Η χρονιά {LF}που αποτελεί καμπή για {LF}την Ευρώπη

Το 2020, οι άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο βίωσαν μια ζωή σε αργή κίνηση, παρά το γεγονός ότι οι πολιτικές εξελίξεις επιταχύνθηκαν. Για την Ευρωπαϊκή Ενωση, η διαχείριση της κρίσης  Covid-19 αποτέλεσε μια πρόκληση. Τελικά, παρά τις πολλές αρνήσεις τους, οι Ευρωπαίοι όχι απλώς στάθηκαν ενιαία, αλλά εξελίχθηκαν και ενιαία, συγκροτώντας ένα πιο συνεκτικό μπλοκ. Το 2021, η παγκόσμια συνεργασία είναι ανάγκη να επιστρέψει δυναμικά στο προσκήνιο και η ΕΕ οφείλει να συνεχίσει να προωθεί τη «στρατηγική αυτονομία» της, για να είναι σε θέση να διασφαλίσει τους πολίτες της και τα συμφέροντά της στα χρόνια και τις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν.

Είναι γεγονός ότι το 2020 σηματοδότησε μια καμπή. Στην πραγματικότητα, ο κόσμος γνώριζε πολλές τεκτονικές μετατοπίσεις εδώ και χρόνια, που συμπεριλάμβαναν φαινόμενα όπως η εντεινόμενη δυσπιστία της κοινωνίας, η πόλωση και η αναζήτηση ταυτότητας στην πολιτική, η αδύναμη οικονομική ανάπτυξη, τα αυξανόμενα χρέη και οι εντεινόμενες ανισότητες. Γίναμε μάρτυρες της μετατροπής της αλληλεξάρτησής μας σε όπλο. Το εμπόριο, η τεχνολογία, οι επενδύσεις, ο τουρισμός και άλλες μορφές εμβάθυνσης της συνεργασίας μετατράπηκαν σε εργαλεία ισχύος και πεδία έντονου ανταγωνισμού.

Αυτή ήταν η μεγάλη εικόνα που βρήκαμε μπροστά μας ως ηγεσία της ΕΕ, όταν αναλάβαμε τα καθήκοντά μας, τον Δεκέμβριο του 2019, λίγο προτού οι συνθήκες καταστούν ακόμη πιο απαιτητικές, μια πιο μεγάλη πρόκληση.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ΕΕ εμφανίστηκε να αγκομαχά στην αρχική φάση της πανδημίας. Ημασταν ελλιπώς προετοιμασμένοι και πολλά κράτη-μέλη έτειναν αρχικά να αφήσουν τον καθένα να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Σύντομα, όμως, ακολούθησαν πράξεις γνήσιας αλληλεγγύης, με αρκετές χώρες να υποδέχονται ασθενείς από άλλες και να στέλνουν κατεπειγόντως τον αναγκαίο ιατρικό εξοπλισμό προς εκείνες που τον είχαν περισσότερη ανάγκη. Στη συνέχεια ήρθαν τα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πρόσφερε μαζική ρευστότητα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε το πράσινο φως στα κράτη-μέλη να σωρεύσουν μεγάλα ελλείμματα προκειμένου να στηρίξουν τις οικονομίες τους.  Οι συζητήσεις γρήγορα στράφηκαν γύρω από τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ θα μπορούσε να προσφέρει δημοσιονομική στήριξη στις χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο και αυτές οι συζητήσεις κατέληξαν στο ιστορικό «Ταμείο Ανάκαμψης». Ενα άνευ προηγουμένου ποσό, ύψους 1,8 τρισ. ευρώ, δεσμεύτηκε για να χρηματοδοτήσει το εργαλείο «Η ΕΕ της Επόμενης Γενιάς» (NGEU) και τον κοινοτικό προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας. Επιπλέον, δύο παραδοσιακά στερεότυπα καταργήθηκαν. Για πρώτη φορά, οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν στην έκδοση κοινού χρέους σε μεγάλη κλίμακα και επέτρεψαν μαζική μεταφορά κεφαλαίων, υπό τον όρο ότι οι δαπάνες θα είναι ευθυγραμμισμένες με τις δίδυμες προτεραιότητες της χρηματοδότησης πράσινης μετάβασης και της διασφάλισης του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης.

Στη διεθνή σκηνή, η θέση της ΕΕ υπήρξε καθαρή: Ο «κόσμος της πανδημίας» απαιτεί πολυμερείς λύσεις. Επιμείναμε σε αυτό το σύνθημα ακόμη και όταν άλλοι προχωρούσαν μόνοι τους. Τη στιγμή που Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα προσπαθούσαν η μία να καθίσει στον λαιμό της άλλης, η Ευρώπη βγήκε μπροστά για να ηγηθεί στο κρίσιμο μέτωπο του εμβολίου.

