«Να συνεχίσουμε να μιλάμε για τους καθημερινούς ήρωες»

Ο δεύτερος κύκλος των «Αναγνώσεων», της διαδικτυακής σειράς του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), είναι αφιερωμένος σε κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας που αφηγούνται ιστορίες από τις ζωές «καθημερινών ηρώων». Ελληνες ηθοποιοί αποδίδουν το κείμενο υπό τη σκηνοθετική επιμέλεια της Ιώς Βουλγαράκη, με την οποία μιλήσαμε για τη νουβέλα «Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν» του Τόμας Μαν, σε ανάγνωση Μαρίας Κεχαγιόγλου, που έχει σειρά σήμερα, και την «Ημερη» του Ντοστογέφσκι, που ακολουθεί σε ανάγνωση Γιάννη Νταλιάνη (30/12). Είχε προηγηθεί μέσα στον Νοέμβριο το «Ενα ρόδο για την Εμιλι» του Φόκνερ. Τον Ιανουάριο ακολουθούν ο Γουίλιαμ Γουίλσον του Εντγκαρ Αλαν Πόε με τον Δημήτρη Καταλειφό και το Ορλάντο της Βιρτζίνια Γουλφ (στη δική μου διασκευή, από την ομώνυμη παράσταση) με τη Λυδία Φωτοπούλου. Για τον Φλεβάρη ετοιμάζεται ένας Τσέχοφ – έκπληξη.

Με ποιο κριτήριο επιλέξατε τα έργα και τα αντιστοιχήσατε στους ηθοποιούς;

Τα κείμενα προκύπτουν μέσα από ανταλλαγή προτάσεων και στενή συνεργασία με τη Σύλβια Λιούλιου, με την πολύτιμη συμβολή και του Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου. Πυξίδα μας είναι η αξία κειμένων που είναι εμβληματικά και ταυτόχρονα μας συγκινούν βαθιά, στις καλύτερες μεταφράσεις. Επειτα κάθε κείμενο, όσο το μελετώ, αρχίζω σιγά σιγά να το «ακούω» και η φωνή του ηθοποιού εμφανίζεται μέσα μου σχεδόν μαγικά, σαν μια μουσική που ήξερα από πριν. Φυσικά δεν είναι απλώς η φωνή που γυρεύω αλλά, όπως πάντα, η σχέση του ηθοποιού με το κειμενικό υλικό, αυτή την υπόγεια σχέση φαντάζομαι.

Το δεύτερο επεισόδιο είναι αφιερωμένο στον «Μικρό κύριο Φρίντεμαν» του Τόμας Μαν. Πώς παρουσιάζεται το έργο;

Τη νουβέλα διαβάζει η Μαρία Κεχαγιόγλου. Ακολουθούμε τη διαδρομή του κεντρικού ήρωα Γιοχάνες Φρίντεμαν, ενός νεαρού άνδρα που εξαιτίας της σωματικής του αναπηρίας αποκηρύσσει τη μεγαλύτερη ευτυχία της ζωής, τον έρωτα. Η ενέργεια του λόγου, ο ρυθμός της ανάγνωσης αλλάζουν με άξονα τον ήρωά μας. Καθώς όμως δεν μιλάμε για θέατρο στο ραδιόφωνο αλλά για ένα ακουστικό θέαμα που με το ένα πόδι πατά στην ανάγνωση και με το άλλο στην ερμηνεία, ο υποκειμενισμός της αφήγησης είναι λεπτός και παίζουμε με τα όρια και τις ποιότητές του διαρκώς. Νομίζω πως προκύπτει μια πολύ συγκινητική ανάγνωση, που όταν φτάνει στο τέλος της αφήνει τον ακροατή με την αίσθηση πως αλήθεια είδε και γνώρισε τον μικρό κύριο Φρίντεμαν.

Σε μια περίοδο που η εικόνα έχει την πρωτοκαθεδρία, μια ηχητική σειρά αναγνώσεων πώς λειτουργεί;

Νομίζω ανακουφιστικά. Η συγκέντρωση που ζητά από εμάς ένα ηχητικό ανάγνωσμα, η φαντασία μας που ενεργοποιείται κι όλες αυτές οι ανεπανάληπτες εικόνες που ο καθένας μας μπορεί να πλάσει είναι μια αναγκαία γυμναστική ψυχής και πνεύματος προκειμένου να σηκώσουμε την ασήκωτη εποχή μας. Επίσης, να πω εδώ για το πόσο χαίρομαι το γεγονός ότι αυτή η σειρά ενώνει σε ένα κοινό τους ανθρώπους που έχουν προβλήματα όρασης με όσους δεν έχουν, κάτι που δεν θα ‘πρεπε να προσπερνάμε.

Αυτός ο κύκλος είναι αφιερωμένος στις ιστορίες των καθημερινών ηρώων. Εχει η εποχή μας ανάγκη από τέτοιους ήρωες;

Μα ακριβώς αυτή την εποχή ζούμε, των καθημερινών ηρώων! Αυτών που δίνουν τη μάχη που δεν ξέρει κανείς. Μόνο που το σύστημα πουθενά στον κόσμο αυτή τη στιγμή δεν μιλά γι’ αυτούς, δεν τους προβάλλει, γιατί οι ήρωες είναι γεμάτοι αντιφάσεις και γιατί μας τροφοδοτούν την ελπίδα για έναν διαφορετικό κόσμο. Ισως βέβαια ένας αληθινός ήρωας να είναι πάντοτε, σε κάθε εποχή, εξωσυστημικός.

Εσάς ποιοι καθημερινοί ήρωες πλέον σας συγκινούν;

Οι επαγγελματίες στον τομέα της υγείας που κάθε μέρα παλεύουν αθόρυβα σε φρενήρεις ρυθμούς και καταφέρνουν να μη χάνουν το σθένος τους. Οι εργαζόμενοι στον πολιτισμό που προσπαθούμε να πείσουμε πως δεν είμαστε «είδος πολυτελείας». Οι έφηβοι που διανύουν την πιο εκρηκτική σωματικά περίοδο της ζωής τους σε μια εποχή που αναγκαστικά τους απομονώνει και τους βάζει σε παύση. Οι ηλικιωμένοι που καλούνται να υπερβούν τον τρόμο της ευπάθειας και της απαρέγκλιτης μοναξιάς. Δεν ξέρω. Είναι πολλοί. Πρέπει να συνεχίσουμε να μιλάμε γι’ αυτούς, να μιλάμε για τον άνθρωπο. Για να μη συνηθίζουμε τη ζοφερή μας εποχή.