Ποια είναι τα όρια της ατομικής ευθύνης;

Η Θεσσαλονίκη ίσως είναι το πιο ενδεικτικό παράδειγμα: στις αρχές του φθινοπώρου, η πόλη είχε συμμορφωθεί στις υποδείξεις των ειδικών. Σήμερα βρίσκεται στο κόκκινο, διανύει τη δεύτερη εβδομάδα λοκντάουν και οι γιατροί της πρώτης γραμμής ζητούν από τον κόσμο να μένει σπίτι του και να βγαίνει μόνο αν είναι απαραίτητο. «Βρισκόμαστε ενώπιον ενός υγειονομικού πολέμου» γράφει στο Facebook ο αναισθησιολόγος του «Παπανικολάου» Δανιήλ Κωνσταντινίδης, ζητώντας από όλους να τηρούν τα μέτρα, βοηθώντας το ΕΣΥ και τους γιατρούς του να αντεπεξέλθουν στις μάχες που έχουν μπροστά τους.

Ποια είναι τα όρια της ατομικής ευθύνης; Αν υποθέσει κανείς πως η πανδημία που ζούμε μπορεί να αποδειχθεί η πιο κρίσιμη μάχη μιας ολόκληρης γενιάς, τότε μάλλον κάποιοι εξ ημών άργησαν να καταλάβουν πως ο κίνδυνος δεν πέρασε όταν βγήκαμε από τα σπίτια μας τον περασμένο Μάιο. Το προηγούμενο διάστημα έγινε μια συντεταγμένη προσπάθεια ευαισθητοποίησης της κοινωνίας, ειδικά των νεότερων που θεώρησαν πως οι ίδιοι, αν κολλήσουν, το πιο πιθανό είναι να μη χρειαστούν καν νοσηλεία. Αυτή η προσπάθεια δεν πέτυχε – είτε λόγω κούρασης είτε λόγω ανευθυνότητας, οι πολίτες δεν πειθάρχησαν στις εκκλήσεις της πολιτείας, πράγμα που οδήγησε σε πιο αυστηρά μέτρα κάθε φορά.

Η ευθύνη του καθενός ξεχωριστά, ωστόσο, δεν είναι αντιστρόφως ανάλογη της κυβερνητικής. Πέρα από την κατάσταση που επικρατεί ακόμα και σήμερα στα ΜΜΜ, αλλά και τις καθυστερημένες επιλογές της κυβέρνησης όσον αφορά τα μέτρα, υπήρξαν και συμβολικά ατοπήματα, που αφορούσαν κυρίως την Εκκλησία και τη χρήση μάσκας – εύλογα, αν σκεφτεί κανείς πως η ανακούφιση μετά το πρώτο λοκντάουν επηρέασε και τους ιθύνοντες, παρότι εκείνοι ανέλαβαν να σηκώσουν στην πλάτη τους τον έλεγχο της πανδημίας. Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, η έννοια της αυτοκριτικής και η έννοια της ευθύνης χρησιμοποιήθηκαν τόσο από την κυβέρνηση όσο και από την αντιπολίτευση. Πολλές φορές για να πλήξουν η μία την άλλη, αλλά κάποιες φορές με νόημα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραδέχτηκε, για πρώτη φορά, πως δεν πήγαν όλα όπως έπρεπε να πάνε – «δεν πείσαμε», είπε, τους πολίτες για την τήρηση των μέτρων και είχε δίκιο.

Οι πολίτες δεν επέλεξαν να φερθούν με την ίδια προσοχή που θα είχαν αν ήταν ενεργά κρούσματα, όπως τους είχε προτρέψει ο Σωτήρης Τσιόδρας. «Σ’ αυτή την χώρα έχουμε 11 εκατ. ατομικές ευθύνες» ανέφερε ο Αλέξης Τσίπρας από την άλλη, θέλοντας να φέρει τον Μητσοτάκη προ των ευθυνών του και έκανε λόγο για στοχοποίηση συγκεκριμένων ηλικιακών ομάδων. Μόνο που αυτές τις «ατομικές ευθύνες» δεν τις είδαμε όλες. Οπως ο τριαντάρης προτίμησε τη διασκέδαση και τα κρυφά πάρτι από την προσοχή, έτσι έκανε και ο Παύλος Πολάκης που ποστάρισε φωτογραφίες στις οποίες έσπαγε το λοκντάουν.

Ισως, τελικά, η ατομική ευθύνη είναι αποτελεσματική μόνο σε συνδυασμό με την απειλή του θανάτου. Στο πρώτο λοκντάουν, ο άγνωστος ιός και οι εικόνες από το εξωτερικό έβγαλαν στην επιφάνεια το αίσθημα της αυτοσυντήρησης. Για να επανέλθει η υπευθυνότητα, ενδεχομένως χρειαστεί να επανέλθει ο φόβος. Θα πρέπει να μάθουμε, με άλλα λόγια, το μάθημα της πανδημίας από την αρχή.