Η προσπάθεια να δώσουμε νέα πνοή στην πολυμέρεια και τη συνεργασία θα αποτελέσει κορυφαία προτεραιότητα για την ΕΕ το 2021. Προφανώς, δεν μπορούμε να το πετύχουμε μόνοι μας. Εκτιμούμε, όμως, ότι θα έχουμε περισσότερους συμμάχους την επόμενη χρονιά σε σύγκριση με το 2020. Με τον Τζο Μπάιντεν να διαδέχεται τον Ντόναλντ Τραμπ ως πρόεδρος, οι ΗΠΑ αναμένεται να ενταχθούν και πάλι στη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, να αποκαταστήσουν τη στήριξή τους στην Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, να επιστρέψουν στη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, καθώς και να υιοθετήσουν πιο εποικοδομητική στάση εντός του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.

Ελπίζουμε ότι και άλλοι, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της Ρωσίας, θα ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο, αντιστρέφοντας την επιλεκτική και εγωιστική προσέγγιση προς μια πολυμερή, διαλλακτική προσέγγιση στον ΟΗΕ και αλλού.

Σίγουρα, οι εκκλήσεις για μια «βασισμένη σε αρχές συνεργασία» δεν εμπνέει τόσο όσο οι πομπώδεις επικλήσεις με σύνθημα «να πάρουμε πίσω τον έλεγχο». Πρέπει, λοιπόν, να διασφαλίσουμε ότι η πολυμέρεια θα δώσει απτά αποτελέσματα για τους πολίτες. Ουδείς θα είναι ασφαλής μέχρις ότου έχουμε ένα αξιόπιστο εμβόλιο, έτσι τα ερωτήματα που κυριαρχούν είναι ποιοι θα λάβουν τι, πότε και πώς. Είναι σοβαρός ο κίνδυνος ενός «εμβολιαστικού εθνικισμού» ή μιας «εμβολιαστικής διπλωματίας», με τις πλούσιες και ισχυρές χώρες να επιβάλλουν την παρουσία τους στην πρώτη σειρά. Στις αρχές του 2020, άλλωστε, ορισμένες χώρες έκαναν χρήση της «διπλωματίας των μασκών» προκειμένου να αποσπάσουν πολιτικές υποχωρήσεις σε αντάλλαγμα για την πρόσβαση σε υλικό που αφορούσε την ατομική ασφάλεια και ήταν ζωτικής σημασίας. Η ΕΕ θα επιμείνει στην αντίθετη προσέγγιση: τα εμβόλια πρέπει να αντιμετωπιστούν ως ένα παγκόσμιο δημόσιο αγαθό και να διανεμηθούν ισότιμα, με βάση τις ιατροφαρμακευτικές ανάγκες.

Η δεύτερη μεγάλη προτεραιότητά μας για το 2021 είναι η κλιματική αλλαγή, ένας ακόμη τομέας στον οποίο η ΕΕ έχει ηγηθεί. Η κλιματική αλλαγή αντιπροσωπεύει μια υπαρξιακή απειλή της εποχής μας. Οπως και με την Covid-19, οι προειδοποιήσεις είναι ορατές σε όλους και υπάρχει συμπαγής επιστημονική συναίνεση αναφορικά με το τι πρέπει να γίνει. Η διαφορά, βεβαίως, είναι ότι ποτέ δεν πρόκειται να υπάρξει ένα εμβόλιο για την κλιματική αλλαγή. Ετσι, είμαστε αναγκασμένοι να αμβλύνουμε την καμπύλη των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου όσο πιο γρήγορα μπορούμε.

Τέλος, οφείλουμε να οικοδομήσουμε τη δυνατότητα να είμαστε αυτόνομοι όταν αυτό είναι αναγκαίο. Οπως είχα πει πριν από ένα χρόνο, οι Ευρωπαίοι πρέπει να αντιμετωπίσουν τον κόσμο όπως είναι και όχι όπως θα ήθελαν να είναι. Η ΕΕ πρέπει «να μάθει να μιλά τη γλώσσα της ισχύος». Η πανδημία υπογράμμισε την ανάγκη για μια στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, μια αρχή που έχει τις ρίζες της στην άμυνα, αλλά τώρα εκτείνεται στη δημόσια υγεία και πολλά άλλα πεδία.

Αυτές είναι ορισμένες από τις πολλές προκλήσεις τις οποίες θα κληθεί να αντιμετωπίσει η ΕΕ το 2021. Θα είναι μια δύσκολη πορεία, αλλά θα βγούμε πιο δυνατοί εάν μείνουμε προσηλωμένοι στις δύο αλληλοσυμπληρούμενες προτεραιότητες: την πολυμέρεια και την οικοδόμηση στρατηγικής αυτονομίας.