσερις είναι ακόμη μέλη της εθνικής αντιπροσωπείας – παρότι μόνο ένας διατηρεί τον τίτλο του αρχηγού κοινοβουλευτικού κόμματος. Οι πρώην, λοιπόν, παραμένουν ενεργοί στην πολιτική ζωή, και με τις συμπεριφορές τους επαναφέρουν συχνά στην επικαιρότητα ένα ντιμπέιτ στο οποίο δεν υπάρχει προς το παρόν ετυμηγορία. Το ντιμπέιτ για το κατά πόσο πρέπει να παρεμβαίνουν ή όχι στα δημόσια πράγματα.

Η συνέντευξη του λαλίστερου ανάμεσά τους, Αντώνη Σαμαρά, μια μέρα πριν από την έναρξη των διερευνητικών επαφών με την Τουρκία έβαλε ξανά στην ατζέντα της δημόσιας συζήτησης το ερώτημα, καθώς και μια σειρά υποερωτημάτων που προκύπτουν από εκείνο. Οπως: Για ποια θέματα οφείλουν να μιλούν; Είναι υποχρεωμένοι να σέβονται την επίσημη γραμμή των κομμάτων τους – ειδικά αν ανήκουν στην ΚΟ τους; Με ποιο τρόπο, και σε ποια συγκυρία, απαιτείται να εκφράζουν άποψη; Το πολιτειακό αξίωμα που κατείχαν εγγυάται από μόνο του βαρύνουσα σημασία στη γνώμη τους;

Η ΤΕΤΡΑΔΑ. Ταυτόχρονα, βέβαια, η πολλάκις λυμένη σαμαρική σιωπή υπενθύμισε ότι στην τετράδα των πρώην, που δεν ηγούνται πια των κομμάτων με τα οποία κυβέρνησαν, συναντά κανείς τέσσερα τελείως διαφορετικά πολιτικά στυλ. Του Κώστα Σημίτη χαρακτηρίζεται από ορισμένους στην πολιτική αγορά ως «καθηγητικό». Ο μοναδικός στο κοντινό παρελθόν που έχει δυο γεμάτες πρωθυπουργικές τετραετίες στο βιογραφικό του συνηθίζει να παρεμβαίνει αρθρογραφώντας για ζητήματα που άπτονται των περιπόθητων στα λόγια, επίπονων στην πράξη μεταρρυθμίσεων του ελληνικού κράτους. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι λίγοι εκείνοι στην Κεντροαριστερά που οφ δε ρέκορντ βρίσκουν πλέον μερικές από τις δημόσιες επισημάνσεις του υπερβολικά «μητσοτακικές» – υπονοώντας ότι δεν στηρίζει αρκετά τον χώρο τους όταν εμφανίζεται να πιστώνει μεταρρυθμιστική διάθεση σε έναν πρωθυπουργό της ΝΔ.

Ο Καραμανλής ο νεότερος, πάλι, επικρίνεται από τότε που εγκατέλειψε την αρχηγία, το 2009, για αφωνία. Οι πιο κακές πολιτικές γλώσσες του προσάπτουν και την κατηγορία πως επιτρέπει σε διάφορους να τον διερμηνεύουν εμφανιζόμενοι ως κομιστές των καραμανλικών βουλών. Αλλοι, ανάλογα με τη συγκυρία, διακρίνουν στη σιγή του ηχηρά μηνύματα. Οι παρεμβάσεις Σαμαρά εξηγούνται τόσο από τους άσπονδους κομματικούς του φίλους όσο κι από τους πολιτικούς του αντιπάλους πρωτίστως σαν κινήσεις με εσωκομματικά κίνητρα – ή έστω σαφή αντίκτυπο στο εσωτερικό της κεντροδεξιάς παράταξης -, ενδεδυμένες ωστόσο με τον χιτώνα του πατριωτισμού. Εξού ίσως κι ορισμένοι νεοδημοκράτες σημειώνουν ότι «οι παρεμβάσεις του έχουν σημασία για τη ζημιά που ενδέχεται να προκαλέσουν» – με τον όρο «ζημιά» εννοούν τα αντιπολιτευτικά επιχειρήματα που προσφέρει στην Κουμουνδούρου. Η ανάμειξη του Γιώργου Παπανδρέου στα κοινά συνοψίζεται, όπως λέει κι ένας παλιός βουλευτής, στην προεδρία της επιτροπής φιλίας Ελλάδας – Ινδίας,   την οποία όντως ασκεί στην τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδο. Η κομψή διατύπωση τον θέλει να έχει περισσότερο διεθνείς παρά εγχώριες ανησυχίες.

