Το αντιεμβολιαστικό «κίνημα» σαρώνει στη Γαλλία

«Η Γαλλία ήταν κάποτε η πατρίδα του πατέρα της ανοσοποίησης Λουί Παστέρ. Σήμερα, όμως, συγκαταλέγεται ανάμεσα στις χώρες με τον εντονότερο σκεπτικισμό αναφορικά με το εμβόλιο σε ολόκληρο τον πλανήτη. Κι αυτό, καθώς προετοιμάζεται για μία από τις μεγαλύτερες εμβολιαστικές εκστρατείες στην Ιστορία, συνεπάγεται μια πιεστική ανησυχία».

Το παραπάνω σχόλιο, που αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του France24 στις 3 Δεκεμβρίου – την ίδια σχεδόν στιγμή που η Βρετανία γινόταν η πρώτη χώρα παγκοσμίως η οποία έδινε την έγκρισή της στο εμβόλιο των Pfizer/BioNTech -, αναδεικνύει την πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν τόσο οι υγειονομικοί όσο και η κυβέρνηση Μακρόν, καθώς η διαδικασία έχει ξεκινήσει στην Ευρώπη από την Κυριακή και θα επιταχύνεται από εβδομάδα σε εβδομάδα, με τελικό στόχο την επίτευξη της πολυπόθητης «ανοσίας της αγέλης».

Μια πρόκληση, βεβαίως, η οποία καθίσταται μεγαλύτερη εξαιτίας δύο ακόμη στοιχείων: αφενός, της ανησυχίας και της επιφυλακής που προκαλεί η διάδοση σε ολοένα και περισσότερες χώρες του νέου (πιο μεταδοτικού, αλλά όχι αναγκαστικά πιο θανατηφόρου) στελέχους που έχει προκύψει από τις μεταλλάξεις του κορωνοϊού, και αφετέρου, του ελλείμματος εμπιστοσύνης και της καχυποψίας μεγάλου μέρους της κοινωνίας για τον τρόπο με τον οποίο κυβερνώντες και εθνικό σύστημα υγείας στη Γαλλία διαχειρίστηκαν και συνεχίζουν να διαχειρίζονται την κρίση της πανδημίας.

Η παραπάνω εικόνα μοιάζει να επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές δημοσκοπικές έρευνες. Για του λόγου το αληθές, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη, η οποία αφορά 32 χώρες και δημοσιεύτηκε στο τελευταίο φύλλο της κυριακάτικης «Journal du Dimanche», διερευνώντας την «πρόθεση εμβολιασμού στον κόσμο», μόνο το 44% των Γάλλων εμφανίζεται θετικό – με μόλις 13% να δηλώνει «απολύτως βέβαιο» ότι θα εμβολιαστεί. Ετσι, η Γαλλία καταλαμβάνει την τρίτη θέση από το τέλος, ενώ είναι μία από τις τέσσερις στις οποίες οι θετικές απαντήσεις αποτελούν μειοψηφία – μαζί με τη Σερβία (38%), την Κροατία (41%) και τον Λίβανο (επίσης 44%).

Νέοι, γυναίκες, «ακραίοι» πολιτικά. Εντυπωσιακά είναι όμως και τα επιμέρους ποσοστά που αναδεικνύει η παραπάνω έρευνα, καθώς οι αρνητικές γνώμες είναι ακόμη πιο πλειοψηφικές στις τάξεις των νέων και των γυναικών. Κι αυτό είναι κάτι που μόνο εν μέρει μπορεί να αποδοθεί στην αντίληψη που υπάρχει στην πρώτη ομάδα ότι είναι «άτρωτη» από τον κορωνοϊό και στην άλλη ότι είναι λιγότερο ευάλωτη σε αυτόν. Ετσι, από το 44% που δηλώνει θετικό απέναντι στην προοπτική του εμβολιασμού, το 55% είναι άνδρες και το 45% γυναίκες. Επίσης, στους νέους κάτω των 35 ετών μόλις το 28% απαντά ότι προτίθεται να εμβολιαστεί, ενώ το ποσοστό αυξάνει σταδιακά μαζί με την ηλικία: 38% για όσους είναι στην κατηγορία των 45-54 ετών και 67% για τους άνω των 65 – που, άλλωστε, χαρακτηρίζονται και επισήμως ως «ομάδα υψηλού κινδύνου».

Διαφοροποιήσεις φαίνεται πως αναδεικνύονται, παράλληλα, με βάση και την πολιτική τοποθέτηση των ερωτωμένων. Συγκεκριμένα, παλιότερη έρευνα της Gallup σε 44 χώρες – η οποία κατέταξε επίσης στην τελευταία θέση τη Γαλλία αναφορικά με την πρόθεση εμβολιασμού στον γενικό πληθυσμό – συμπέρανε πως όσοι δηλώνουν οπαδοί των «άκρων» (Δεξιά και Αριστερά) είναι σαφώς πιο σκεπτικιστές και αρνητικά διακείμενοι, κάτι που ασφαλώς θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν πολιτικά η κυβέρνηση και προσωπικά ο Μακρόν ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2022.

Είναι, όμως, συγκυριακό το φαινόμενο αυτό ή μήπως πρόκειται για μια τάση με πιο μόνιμα χαρακτηριστικά; «Η Γαλλία οφείλει να ξεπεράσει τον βαθύ σκεπτικισμό απέναντι στο εμβόλιο για να νικήσει την Covid-19 και να σώσει τον τουρισμό της», έγραφε στις 13 Δεκεμβρίου στο «Forbes» ο Κρις Ο’Μπράιεν, θέτοντας στη συνέχεια το εξής ερώτημα: «Πώς έγινε η Γαλλία ένα έθνος σκεπτικιστών του εμβολίου;».

Τα σκάνδαλα που άλλαξαν την εικόνα. Επιχειρώντας να απαντήσει, επικαλέστηκε μια πρόσφατη συνέντευξη που έδωσε ο διευθυντής του Conspiracy Watch (Παρατηρητήριο Θεωριών Συνωμοσίας) στο France Inter. Σε αυτήν, ο Ρούντι Ράιχσταντ ισχυρίζεται πως κατά ένα μέρος αυτό οφείλεται στα κακώς κείμενα παρελθόντων ετών στη Γαλλία σε θέματα εμβολιασμών, καθώς και στη γενικευμένη και έντονη καχυποψία για τις σχέσεις της εκάστοτε κυβέρνησης με τις μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες.

Πράγματι, σύμφωνα με το France 24, η εμπιστοσύνη της κοινωνίας άρχισε να διαβρώνεται μετά το σκάνδαλο που ξέσπασε τη δεκαετία του ’80 και οδήγησε στη μόλυνση εκατοντάδων αιμοφιλικών με τον ιό HIV, αφότου τους έγιναν μεταγγίσεις με μολυσμένο αίμα. Το ρεπορτάζ παραπέμπει και στις αποκαλύψεις που έγιναν το 2009, αναφορικά με την ευθύνη ενός δημοφιλούς σκευάσματος, που συνέβαλλε στις δίαιτες και στο αδυνάτισμα, για την πρόκληση καρδιακών παθήσεων, που με τη σειρά τους φέρονται να προκάλεσαν πάνω από 2.000 θανάτους. Την ίδια δε χρονιά, καταγράφηκε και το φιάσκο στην υπόθεση της «γρίπης των πτηνών», που οδήγησε στην καταστροφή εκατομμυρίων δόσεων εμβολίων που αποδείχθηκαν περιττά, με κόστος αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Μια παρόμοια, αλλά και με αρκετές δόσεις διαφοροποίησης, εξήγηση επιχείρησε να δώσει και ο ιστορικός του Πανεπιστημίου της Βουργουνδίας Λοράν-Ανρί Βινιό, μιλώντας στην εφημερίδα «The Guardian» τον περασμένο Ιούνιο: «Το αντιεμβολιαστικό κίνημα στη Γαλλία είναι πιο πρόσφατο από ό,τι το αντίστοιχο στην Αγγλία. Ουσιαστικά, το μικρό κίνημα της Γαλλίας, το οποίο κάνει μεγάλο σαματά στο Διαδίκτυο, δεν είναι πιο ισχυρό από άλλες χώρες. Ομως, η Γαλλία έχει μια ιδιαιτερότητα, η οποία συνίσταται στη σχεδόν παθολογική σχέση που υπάρχει με το κράτος. Ο γαλλικός λαός αναμένει πάρα πολλά από το κράτος μας και, για τον λόγο αυτό, στέκεται και τόσο επικριτικά απέναντί του».

Ενισχύοντας δε την εκτίμηση πως τα σκάνδαλα του πρόσφατου παρελθόντος έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή στάσης, αναφέρει ότι στις αρχές της δεκαετίας του 2000 το 90% των Γάλλων εμφανιζόταν να στηρίζει τα εμβόλια και να μην έχει σχέση με την οικτρή μειοψηφία των «ψεκασμένων». Σήμερα, πάντως, τα δεδομένα έχουν αλλάξει.