Ηχοδύναμα

Καρλ Ρίχτερ: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στην Archiv και την Deutsche Grammophon, 97 cd, 3 blue ray audio

Σαράντα χρόνια μετά τον πρώιμο θάνατό του, το 1981, κάθε αναφορά στο όνομα του Καρλ Ρίχτερ συνοδεύεται αυτόματα από βαθύ σεβασμό στο πρόσωπο και το έργο του. Ο τελευταίος μεγάλος κάντορας της παλιάς γερμανικής σχολής, η παράδοση της οποίας έρχεται σε ευθεία γραμμή από τα χρόνια του ίδιου του Μπαχ, υπήρξε ένας από τους αληθινά μεγάλους μουσικούς του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα. Γεννημένος το 1926, στη μεσοπολεμική Δημοκρατία της Βαϊμάρης, ο Καρλ Ρίχτερ έφυγε νωρίς από τη ζωή, σε ηλικία 55 ετών, στην πιο μεστή και παραγωγική στιγμή. Πρόλαβε όμως και άφησε πίσω του ένα θησαυρό της δισκογραφίας της εποχής του: ο χαρακτηρισμός δεν είναι καθ’ υπερβολή. Μαθήτευσε στους κορυφαίους δασκάλους της μεσοπολεμικής Γερμανίας, τους ευθείς συνεχιστές της αναβίωσης του Μπαχ στον 19ο αιώνα. Γι’ αυτό και οι ερμηνείες του για ένα διάστημα αντιμετώπισαν την πρόκληση των «νέων» αντιλήψεων της ερμηνευτικής από το κίνημα των «οργάνων εποχής». Επικρίθηκαν τότε, από μία φανατική μερίδα, ως υποτίθεται λανθασμένα επηρεασμένες από τον ρομαντισμό. Ως βαριές και ξεπερασμένες. Τελικά, οι αναγνώσεις του Ρίχτερ όχι απλώς δεν ξεπεράστηκαν, μα αντίθετα τα χρόνια ισχυροποίησαν το έργο του που επικεντρώνεται κατεξοχήν στον Μπαχ και τον Χέντελ. Και που για πρώτη φορά συγκεντρώνεται εδώ ολόκληρο σε μία εξαιρετικά σημαντική έκδοση.

ΔΙΑΔΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΠΑΧ. Οργανίστας στην εκκλησία του Αγίου Θωμά της Λειψίας, στη θέση που είχε ο ίδιος ο Μπαχ επί 27 χρόνια, ο Καρλ Ρίχτερ υπήρξε ένας ολοκληρωμένος μουσικός τόσο στα παλιά πληκτροφόρα, όσο και ερμηνευτής μουσικής δωματίου, καθώς και ως διευθυντής χορωδιών και ορχήστρας. Με την τελευταία αυτή ιδιότητα άλλωστε είναι που σφράγισε το έργο του Μπαχ. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’50, όταν ίδρυσε την «Ορχήστρα και Χορωδία Μπαχ του Μονάχου» σφράγισε τα μεγαλύτερα έργα του με αυτές τις ερμηνείες. Η Μεγάλη Λειτουργία, όλα τα θρησκευτικά ορατόρια καθώς και οι πολυάριθμες Καντάτες του Μπαχ ηχογραφήθηκαν, σε συγκριτικά σύντομα διάστημα, ορισμένα εξ αυτών μάλιστα δύο φορές. Το ίδιο συνέβη και με το ορχηστρικό έργο του Μπαχ, όπου και εκεί η σφραγίδα του Ρίχτερ παραμένει ανεξίτηλη και ανυπέρβλητη. Παράλληλα, ένας μικρότερος αριθμός έργων του Χέντελ, με κορυφαία τα Κοντσέρτι Γκρόσι αλλά και τον «Μεσσία», καθώς και ορισμένα έργα άλλων συνθετών του μπαρόκ και λίγα των επομένων περιόδων φτάνοντας τελικά μέχρι τον Μπρούκνερ, συνθέτουν το υλικό.

Μια τραγική ιστορία τον συνόδευσε λίγα χρόνια πριν από τον θάνατό του: η σταδιακή απώλεια όρασης. Οταν επήλθε, ο Ρίχτερ άρχισε να μελετά με μανία τα έργα του Μπαχ. Ετσι ώστε να μπορεί, αυτά τα δομικά τερατώδη δημιουργήματα, να τα ερμηνεύει χωρίς να χρειάζεται την παρτιτούρα όπως και έκανε μέχρι την εγχείρηση στα μάτια που τον απάλλαξε από το πρόβλημα. Ομως, δυστυχώς, λίγο πριν φύγει από τη ζωή. Σήμερα, τέσσερις δεκαετίες αργότερα, γνώση της δισκογραφίας του έργου Μπαχ χωρίς τον Ρίχτερ απλώς δεν νοείται.