ΤΟ 2015. Οφείλει, βέβαια, κάποιος να παραδεχθεί ότι ανεξάρτητα από τον  τύπο του καθενός, η ιδιότητα του πρώην πρωθυπουργού δεν εξασφαλίζει απαραίτητα ευήκοα ώτα στο μεγάλο ακροατήριο. Το καλοκαίρι του 2015 το απέδειξε. Στην πιο κρίσιμη στιγμή της μεταπολιτευτικής ιστορίας τόσο ο Σημίτης όσο κι ο Καραμανλής απευθύνθηκαν στο εκλογικό σώμα  τασσόμενοι ευθέως με την πλευρά του «Ναι». Αλλά έπεισαν τους ήδη προσηλυτισμένους στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και εξόργισαν όσους είχαν γοητευθεί από τον αντισυστημισμό. Για να το πούμε πιο ωμά: οι τοποθετήσεις τους δεν άλλαξαν το κλίμα – όπως φάνηκε από το συντριπτικό αποτέλεσμα της κάλπης του δημοψηφίσματος.

Γι’ αυτό οι πιο αντικειμενικοί από τους παρατηρητές του πολιτικού συστήματος επιμένουν ότι τα σχόλια που συνοδεύουν τη μετά την πρωθυπουργία παρουσία έκαστου πρώην ξεχωριστά υπογραμμίζουν τελικά την έλλειψη μιας κατασταλαγμένης αντίληψης της κοινωνίας για τον ρόλο που οι κάποτε ταγοί της θα έπρεπε να παίζουν αποχωρώντας από το αξίωμα. Η αντιφατικότητα της κριτικής – ο μεν αποδοκιμάζεται γιατί μιλάει πολύ, ο δε επειδή δεν μιλάει σχεδόν καθόλου φερ’ ειπείν – αποκαλύπτει, διατείνονται, πως η κοινή γνώμη δεν έχει αποφασίσει μέχρι τώρα την απάντηση σε καμία από τις αρχικές ερωτήσεις αναφορικά με τη συχνότητα, το ύφος, το περιεχόμενο ή την αφορμή που θα έπρεπε να έχουν οι παρεμβάσεις τους.

Οι επαγγελματίες της πολιτικής, πάντως, υποσημειώνουν ότι για κάποιο χρονικό διάστημα οι πρώην πρωθυπουργοί μέσα στο δικό τους μυαλό παραμένουν και μέλλοντες. Κι ακόμη κι όταν η πολιτική ζωή φροντίσει να ξεπεράσουν το συγκεκριμένο στάδιο «έχουν το κουσούρι του Νέστορα». Ορισμένοι αποδίδουν και τις δυο παραπάνω καταστάσεις σε μια ανάγκη τους να βρίσκονται στο προσκήνιο – ανάγκη που πιθανότατα έχουν όλοι όσοι έχουν κυνηγήσει τον σταυρό, πολύ περισσότερο εκείνοι που ικανοποίησαν τη μεγαλύτερη φιλοδοξία ενός εκλεγμένου σχηματίζοντας μια κυβέρνηση που φέρει το όνομά τους.

ΑΝΟΧΗ. Οπως και να ‘χει πολίτες και πολιτικοί αναγνωρίζουν στους πρώην πρωθυπουργούς μερικά παραπανίσια δικαιώματα στην ανοχή. Ο τρόπος εκλογής τους  αρκεί για να επιβεβαιώσει την ευνοϊκή μεταχείριση που έχει συμφωνηθεί να δικαιούνται – η ρύθμιση, δηλαδή, βάσει της οποίας δεν εκλέγονται με σταυρό προτίμησης και προηγούνται των υποψηφίων βουλευτών του ίδιου συνδυασμού στην ίδια εκλογική περιφέρεια κατά την κατανομή των εδρών. Σύμφωνα με μια μερίδα βουλευτών και κομματικών στελεχών ωστόσο – σε κάθε πλευρά του πολιτικού φάσματος -, εφόσον  υπερβούν τα όρια αυτών των δικαιωμάτων, θα ήταν δημοκρατικά ορθότερο να υφίστανται συνέπειες αντίστοιχες με εκείνες που είθισται να υπάρχουν για όλους τους υπόλοιπους ώστε να μη φαίνονται πιο ίσοι από τους άλλους.

Στην ιδανική εκδοχή του ένας πρώην πρωθυπουργός περιγράφεται από έμπειρο κοινοβουλευτικό ως «όχι απών, αλλά ούτε ανακατωσούρας». Σαν κάποιος που αρθρώνει ανοιχτά άποψη για θέματα της λεγόμενης υψηλής πολιτικής όποτε κρίνει απαραίτητο, αλλά χωρίς ποτέ να λησμονεί ότι όσα παρουσιάζει ως ιδεώδη για τους διαδόχους του τού δόθηκε η ευκαιρία να τα εφαρμόσει στην πράξη από το πιο σημαντικό γραφείο στο Μαξίμου. Βασικά όμως σαν ένας που έχει εντρυφήσει στην πιο βαριά τέχνη, εκείνη του να ξέρεις πότε να σταματάς.