Ανίχνευση του Covid-19 στα αστικά υγρά απόβλητα

Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έχει θέσει όλες του τις δυνάμεις στη διάθεση της ελληνικής πολιτείας με στόχο την επιστημονική υποστήριξη λήψης κρίσιμων αποφάσεων για την αντιμετώπιση της πανδημίας που προκάλεσε ο ιός SARS-CoV-2. Στο πλαίσιο αυτό, καθηγητές από 11 διαφορετικά εργαστήρια των Τμημάτων Ιατρικής, Χημείας, Φαρμακευτικής, Κτηνιατρικής, Βιολογίας, Πολιτικών Μηχανικών, Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης, σε συνεργασία με την ΕΥΑΘ, αναλύουν και παρακολουθούν την παρουσία του ιού SARS-CoV-2 στα αστικά υγρά απόβλητα της Θεσσαλονίκης με σκοπό να υπάρχει ποσοτική εκτίμηση της χρονικής εξέλιξης της παρουσίας του ιού στον πληθυσμό της Θεσσαλονίκης. Η έρευνα του ΑΠΘ στα λύματα ξεκίνησε μέσα στις ημέρες της καραντίνας, την περασμένη άνοιξη, αρχές Απριλίου.

Στα αποχετευτικά δίκτυα των πόλεων καταλήγουν ανθρωπογενή απόβλητα τα οποία περιέχουν σωματικά υγρά (ούρα, σάλιο, ιδρώτα, αίμα, αναπνευστικές εκκρίσεις), υγρά από πλύσιμο του σώματος και των ρούχων, περιττώματα, ακαθαρσίες κ.λπ. Ολα τα παραπάνω περιέχουν ανθρώπινο βιολογικό υλικό και φυσικά στην περίπτωση της τωρινής πανδημίας μέσα σε αυτό βρίσκεται και το αντιπροσωπευτικό γονιδίωμα του ιού SARS-CoV-2, προερχόμενο από κατοίκους που είτε νοσούν είτε είναι ασυμπτωματικοί φορείς του ιού. Ο προσδιορισμός της συγκέντρωσης του γονιδιώματος του ιού στα λύματα, υπολείμματά του που είναι μεν ανενεργά για τη μετάδοση της νόσου αλλά αποτελούν ικανά στοιχεία ανίχνευσης και ποσοτικού προσδιορισμού της παρουσίας του, μπορεί να αποτελεί ποσοτικό δείκτη του επιπέδου διασποράς σε όλη την κοινότητα και όχι μόνο στα διαγνωσθέντα κρούσματα.

Αναπτύχθηκε ένα μαθηματικό μοντέλο – σε διάφορους βαθμούς χωρικής πολυπλοκότητας – που εξορθολογίζει τις ποσοτικές μετρήσεις της συνολικής διασποράς στα λύματα με βάση παράλληλες μετρήσεις 24 περιβαλλοντικών παραμέτρων. Αυτό αποτελεί μια σημαντική καινοτομία, καθώς κάτι ανάλογο δεν έχει γίνει μέχρι τώρα από καμιά άλλη επιστημονική ομάδα στον κόσμο που ασχολείται με μετρήσεις του ιού στα λύματα και είναι χαρακτηριστικό ότι μας έχουν στείλει μετρήσεις τους γνωστές ομάδες από Γαλλία, Ολλανδία και Αμερική για να τις εξορθολογίσουμε με το μοντέλο μας.

Επιπρόσθετα, προχωρήσαμε και σε έναν ακόμη υπολογισμό, αυτόν της εβδομαδιαίας ποσοστιαίας αύξησης της συγκέντρωσης του γονιδιώματος του κορωνοϊού στα λύματα, συγκρίνοντας με την αντίστοιχη ποσοστιαία αύξηση των ανακοινωμένων κρουσμάτων. Είδαμε ότι οι μετρήσεις μας δίνουν με ακρίβεια το προγνωστικό προφίλ των επόμενων 4-5 ημερών, χρονικό διάστημα εξαιρετικά κρίσιμο για τη λήψη αποφάσεων, δεδομένης της εκθετικής αύξησης των κρουσμάτων.

Η αξιοπιστία των μετρήσεων και το διεθνές ενδιαφέρον για την αξιοποίηση της μεθοδολογίας του ΑΠΘ οδήγησαν σε μια ολοκληρωμένη πρόταση ίδρυσης Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Επιδημιολογίας Λυμάτων ως Παρατηρητηρίου Δημόσιας Υγείας για τις επιδημίες. Ο δικός μας ρόλος δεν είναι να υποδεικνύουμε πώς θα αντιμετωπιστεί μια κρίση και τι μέτρα πρέπει να ληφθούν, αλλά είμαστε εδώ για να υποστηρίζουμε και να τεκμηριώνουμε με επιστημονική γνώση τις σχετικές αποφάσεις της πολιτείας που υπηρετούν την κοινωνία και τη δημόσια υγεία.

Ο Νίκος Γ. Παπαϊωάννου είναι πρύτανης του ΑΠΘ