Ηχοδύναμα

Galina Ustvolskaya: Τα πλήρη έργα για πιάνο, Sabine Liebner, πιάνο, NEOS 2 Sacd

Αυτή η ηχογράφηση αφορά το σύνολο του πιανιστικού έργου μίας από τις πιο ιδιότυπες, πρωτογενείς, αινιγματικές αλλά και σημαντικές μορφές της μουσικής του 20ου αιώνα, που η σημασία της δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί όχι στο βάθος, αλλά στο εύρος που της αξίζει. Τη ρωσίδα συνθέτη Galina Ustvolskaya, μία, επιπλέον, από τις ελάχιστες γυναίκες που κατέκτησαν τόσο σημαντική θέση στην ιστορία της μουσικής ακόμα και κατά τον προοδευτικό 20ο αιώνα. Δεν υπάρχει ίχνος υπερβολής αν πει κάποιος ότι το έργο της Ustvolskaya αποτελεί μία (νέα) κατηγορία από μόνο του. Οτι κάτι τέτοιο δεν είχε ξαναακουστεί μέχρι εκείνη, ούτε όμως ακούστηκε και μετά τον θάνατό της, το 2006. Γεννημένη το 1919, δύο μόλις χρόνια μετά την επικράτηση της Ρωσικής Επανάστασης, η Ustvolskaya έζησε μία ζωή και παρήγαγε ένα έργο γεμάτα μοναδικότητες. Είναι κοινώς παραδεκτό ότι ο ρωσικός μουσικός 20ος αιώνας έχει δώσει ίσως συνολικά τους περισσότερους και σημαντικότερους συνθέτες της εποχής. Τα ονόματά τους, αν τα βάλει κανείς το ένα δίπλα στο άλλο, ζαλίζουν από την εκρηκτικότητα του έργου που αυτοί οι δημιουργοί έχουν αφήσει πίσω τους. Και η Ustvolskaya είχε την τύχη να μαθητεύσει κοντά στον, πιθανότατα, σημαντικότερο εξ αυτών: τον Νμίτρι Σοστακόβιτς.

ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ. Για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία αυτής της μορφής, αν δεν έχει καν ακούσει τη μουσική της, πράγμα πολύ πιθανό καθώς η ίδια για πολιτικούς και όχι μόνον λόγους δεν ταξίδευε στη Δύση παρά στις δύο τελευταίες δεκαετίες της ζωής της, αρκεί να αναφερθούν τρία σημεία από τη σχέση της με τον Σοστακόβιτς: Πρώτον, ότι ο ίδιος έχει γράψει, από πολύ νωρίς, για τη βεβαιότητά του ως προς τη σημασία της Ustvolskaya και την παγκόσμιας κλίμακας αναγνώριση που της άξιζε. Δεύτερον, ότι ο τόσο δύσκολος και αυστηρός, ιδίως με τον εαυτό του, μέγας αυτός συνθέτης, της έστελνε παρτιτούρες του ζητώντας της να του πει τη γνώμη της, δίνοντάς της το ελεύθερο για υποδείξεις όπου εκείνη το θεωρούσε αναγκαίο. Και, τρίτο, ότι ο Σοστακόβιτς χρησιμοποίησε θέματα από έργα της Ustvolskaya παραπέμποντας σε αυτή και στις συνθέσεις της, σε τουλάχιστον δύο μείζονος σημασίας έργα του. Αν τα παραπάνω δεν είναι αρκετά για όποιον ενδιαφέρεται για τη μουσική, ειδικά του 20ου αιώνα, ώστε να τον πείσουν για τη σημασία της Ustvolskaya, αν δεν τη γνωρίζει, τότε, το μόνο που μένει, είναι να ακούσει ο ίδιος το έργο της. Και αυτή η έκδοση προσφέρει μία εξαιρετική ευκαιρία. Η δομική πολυπλοκότητα, ο τόσο ιδιότυπος μινιμαλισμός, η ελευθερία ενός συνθετικού πνεύματος που δεν γνωρίζει όρια τόσο σε σχέση με το βάρος του παρελθόντος όσο και με την προέκταση στο μέλλον, ο ήχος που τελικά παράγεται στις συνθέσεις της, όλα αυτά υπήρξαν και, παραμένουν και σήμερα, εντυπωσιακά και, κυρίως, πρωτόγνωρα. Και φέρνουν στο μυαλό τη φράση του Μπραμς όταν διάβασε την παρτιτούρα της Δεύτερης Συμφωνίας του Μάλερ και να πει (ο Μπραμς!…) ότι δεν ήξερε πώς μπορούσε να γραφτεί τέτοια μουσική.