Μια καταιγίδα που κρατάει χρόνια

Οι Βρετανοί ζουν με μια διαρκή ιστορική εκκρεμότητα μπροστά τους από το 2014. Στην αρχή ήταν το δημοψήφισμα της Σκωτίας. Λίγα 24ωρα πριν από τις κάλπες του Σεπτεμβρίου του 2014 οι δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι οι Σκωτσέζοι θα έφευγαν και το Ηνωμένο Βασίλειο θα διαλυόταν. Η Μεγάλη Βρετανία τη γλίτωσε, αλλά μετά ήρθε το διχαστικό Brexit και η εκκρεμότητα της άτακτης εξόδου από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Από το 2016 η απειλή της οικονομικής καταστροφής σε περίπτωση μη συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση είναι στην καθημερινή ατζέντα του πολιτικού κόσμου και των μέσων ενημέρωσης. Στη δική του καθημερινότητα ο κόσμος αναφέρει το Brexit συνήθως με διάθεση αστεϊσμού ή έκπληξης. Σαν κάτι ασαφές και αναπάντεχο, με αδιευκρίνιστες συνέπειες στις ζωές μας. Μια αόριστη εξέλιξη που θα συμβεί κάποτε στο μέλλον, ένας παράδοξος ακροβατισμός του πολιτικού κόσμου που συμπαρασέρνει κάθε πτυχή της ζωής όλων μας στο άγνωστο. Συγχρονισμένοι με αυτό το λαϊκό αίσθημα χαλαρότητας, ο πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον και ο υπουργός Μεταφορών Γκραντ Σαπς, στην έκτακτη συνέντευξη Τύπου το απόγευμα της Δευτέρας, άρχισαν να γελάνε στο άκουσμα μιας ακόμη ερώτησης δημοσιογράφων για το ότι οι μέρες για την επίτευξη συμφωνίας με την ΕΕ τελειώνουν.

Ο Τζόνσον και ο Σαπς δεν ήταν εκεί για να απαντήσουν για το Brexit, αλλά για τον Covid-19. Είναι η τρίτη και ασύγκριτα μεγαλύτερη κρίση που πλήττει το Ηνωμένο Βασίλειο. Με τον μεγαλύτερο αριθμό νεκρών στην Ευρώπη, η χώρα έγινε συνώνυμη της αποτυχίας της να διαχειριστεί τον κορωνοϊό. Από το βράδυ της Κυριακής, η διεθνής κοινότητα δεν δείχνει μόνο με το δάχτυλό της τους Βρετανούς, αλλά έχει υψώσει την απαγορευτική της παλάμη στις αφίξεις τους. Πάνω από σαράντα χώρες έχουν απαγορεύσει τις πτήσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο εξαιτίας της αστραπιαίας διασποράς ενός νέου στελέχους του ιού στο βρετανικό έδαφος.

Brexit μέσω Covid

Η κυβέρνηση του Τζόνσον βιώνει ένα μικρό άτακτο Brexit, για λόγους άσχετους με την απόφαση των Βρετανών να αποχωρήσουν από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η καραντίνα με τον ισχυρότερο αντίκτυπο είναι αυτή που έχουν επιβάλει οι Γάλλοι στο τούνελ της Μάγχης. Με τους οδηγούς να φοβούνται να πλησιάσουν τις ουρές που σχηματίζονται στο Κεντ, τα βρετανικά σουπερμάρκετ προειδοποιούν για ελλείψεις σε λαχανικά και φρούτα. Την ίδια στιγμή οι Ιρλανδοί έκλεισαν τα σύνορά τους με το νησί της Βρετανίας, αλλά επιτρέπουν τη διακίνηση ανθρώπων και αγαθών στα σύνορά τους με τη Βόρεια Ιρλανδία. Αυτό το ανοικτό, με κάθε τίμημα, σύνορο προβλέπεται και στη συμφωνία αποχώρησης των Βρετανών από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Στη δυσκολότερη στιγμή της Βρετανίας απέναντι στον κορωνοϊό, η ιστορία και η πολιτική δεν σταματούν να ξεπροβάλλουν από παντού. Από το βράδυ της Κυριακής όλοι υπενθυμίζουν στον υπουργό Εξωτερικών Ντόμινικ Ράαμπ το ατυχές του σχόλιο το 2018, με αφορμή το Brexit, ότι «δεν είχε καταλάβει» πόσο σημαντικό είναι το πέρασμα του Καλαί και του Ντόβερ για το βρετανικό εμπόριο. Δεν είναι μόνο το Brexit, αλλά και το αποικιοκρατικό παρελθόν της χώρας που δεν σταματά να απασχολεί τους Βρετανούς. «Η Ινδία και το Πακιστάν απαγόρευσαν τις αφίξεις από το Ηνωμένο Βασίλειο με τρεις αιώνες καθυστέρηση», έγραψε ο Εργατικός λόρδος Αντόνις.

Το πιο σκοτεινό κύμα

Ο κόσμος είναι κλεισμένος στο σπίτι του στο Λονδίνο, η Βρετανία κλειδωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Το δεύτερο κύμα δεν έχει το στοιχείο του αιφνιδιασμού της άφιξης του Covid στις ζωές μας τον περασμένο Μάρτιο, αλλά είναι πιο σκοτεινό. Οι μήνες αβεβαιότητας και απαγορεύσεων συσσωρεύονται. Το rebound της πανδημίας τα καταπίνει όλα, ακόμη και την ιστορική στιγμή του εμβολιασμού της 90χρονης Μάργκαρετ Κίναν στο Κόβεντρι. Σαν η εικόνα να έρχεται από άλλη εποχή, σαν ο εμβολιασμός να συμβαίνει σε άλλους, κάπου μακριά, χωρίς ορατές στον ορίζοντα τις λυτρωτικές συνέπειες στην αντιμετώπιση της πανδημίας.

Τα «ήξεις αφήξεις» του Μπόρις δεν βοηθάνε. Υποτίθεται ότι τέτοια εποχή θα μας απασχολούσε το σχήμα που θα είχε η ανάκαμψη, και τελικά βυθιζόμαστε σε όλο και μεγαλύτερες απαγορεύσεις. O Μπόρις είχε πει ότι το lockdown του Νοεμβρίου θα ήταν καταστροφή, αλλά το επέβαλε. Δήλωσε ότι θα ήταν απάνθρωπο να μην επιτρέψει στους Βρετανούς να κάνουν Χριστούγεννα, και τελικά τα απαγόρευσε. Ο Τζόνσον θα μπορούσε να είναι «μια κάποια λύσις» για το ανάθεμα, αν ο κόσμος θεωρούσε ότι η αντιπολίτευση θα έκανε τα πράγματα διαφορετικά. Δεν υπάρχει όμως αυτή η αίσθηση. Σαν ο κορωνοϊός να ξεπερνά συνολικά τη χώρα και τις δυνάμεις της, ανεξαρτήτως του ποιος βρίσκεται στο τιμόνι.

Ισως αυτή να είναι η πιο δυσάρεστη πτυχή της διαχείρισης των απανωτών κρίσεων που βιώνει η Βρετανία εδώ και χρόνια: ότι είναι ανθρωπίνως αδύνατον να αναχαιτιστούν. Εξι χρόνια μετά το δημοψήφισμα της Σκωτίας, το πρωί της Δευτέρας, ενώ η μία χώρα μετά την άλλη έκλειναν τα σύνορά τους με τη Βρετανία, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κίερ Στάρμερ έστρεφε το βλέμμα του στο σύνορο με τη Σκωτία. Επέλεγε ως κεντρικό θέμα της ομιλίας του το συνταγματικό μέλλον της χώρας υπό τον φόβο ενός νέου σκωτσέζικου δημοψηφίσματος. Μια υπενθύμιση σε όλες και όλους ότι οι τρεις μεγάλες κρίσεις – Σκωτία, Brexit και Covid – είναι μια καταιγίδα που μαίνεται χωρίς σταματημό στο βρετανικό αρχιπέλαγος.

Ο Θύμιος Τζάλλας είναι πολιτικός αναλυτής. Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο «Brexit, Ευρώπη και Ελλάδα»