Ανοικτό ωοειδές τρήμα: πόσο αθώο είναι;

Το ωοειδές τρήμα αποτελεί μία μικρή επικοινωνία, διαμέτρου λίγων χιλιοστών στο μεσοκολπικό διάφραγμα, δηλαδή τη μεμβράνη που χωρίζει τον δεξιό από τον αριστερό κόλπο της καρδιάς. Διαδραματίζει ζωτικό ρόλο κατά την εμβρυϊκή ζωή καθώς επιτρέπει τη μεταφορά οξυγονωμένου αίματος από την κυκλοφορία της μητέρας σε αυτή του εμβρύου. Μετά τη γέννηση συνήθως κλείνει αυτόματα λόγω αυξημένων πιέσεων στην αριστερή κυκλοφορία.

Ωστόσο σε ένα ποσοστό ατόμων περίπου 25% η επικοινωνία αυτή παραμένει και ονομάζεται ανοικτό ωοειδές τρήμα (patent foramen ovale – PFO). Στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελεί ένα αθώο και συχνά τυχαίο υπερηχογραφικό εύρημα, χωρίς καμία κλινική σημασία. Σπάνια αλλά σημαντική επιπλοκή μπορεί να αποτελούν τα ισχαιμικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια σε άτομα ηλικίας συνήθως μικρότερης των 45 ετών. Αυτά τα εγκεφαλικά αποκαλούνται κρυπτογενή ή αδιευκρίνιστης αιτιολογίας. Το ανοικτό ωοειδές τρήμα έχει συσχετιστεί – χωρίς όμως και να υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις – και με άλλα κλινικά σύνδρομα όπως οι ημικρανίες και η νόσος των δυτών.

Η διάγνωση του ανοικτού ωοειδούς τρήματος γίνεται με διαθωρακικό υπερηχογράφημα καρδιάς μέσω χορήγησης διαλύματος μικροφυσαλλίδων (bubble study) που περνούν ευχερώς από τον δεξιό κόλπο στον αριστερό κόλπο μέσω του ανοικτού τρήματος. Σε αμφιβολία χρησιμοποιείται επιπλέον το διακρανιακό doppler υπερηχογράφημα, ενώ για λεπτομερέστερη εκτίμηση και καθοδήγηση στη λήψη αποφάσεων διενεργείται διοισοφάγειο υπερηχογράφημα καρδιάς. Συνήθως το ανοικτό ωοειδές τρήμα συνδυάζεται με χαρακτηριστικά ευρήματα από το υπερηχογράφημα καρδιάς όπως ανεύρυσμα μεσοκολπικού διαφράγματος ή ευκίνητο μεσοκολπικό διάφραγμα και σημαντική διαφυγή αίματος από δεξιά προς αριστερά.

Οσον αφορά την αντιμετώπιση του ανοικτού τρήματος που τυχαία ανακαλύπτεται σε μία υπερηχογραφική εξέταση ενός ασυμπτωματικού ατόμου δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα που να υποστηρίζουν τη λήψη κάποιας φαρμακευτικής αγωγής.

Αντίθετα, σε ασθενείς που υφίστανται τεκμηριωμένα «κρυπτογενές» εγκεφαλικό επεισόδιο οι επιλογές πρόληψης ενός δεύτερου εγκεφαλικού επεισοδίου περιλαμβάνουν την αντιθρομβωτική αγωγή, ή τη διαδερμική σύγκλειση με «ομπρέλα»  ή και τη χειρουργική διόρθωση. Με βάση τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα η διαδερμική σύγκλειση με ειδική συσκευή φαίνεται να υπερέχει της αντιθρομβωτικής αγωγής σε επιλεγμένους ασθενείς 18-65 ετών με χαρακτηριστικά ανοικτού ωοειδούς τρήματος υψηλού κινδύνου. Πιθανή επιπλοκή είναι η προσωρινή συνήθως εμφάνιση κολπικής μαρμαρυγής σε ποσοστό 4%-5%. Η χειρουργική διόρθωση εφαρμόζεται για εκείνους τους ασθενείς στους οποίους συντρέχουν και άλλοι λόγοι για ανοιχτό χειρουργείο.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ, διευθυντής της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής