Δίλημμα

Το δίλημμα κυκλοφορούσε παλιά σαν νοητική άσκηση για φοιτητές πολιτικής κοινωνιολογίας: Η εκλογή του παγκόσμιου ηγέτη εξαρτάται από την ψήφο σας. Εχετε τρεις επιλογές. Τον Α που συνδέεται με διεφθαρμένους πολιτικούς, συμβουλεύεται αστρολόγους, έχει δυο ερωμένες, καπνίζει σαν φουγάρο και πίνει οκτώ με δέκα μαρτίνι την ημέρα. Τον Β που έχει απολυθεί δύο φορές από τη δουλειά του, κοιμάται μέχρι το μεσημέρι, είχε καπνίσει όπιο στα νιάτα του και ξεκινάει να πίνει αλκοόλ από την ώρα που ξυπνάει. Και, τον Γ που είναι ήρωας πολέμου παρασημοφορημένος με μετάλλιο ανδρείας, χορτοφάγος, πίνει μπίρα σε εξαιρετικές περιστάσεις και δεν είχε ποτέ εξωσυζυγικές σχέσεις. Η απόφαση είναι φαινομενικά εύκολη, εξού κι οι περισσότεροι διάλεγαν τον τρίτο υποψήφιο. Επέλεγαν όμως τον Χίτλερ, ενώ ο πρώτος ήταν ο Ρούζβελτ κι ο δεύτερος ο Τσόρτσιλ. Σκοπός του τεστ ήταν να δείξει πόσο σχετική είναι τελικά η έννοια της ηθικής. Πως, δηλαδή, δεν συνεπάγονται απαραίτητα έναν καλό χαρακτήρα όσα τα κοινωνικά στερεότυπα επιβάλλουν σαν προσόντα. Ταυτόχρονα, αναδείκνυε και τη σχετικότητα των κριτηρίων.

Απλουστεύσεις

Μια σχετικότητα αντίστοιχη με εκείνη της επιχειρηματολογίας του Κώστα Τσόκλη όταν εκμυστηρεύτηκε στο τηλεοπτικό κοινό τον «θυμό» του «για το πώς φέρθηκε η κοινωνία στις διαφορετικές ηλικίες» στην πανδημία. «Ενα μωρό παιδί», είπε, «το θεωρούμε άξιο να ζήσει, αλλά δεν ξέρουμε αν είναι βόδι όρθιο ή είναι άνθρωπος που έχει μια αξία. Ενας γέροντας ξέρουμε πια τι ψάρια έπιασε στη ζωή του». Εκείνος «χίλιες φορές» θα σκότωνε «την κυρα-Μαρία, αν χρειαστεί». Εντάξει, θέλει να ζήσει κι αυτή, «αλλά αν μπει το πρόβλημα, δεν θα σκεφτώ αν η κυρα-Μαρία είναι 17 χρονών και ο Πικάσο είναι 84». Εχει δίκιο να μιλά για τη συγκεκριμένη μορφή του ηλικιακού ρατσισμού – μιλά, άλλωστε, ενδεχομένως εκ μέρους αρκετών συνομηλίκων του. Ωστόσο, αν η έφηβη κυρα-Μαρία γίνει στα 37 η Μαρί Κιουρί; Ποιος τότε θα έχει μεγαλύτερη «αξία»; Και κυρίως πώς καθορίζεται; Υπάρχει αξιόμετρο; Για να το πούμε αλλιώς, οι απλουστεύσεις του μικρόκοσμου του καθενός είναι επικίνδυνες. Χάρη σε αυτές ένας χορτοφάγος – που παρεμπιπτόντως έτρωγε συκωτάκια – έγινε σφαγέας της υφηλίου.