Ενας ιός ανθεκτικός στην πολιτική

Στην πανδημία η επιστήμη και η τεχνογνωσία πρέπει να έχουν τον πρώτο λόγο. Η διαχείρισή της έχει να αντιμετωπίσει μία πρωτόγνωρη αβεβαιότητα, διαρκώς εξελισσόμενα δεδομένα και ανάγκη ταχείας επανεκτίμησης. Και έναν ιό που είναι ιδιαίτερα ανθεκτικός στην πολιτική επικοινωνία και τη λογική του καφενέ. Και φυσικά το διακύβευμα είναι η δημόσια υγεία.

Σε μία σοβαρή επιστημονική κοινότητα, οι επιστήμονες χτίζουν την αξιοπιστία τους μέσα από τη δοκιμασία του έργου τους σε μηχανισμούς αμοιβαίου ελέγχου, ενώ το επιστημονικό παράδειγμα με το οποίο αναμετρώνται επιτάσσει να είναι ανοιχτοί απέναντι στο ίδιον λάθος. Ο ρόλος τους όμως δεν περιορίζεται σε αυτόν του αξιόπιστου τεχνικού συμβούλου. Ο επιστήμονας της υγείας έχει αυξημένο καθήκον υπεύθυνης στάσης και οφείλει να ενεργεί ως φορέας δημόσιας πίστης. Και στις πολιτικές δημόσιας υγείας, η αποτελεσματικότητα των μέτρων προϋποθέτει ευρύτατη αποδοχή.  Εκεί δεν έχουν θέση ούτε οι μεγάλες υποσχέσεις (εδώ το καλό εμβόλιο, εκεί η καλή χλωρίνη), ούτε η τοξικότητα της πολιτικής πόλωσης.

Θα μας αντιλεχθεί, ναι αλλά οι αποφάσεις δεν ενέχουν στάθμιση συμφερόντων; Γιατί να τις διαμορφώνουν οι «τεχνοκράτες»; Πράγματι, η επιλογή ανάμεσα σε εκατόμβες νεκρών και σε ανοιχτά μαγαζιά δεν είναι ζήτημα επιστήμης ή τεχνολογίας. Ωστόσο, δεν είναι και ζήτημα συνήθους πολιτικής διαπραγμάτευσης και συμβιβασμών. Και όσοι πολιτικοί το είδαν ως τέτοιο, σύντομα άλλαξαν ρότα – ακόμη κι αν χρειάστηκε να διανυκτερεύσουν σε μονάδες εντατικής θεραπείας.

Γιατί παραγνωρίζουμε τον ρόλο των ειδικών; Διότι, φοβάμαι, έχουμε μία μυωπική αντίληψη για τη δημοκρατία, την οποία ταυτίζουμε με την πολιτική βούληση και ευθύνη των κυβερνώντων. Ομως η κυβερνητική λειτουργία αποτελεί μία μόνο λειτουργία των δημοκρατικών κοινωνιών. Δεν υποκαθιστά τον ρόλο των υπολοίπων φορέων. Αυτό το υποτιμούν όσοι απευθύνονται στο φαντασιακό, που καμία επιστημονική κοινότητα δεν μπορεί να υποστηρίξει.

Φυσικά, αν και πρώτος, ο λόγος της επιστήμης και της τεχνογνωσίας δεν είναι και ο τελευταίος στη λήψη των αποφάσεων. Αυτή ανήκει στην υπεύθυνη πολιτική, η οποία μπορεί να επιτηρήσει τη μονομέρεια των ειδικών, να κινητοποιήσει τα μέσα για την υλοποίηση των εισηγήσεων και να αναλάβει την πολιτική ευθύνη.

Ετσι, λειτουργούν οι ώριμες δημοκρατίες.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, επ. καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ.