Η παραίσθηση των Χριστουγέννων

Να την πάλι, ξεπρόβαλε στο Διαδίκτυο. Η φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα με την κατάφωτη και πλημμυρισμένη από κόσμο και αυτοκίνητα οδό Σταδίου, από κάποια Χριστούγεννα της δεκαετίας του 1960. Σε αυτήν που, εδώ και κάποια χρόνια, υποβάλουμε τα σέβη μας στη νοσταλγία που πυροδοτεί η γιορτή. Στη νοσταλγία μιας εποχής που έτσι απαστράπτουσα και με χρώματα αμερικανικής καρτ ποστάλ υπήρξε μόνο στον φακό του σπουδαίου φωτογράφου. Και αυτή ακριβώς είναι η δύναμη της καλής φωτογραφίας. Να αποτυπώνει την εντύπωση της στιγμής και να την καθιερώνει ως πραγματικότητα. Με τον ίδιο τρόπο όμως δεν λειτουργεί και η μνήμη; Στιγμές θυμόμαστε και τις αναπλάθουμε σε γεγονότα και ατμόσφαιρες. Οταν ο Φελίνι διηγούνταν τις αναμνήσεις του από τα παιδικά του χρόνια και η μητέρα του τού έλεγε ότι τα πράγματα δεν είχαν γίνει έτσι, της απαντούσε: «Αφού έτσι θέλω να τα θυμάμαι, έτσι έγιναν». Αφού λοιπόν θέλουμε να θυμόμαστε τα Χριστούγεννα του παρελθόντος ως φαντασμαγορία, φαντασμαγορία ήταν. Κι ας ξέρουμε ότι δεν ήταν. Κάνουμε σκόντο σ’ άλλα κι άλλα, δεν θα κάνουμε στη νοσταλγία;

Η ανάγκη αυτής της «νόσου», όπως έλεγε τη νοσταλγία ο Μάνος Ελευθερίου, μας κάνει όχι μόνο να ωραιοποιούμε τα περασμένα αλλά και να περισώζουμε τα δυσάρεστα δίνοντάς τους την απελευθερωτική διάσταση της ανάμνησης. Και όσο πιο μακρινή, τόσο και πιο «απελευθερωμένη». (Γιατί νοσταλγούμε την απατηλή λάμψη των Χριστουγέννων της δεκαετίας του 1960 και όχι των χρόνων του «μεγάλου πάρτι», που είναι και πιο τεκμηριωμένη;). Αλήθεια, ποιες γιορτές και ρεβεγιόν θυμόμαστε πιο έντονα; Αυτά που κύλησαν μέσα σε ειδυλλιακή κανονικότητα ή αυτά που η ανατροπή τα διέσωσε στη μνήμη μας; Τότε που κάηκε το φαγητό, που σωριάστηκε το στολισμένο δέντρο, που περιμέναμε 10 καλεσμένους και ήρθαν 25, που τσακωθήκαμε με το έτερόν μας ήμισυ, που «χώρισε ο Χρηστάκης με την Τέτα». Τελικά, τι θυμόμαστε; Τα Χριστούγεννα ή την παραίσθησή τους;

Φέτος, η νοσταλγία είναι πολύ κοντή. Μας πάει μόλις έναν χρόνο πίσω και πυροδοτείται από αυτό το ξεθεμελίωμα των βεβαιοτήτων μας. Από τη γιορτή, μας έμειναν μόνο τα πολύχρωμα φωτάκια και φτάσαμε στην παραμονή προσπαθώντας να διαχειριστούμε την απομόνωσή μας από τα αυτονόητα. Εχει καταρρεύσει ακόμη και το περίφημο κλισέ της μελαγχολίας των Χριστουγέννων. Και αναρωτιέμαι μήπως την προκαλούσε αυτό ακριβώς που αποζητάμε σήμερα. Ο ψυχαναγκασμός της γιορτής.

Η Ξένια Καλογεροπούλου, στην αφήγησή της «Ξένια-στα παραμύθια» που θα προβληθεί στην ιστοσελίδα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά αύριο, την Πρωτοχρονιά και τα Θεοφάνια, στις 12 το μεσημέρι, λέει ότι τα καλύτερα Χριστούγεννα της ζωής της ήταν αυτά του 1941, τότε που έφτιαχναν κούκλες από πατάτες. Ποιος ξέρει άραγε πώς θα θυμούνται τα σημερινά παιδιά, ύστερα από χρόνια, τις φετινές γιορτές! Ισως ως τις πιο αξέχαστες της ζωής τους. Μακάρι του χρόνου κι εμείς έτσι να τις θυμόμαστε. Καλά Χριστούγεννα, λοιπόν. Γιατί μοναδικά θα είναι σίγουρα. Ας κρατήσουμε τουλάχιστον αυτό.