«Η χούντα δεν τελείωσε το ’20»

Εστω και με όρους μικροκομματικού φολκλόρ, την περασμένη Δευτέρα η χώρα κοιμήθηκε με δημοκρατία και την επομένη ξύπνησε με χούντα. Ηταν η ημέρα του Πολυτεχνείου, γύρω από το οποίο θα παρατάσσονταν οι φαντασιώσεις ενός εκάστου από τα πολιτικά κόμματα. «Βεβαίως, είναι πραξικόπημα» ήταν η ιστορική απόφανση του Δημήτρη Τζανακόπουλου για την απαγόρευση των συναθροίσεων ελέω κορωνοϊού. «Η Ελλάδα της Βαϊμάρης» ήταν ο τίτλος σε ανάρτηση του Νίκου Ξυδάκη, ο οποίος αναγόρευσε τον Πρωθυπουργό, που «κηρύττει εμφύλιο», στο «σκοτεινότερο πρόσωπο της Γ’ Ελληνικης Δημοκρατίας». Ενίοτε οι επέτειοι απαιτούν πομπώδεις εκφράσεις για να υπομνησθεί το αίσθημα ιδιοκτησίας των επιγόνων.

Κατά τ’ άλλα, η αντιπολιτευτική επωδός δεν άφηνε περιθώρια: «χούντα». Είναι το μάντρα που συνενώνει υπό την επήρειά του την αντισυστημική στόχευση. Μια λέξη μυστηριακή, όπως στις τελετουργίες μύησης. Εκτοξεύεται εναντίον της εξουσίας την οποία έχει ανάγκη για να διαιωνίζεται και αποσκοπεί στη θυματοποίηση. Οι κράχτες της μαγικής έκφρασης εμβαπτίζονται με μιας στο ηθικό πλεονέκτημα. Εχουν μερίδιο στην (αυτο)ηρωοποίηση των ηττημένων της Ιστορίας, προσμετρώνται στους πολέμιους της σύγχρονης «εκτροπής».

Το σχήμα – από τα κοινοβουλευτικά έδρανα ως τα κράσπεδα του Πολυτεχνείου – πρέπει να είναι μανιχαϊστικό, για να γνωρίσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διάχυση στο πλήθος. Αρκεί να επικαλεστεί κανείς  την ιστορική μνήμη και να τη στρέψει εναντίον των πολιτικών του αντιπάλων. Αρκεί να βγάλει τον σκελετό απ’ το χρονοντούλαπο της ελληνικής τραγωδίας και να το περιφέρει σαν σκιάχτρο αναμνήσεων. Το στίγμα που πρέπει να αποφεύγουν οι κεντροδεξιοί (την ίδια στιγμή που πρέπει να αποφεύγουν και την εμφυλιακή τοξικότητα από τους υπερδεξιούς). Ταιριάζει κυρίως σε περιόδους αβεβαιότητας, όταν ο λαϊκισμός πασχίζει να αποκομίσει κεφάλαιο από τον κοινωνικό θυμό. «Εχουμε χούντα», επειδή έχουμε Μνημόνια. «Εχουμε πραξικόπημα», επειδή η κοινοβουλευτική πλειοψηφία περνάει νόμους στη Βουλή. Εχουμε φιμωμένα ΜΜΕ, επειδή δεν ασκούμε έλεγχο σ’ αυτά. Τόσο φιμωμένα, ώστε από αυτά να καταγγέλλεται η εκτροπή των τεσσάρων ημερών.

ΤΟΤΕΜ. Στη μεταπολιτευτική διαδρομή η ελληνική κοινωνία θυσίασε δυνάμεις για να μετατρέψει το ιστορικό τραύμα σε εμπειρία. Χρειαζόταν η αναψηλάφηση του πρόσφατου παρελθόντος – να ειπωθούν ακόμη και αλήθειες που ακύρωναν μυθολογίες – για να αποκτήσουν οι επόμενοι την αναγκαία αυτοπεποίθηση. Η συνέχεια γράφτηκε αρκετές φορές γύρω από τοτέμ. Και πάλι: λέξεις που ανακυκλώνονταν για να καταλήξουν στη μαύρη χοάνη του κομματικού προσπορισμού. Ευτυχώς, όμως, ακόμη οι πρόσφατες οδομαχίες αποδεικνύονται μία εξαίρεση παραφωνίας όσο μεγαλώνει η διακριτή απόσταση από το γεγονός. Η χούντα υπήρξε και ταυτίστηκε με έναν συγκεκριμένο ιστορικό κύκλο στην Ελλάδα. Πάνω σ’ αυτό το κεκτημένο της συλλογικής αναψηλάφησης προσκρούουν οι απόπειρες παραχάραξης και ο παρωδιακός θρήνος.

Οπως το 2011, όταν το σύνθημα αναβίωνε με τη μανιέρα απολιτίκ συγκεντρωσιάρχη. Στην αρχή «η χούντα δεν τελείωσε το ’73», επειδή έτσι ήθελε η πολυδιαφημισμένη αγανάκτηση των δρόμων. Λεπτομέρεια που χάθηκε από το προσκήνιο: εκείνο το μαινόμενο πλήθος αγκάλιασαν αρκετοί από τους κήρυκες που σήμερα πιστοποιούν την επαναφορά της χούντας. Κάποιοι παρακολουθούσαν τη δευτέρα παρουσία της αμεσοδημοκρατίας και την Κερδισμένη Ανοιξη της νιότης τους. Ο επικολυρικός εθνοκεντρισμός έπεφτε στην ίδια κοίτη με τον αντισυστημισμό. Στα χρόνια εκείνα απαξιώθηκε το κοινοβουλευτικό σύστημα, πολιτικά πρόσωπα τσουβαλιάστηκαν στην κατηγορία των «προδοτών», η λίστα Λαγκάρντ έγινε αφίσα για επικηρυγμένους, έπαιζε ρόλο σε ποια πλευρά έπεφταν οι μολότοφ για να ονοματίσεις την καλή ή την κακή βία. Το τραύμα, ο βιασμός, η χούντα κατέληξαν όλα σε μια απρόσωπη περίοδο, παγωμένη στον χρόνο, απ’ την οποία ο καθένας ανέσυρε συνθήματα, προσωπεία και ψιμύθια έτοιμα προς κατανάλωση. Σε μια διαστροφή, που επίσης λησμονήθηκε, εκπρόσωποι του δημοκρατικού τόξου έμειναν τυφλοί μπροστά στην απόφυση του ιστορικού Κακού: τη Χρυσή Αυγή.

Από την ίδια καταπακτή της ιστορίας οι νεόκοποι υπασπιστές της Αριστεράς αλιεύουν διαφορετικούς συμβολισμούς. «Τελευταία φορά που στην Ελλάδα υπήρξε νομοθετικό διάταγμα που ουσιαστικά απαγορεύει τις συγκεντρώσεις ήταν επί χούντας το 1971» δήλωνε ο αρμόδιος τομεάρχης του ΣΥΡΙΖΑ Γιάννης Ραγκούσης, τον περασμένο Ιούλιο, με στόχο τον πρώην σύντροφό του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. «Είναι η παράταξη συνώνυμη με το παρακράτος, τους γερμανοτσολιάδες της Κατοχής, των δικτατόρων της χούντας, της ληστείας και της χρεωκοπίας του λαού» ακουγόταν την ίδια περίοδο σε συγκέντρωση του Αγρινίου ο Παύλος Πολάκης. Και ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας: «Δεν τα έχω ζήσει, αλλά από όσο μπορώ να γνωρίζω νομίζω δεν είναι υπερβολική η διαπίστωση ότι ποτέ άλλοτε, με εξαίρεση τα χρόνια της χούντας, δεν υπήρξε τέτοιο χάσμα ανάμεσα στην αλήθεια και στην εικόνα της μαζικής προπαγάνδας».

Η ίδια επίκληση. Μια κούφια λέξη που την παραγεμίζεις με σύνθημα. Με αφορμή την πορεία του Πολυτεχνείου κατέληξε παβλοφικό ριφλέξ του Περισσού. Ντεκόρ για την καθιστική περφόρμανς του Γιάνη «Αμπράμοβιτς» Βαρουφάκη. Αν τουλάχιστον, μέσα στους ανθρώπους αυτούς, ένας εδίσταζε από αηδία.