Αλλαγή παραδείγματος από την Ελλάδα

Η κρίση στην Κύπρο (Ενωση, διακοινοτικές συγκρούσεις, τουρκική εισβολή) υπήρξε η θρυαλλίδα ανάφλεξης των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η συντήρηση της εκκρεμότητας του Κυπριακού και η εξ αυτής συνεχής αντιπαράθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας με την Τουρκία κράτησε μέχρι τώρα ανοικτή την ελληνοτουρκική διένεξη με έξαρση της έντασης κάθε φορά που υπάρχει υποτροπή στην κυπριακή κρίση. Το ιστορικό άνοιγμα του Ελσίνκι (Δεκ. 1999), βάζοντας στις ράγες τη λύση του Κυπριακού (2002-2004), αναθέρμανε και τον διάλογο Ελλάδας – Τουρκίας την ίδια περίοδο για διευθέτηση των διαφορών τους. Η ματαίωση της λύσης στην Κύπρο το 2004, με δική μας υπαιτιότητα, σε συνάρτηση με την πτώση Σημίτη στην Ελλάδα, πάγωσε και τον ελληνοτουρκικό διάλογο. Η δεύτερη ματαίωση της λύσης το 2017, πάλι με δική μας υπαιτιότητα, και, στη συνέχεια, οι πολιτικές ακροβασίες Αναστασιάδη – στις οποίες ενέπλεξε και την Ελλάδα – για δημιουργία κλοιού κατά της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο οδήγησαν σε νέα υποτροπή της έντασης που τύλιξε και την Ελλάδα σύροντάς την στα πρόθυρα πολεμικής σύρραξης με την Τουρκία. Διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις από το ’74 και εντεύθεν έθεταν την επίλυση του Κυπριακού ως προϋπόθεση για αποκατάσταση των σχέσεων με την Τουρκία. Αυτό όχι μόνο δεν βοήθησε αλλά άνοιγε κάθε τόσο και νέα μέτωπα διευρύνοντας και οξύνοντας τις διαφορές.

Καιρός να πάψει πλέον η Ελλάδα να σύρεται από τα παιχνίδια των κυπρίων πολιτικών. Αυτό δεν θα σημαίνει εγκατάλειψη της Κύπρου αλλά απλώς αλλαγή παραδείγματος. Να δώσει αυτόνομα η Ελλάδα το στίγμα των σχέσεών της με την Τουρκία με βάση την ορθολογική εκτίμηση των συμφερόντων της, και να προχωρήσει σε ουσιαστικό διάλογο θέτοντας κατά μέρος τη ρητορική του ανεύθυνου εθνικιστικού λαϊκισμού και στοχεύοντας σε λύσεις θετικού αθροίσματος. Που υπάρχουν. Κι αναμένουν απλώς την καθαρή όραση των διαπραγματευτών – και των ηγετών – για την αναγκαία συνεννόηση. Και μια παρατήρηση: Η επαναλαμβανόμενη εμμονή πως η μόνη διαφορά που υπάρχει με την Τουρκία, και τη μόνη που συζητά η Ελλάδα, είναι η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ -πράγμα που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και το ξέρει όλος ο κόσμος – όχι μόνο δεν βοηθά αλλά τορπιλίζει ουσιαστικά τον διάλογο. Ταπεινή εισήγηση του γράφοντος να πάρουν τον διάλογο από εκεί που έμεινε επί Σημίτη και να σπρώξουν παραπέρα τα πράγματα. Ή τουλάχιστον εκείνος ο φάκελος να αποτελέσει έγγραφο αναφοράς που να δώσει κατεύθυνση στην πορεία του διαλόγου.

Και μια δεύτερη διάσταση της αλλαγής παραδείγματος. Για μισό αιώνα και περισσότερο κύπριοι και έλληνες πολιτικοί, με ελάχιστες εξαιρέσεις, χαϊδεύοντας τα αυτιά του κόσμου καλλιέργησαν ανεδαφικές προσδοκίες σε Κυπριακό και ελληνοτουρκικά, στις οποίες ακολούθως αιχμαλωτίζονταν καθιστάμενοι ανίκανοι να διαχειριστούν ορθολογικά την πραγματικότητα. Σήμερα, επειδή η ακαταλόγιστη πολιτική Αναστασιάδη, η οποία φαίνεται πια να συνδέεται, ανάμεσα σε άλλα, και με τη διαπλοκή, δεν αφήνει ελπίδα αλλαγής, η μόνη ελπίδα για αλλαγή παραδείγματος στρέφεται στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Ο οποίος δείχνει να έχει συνείδηση της κρισιμότητας των καιρών καθώς και την ικανότητα προσήλωσης σε μια ορθολογική διαχείριση των πραγμάτων χωρίς να αλληθωρίζει στο εσωτερικό ακροατήριο την ώρα που διαπραγματεύεται. Δείχνει ακόμα να έχει και το τσαγανό να παίρνει αποφάσεις που να σπάζουν παραδοσιακά ταμπού. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει όλα τα φόντα να αφήσει πίσω τη σχολή του μικρού Καραμανλή που έβαζε τα πράγματα στο συρτάρι και του Αντώνη Σαμαρά που ανέμιζε σημαίες, και να προχωρήσει με πυξίδα τη σχολή του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Παρά τη ρητορική Ερντογάν, η συγκυρία ανοίγει στον Μητσοτάκη προοπτικές για μια νέα ιστορική συμφωνία που να ανακαλεί το Σύμφωνο Βενιζέλου – Ατατούρκ και να εγκαθιδρύει μιαν ειρήνη επωφελή και στις δυο χώρες, περισσότερο στην Ελλάδα.

Μέσα σε τέτοιες συνθήκες παροπλίζεται και στην Κύπρο και στην Τουρκία ο εθνικιστικός λαϊκισμός και δημιουργείται το κλίμα για διευθέτηση του Κυπριακού. Φτάνει οι κίνδυνοι που είναι έξω από την πόρτα μας να περιμένουν. Κι ο μόνος τρόπος είναι το θετικό κλίμα ενός παραγωγικού ελληνοτουρκικού διαλόγου.

Ο Χρυσόστομος Περικλέους είναι κύπριος ιστορικός και συγγραφέας