Ας φέρει το 2021 οιωνούς καλών εξελίξεων

Καλές ειδήσεις συνόδευσαν την έλευση του νέου έτους, για την επανάληψη των διερευνητικών συνομιλιών οι οποίες είχαν ανασταλεί το 2016 και ενώ υπήρχε ήδη συμφωνία σχεδόν στο 90% των εκκρεμών ζητημάτων.

Μία από τις επισημάνσεις που θέλω να κάνω αφορά στο καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης πολλών νησιών του Αιγαίου. Η Ελλάδα, στο πλαίσιο της έγκρισης της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, παρέδωσε μια γραπτή δήλωση στα Ηνωμένα Εθνη, στην οποία αναφέρει πως δεν αναγνωρίζει τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου αναφορικά με «το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης πολλών ελληνικών νησιών στο Αιγαίο».

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912, το δικαίωμα καθορισμού του καθεστώτος που θα ίσχυε για τα νησιά του Αιγαίου που ήταν τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δόθηκε στις έξι «Μεγάλες Δυνάμεις» (Γερμανία, Αυστρο-Ουγγρική Αυτοκρατορία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ιταλία και Ρωσία). Αυτές αποφάσισαν να παραχωρήσουν στην Ελλάδα την «κτήση» (όχι την «κυριότητα») των νησιών των οποίων τα ονόματα αναφέρονταν στη συμφωνία. Η παραχώρηση έγινε «υπό τον όρο να μη χρησιμοποιηθούν για ναυτικούς ή στρατιωτικούς σκοπούς». Η Ελλάδα, στις 21 Φεβρουαρίου 1914, ενημέρωσε της «Μεγάλες Δυνάμεις» πως αποδεχόταν τους συγκεκριμένους όρους. Αργότερα, η παραχώρηση επαναβεβαιώθηκε από τη Συνθήκη της Λωζάνης.

Είμαι βέβαιος ότι οι εξειδικευμένοι νομικοί των δύο χωρών θα αποδειχθούν ικανοί να δώσουν μια ξεκάθαρη απάντηση στο ερώτημα που αφορά το κατά πόσο μια διεθνής δέσμευση δύναται να τροποποιηθεί με βάση τη βούληση ενός και μόνο μέρους.

Η δεύτερη επισήμανση που θέλω να κάνω αφορά τη μέθοδο την οποία χρησιμοποιεί η Ελλάδα για τον καθορισμό των εξωτερικών συνόρων της θαλάσσιας περιοχής που βρίσκεται υπό τη δικαιοδοσία της. Χαράζει τη γραμμή τους εγγύς των πλέον απομακρυσμένων νησιών και θεωρεί ότι η ανοιχτή θάλασσα ανάμεσα σε αυτά και την ηπειρωτική Ελλάδα αποτελεί μέρος των εγχώριων υδάτων της. Η μέθοδος της Ελλάδας έχει αξία μόνο σε περιπτώσεις κρατών που βρίσκονται σε αρχιπελάγη, όπως οι Φιλιππίνες και η Ινδονησία, όμως η Ελλάδα δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Είναι μια χώρα η οποία αποτελείται από ένα ηπειρωτικό τμήμα και περιβάλλεται από πολλά νησιά.

Επιτρέψτε μου να παρουσιάσω ένα φανταστικό σενάριο προκειμένου να αποτυπώσω με περισσότερη σαφήνεια το ζήτημα που τίθεται: Ας υποθέσουμε ότι η Τουρκία διέθετε ένα νησί στη Μαύρη Θάλασσα, κάπου κοντά στις ακτές της Ουκρανίας και άλλο ένα εγγύς του Σότσι της Ρωσίας. Εάν η Τουρκία αποφάσιζε να χρησιμοποιήσει τη μέθοδο της Ελλάδας για τον καθορισμό των εξωτερικών συνόρων της θαλάσσιας περιοχής που βρίσκεται υπό τη δικαιοδοσία της, θα έπρεπε το 90% της Μαύρης Θάλασσας να της εκχωρηθεί ως τμήμα των εγχώριων υδάτων της.

Η ελληνική μέθοδος επιτρέπει στο Καστελλόριζο να διαθέτει δικαιοδοσία σε μια έκταση που είναι 4.000 φορές μεγαλύτερη από την έκτασή του. Υπάρχουν, όμως, 14 ετυμηγορίες του Διεθνούς Δικαστηρίου οι οποίες απορρίπτουν τη συγκεκριμένη προσέγγιση – συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τις Νήσους Τζέρσεϊ και τις Νήσους του Αγίου Μαρτίνου.

Ο πρώην πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Καραμανλής, έχει πει, σύμφωνα με τον Μίκη Θεοδωράκη: «Οι Τούρκοι αισθάνονται όπως θα αισθανόμασταν εμείς εάν η Σαλαμίνα και η Αίγινα ήταν τουρκικά νησιά. Πιστεύω πως οφείλουμε να κατανοήσουμε το αίσθημα ασφυξίας της Τουρκίας και να συζητήσουμε σε διαυγή βάση, αναζητώντας μια ρεαλιστική λύση».

Ας δούμε, λοιπόν, κατά πόσο οι δύο διαπραγματευτές των διερευνητικών επαφών – ο καλός μου φίλος Παύλος Αποστολίδης και ο Σεντάτ Ονάλ – θα εκπληρώσουν την επιθυμία του Καραμανλή.

Εύχομαι το νέο έτος 2021 να φέρει οιωνούς καλών εξελίξεων και ο Δίας ή όποιος άλλος θεός να θέσουν ένα τέλος στη μη αναγκαία ένταση ανάμεσα στα δύο αυτά φιλικά έθνη, τους Τούρκους και τους Ελληνες.

Ο Γιασάρ Γιακίς είναι πρώην υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας και ένα από τα ιδρυτικά μέλη του κυβερνώντος κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης