Το δίλημμα του πανδημικού δημοσίου χρέους

Η αύξηση των δημοσίων δαπανών κατά τη διάρκεια της πανδημίας είναι απαραίτητη για τη διαχείριση της δημόσιας υγείας, για τη στήριξη των νοικοκυριών που χάνουν εισοδήματα και για τη διατήρηση στη ζωή επιχειρήσεων που διαφορετικά θα χρεοκοπούσαν προκαλώντας μακροπρόθεσμη ζημιά στην παραγωγή και στην απασχόληση. Η επικεφαλής του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα κάλεσε τους πολιτικούς «να ξοδέψουν αλλά να κρατήσουν τις αποδείξεις», ενώ η επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας Κάρμεν Ράινχαρντ υπενθύμισε ότι «πρώτα φροντίζεις να κερδίσεις τον πόλεμο και μετά πώς θα πληρώσεις γι’ αυτό».

Αν η αύξηση των δημοσίων δαπανών μοιάζει λογική για χώρες με σταθερή δημοσιονομική εικόνα και θεσμούς, για άλλες ίσως αποβεί πολύ επικίνδυνη μακροπρόθεσμα. Οι αναπτυσσόμενες χώρες με ισχυρή οικονομία και υψηλή ανάπτυξη διατηρούν τα δημόσια οικονομικά τους σε επενδυτικά επίπεδα (ή κοντά σε αυτά) και τα ελλείμματά τους χαμηλά.

Στη σημερινή συγκυρία η αύξηση του δανεισμού για τις κυβερνήσεις με φτωχές δημοσιονομικές επιδόσεις, με αναποτελεσματική στόχευση των κοινωνικών δαπανών, με σπατάλες επιδομάτων ή με υψηλή διαφθορά δεν είναι ο καλύτερος τρόπος δράσης. Η ανάπτυξη εξαρτάται από την υψηλή απόδοση των δημοσίων επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο και σε υποδομές. Οι περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες έχουν περιορισμένες δυνατότητες εσωτερικού δανεισμού, αλλά ο εξωτερικός δανεισμός μπορεί να αποβεί καταστροφικός.

Σήμερα τα χαμηλά επιτόκια καθιστούν τα κόστη δανεισμού χαμηλότερα από τους ρυθμούς ανάπτυξης, οπότε η αύξηση των δημοσίων δαπανών με δανεικά έχει νόημα. Το επιχείρημα αυτό ισχύει για τις πλούσιες χώρες. Για τις αναδυόμενες οικονομίες δημιουργεί κινδύνους, ακόμα και εν καιρώ πανδημίας. Το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα κατά τις κρίσεις χρέους του 1980 συνεργάστηκαν για να στηρίξουν με το κύρος τους ευαίσθητα επενδυτικά σχέδια.

Τα επίσημα αυτά σχέδια στήριξης μπορούν να επαναληφθούν για να παράσχουν μεγαλύτερη ασφάλεια στους πιστωτές ότι θα επιλυθούν βασικά διαρθρωτικά αδιέξοδα και προβλήματα διακυβέρνησης. Η εναλλακτική, η αναδιάρθρωση χρεών δηλαδή, πριν ή μετά από στάση πληρωμών, είναι πολύ χειρότερη επιλογή.

Ο Μάικλ Σπενς είναι νομπελίστας Οικονομικών, επίτιμος καθηγητής και πρώην πρύτανης του Stanford University.
Ο Ντάνι Λάιπσιγκερ είναι καθηγητής στο George Washington University.