Εποχική γρίπη και κορωνοϊός

Eνας δύσκολος χειμώνας ξεδιπλώνεται μπροστά μας, καθώς εφεξής και όσο η θερμοκρασία πέφτει ο πανδημικός ιός μπορεί να παραμείνει ο «πρωταγωνιστής», παράλληλα όμως αναμένεται η κυκλοφορία και άλλων ιών που προσβάλλουν το ανώτερο αναπνευστικό, με τον ιό της γρίπης να είναι παραδοσιακά ο πλέον δραστήριος. Η συνύπαρξη αυτή αποτελεί πρόκληση για τη δημόσια υγεία, με τους επιστήμονες ανά τον κόσμο να επαναλαμβάνουν σε κάθε ευκαιρία, απευθυνόμενοι στις ευάλωτες ομάδες, να υποβληθούν στον ετήσιο αντιγριπικό εμβολιασμό.

Παρ’ όλα αυτά, στην πρωτόγνωρη αυτή υγειονομική συνθήκη υπάρχουν έως και σήμερα αρκετές «γκρίζες ζώνες»: για παράδειγμα, όσοι νόσησαν πρόσφατα με λοίμωξη COVID-19 πρέπει να εμβολιαστούν με το αντιγριπικό εμβόλιο; Κι αν ναι, πόσες ημέρες πρέπει να μεσολαβήσουν από την ανάρρωση;

Στο πλαίσιο αυτό οι γιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτης Μαλανδράκης, Ιωάννης Ντάνασης, Μαρία Γαβριατοπούλου και Θάνος Δημόπουλος (πρύτανης ΕΚΠΑ) ανασκοπούν τα δεδομένα από τις πρόσφατες δημοσιεύσεις στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση «JAMA», επιχειρώντας να δώσουν απαντήσεις στα κρίσιμα ερωτήματα που απασχολούν τους πολίτες σε μια περίοδο αβεβαιότητας.

Μέτρα πρόληψης. Ειδικότερα και σύμφωνα με τους ειδικούς, τα μέτρα πρόληψης που λαμβάνονται εναντίον του SARS-CoV-2, όπως η καθολική χρήση μάσκας, ο περιορισμός των κοινωνικών συναναστροφών και η εφαρμογή απαγορευτικού (lockdown), αναμένεται να μειώσουν σημαντικά την επίπτωση της γρίπης.

Ηδη στο νότιο ημισφαίριο, την Αυστραλία, τη Χιλή και τη Νότια Αφρική, σημειώθηκαν μειωμένα περιστατικά γρίπης. Ωστόσο, σε περιοχές όπως η Νοτιοανατολική Ασία, όπου τα μέτρα πρόληψης είναι περιορισμένα, υπάρχουν εξάρσεις του ιού της γρίπης.

Το εμβόλιο ως «ασπίδα». Αν και η αποτελεσματικότητα του εμβολίου της γρίπης ενδέχεται να διαφέρει από χρονιά σε χρονιά και ανάλογα με τις ηλικιακές ομάδες, η αξία του εμβολιασμού του πληθυσμού είναι αδιαμφισβήτητη, καθώς έχει υπολογιστεί ότι ο εμβολιασμός εναντίον του ιού της γρίπης έχει αποτρέψει κατά τη δεκαετία 2010-2020 1,4 έως 7,5 εκατομμύρια λοιμώξεις, 0,7 έως 3,5 εκατομμύρια επισκέψεις σε γιατρό, 39.000 έως 105.000 νοσηλείες και 3.500 έως 12.000 θανάτους στις ΗΠΑ ανά έτος.

Πολλές πληθυσμιακές ομάδες, όπως υπενθυμίζουν οι ειδικοί του ΕΚΠΑ, έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών από τη γρίπη. Στις ομάδες αυτές ανήκουν νέα παιδιά κάτω των 5 ετών (ιδίως κάτω των 2 ετών), έγκυοι και λεχωίδες, ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών, άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας (όπως άσθμα, ΧΑΠ, πνευμονική ίνωση, νευρολογικά νοσήματα, αιματολογικές διαταραχές, χρόνια νεφρικά ή ηπατικά νοσήματα, μεταβολικά νοσήματα, παχυσαρκία κ.λπ.), όσοι διαμένουν σε οίκους ευγηρίας και φυλετικές μειονότητες.

Ο καλύτερος τρόπος πρόληψης εναντίον του ιού της γρίπης είναι ο ετήσιος εμβολιασμός, ιδίως για όσους έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών. To εμβόλιο είναι ασφαλές για ηλικίες άνω των 6 μηνών. Κυκλοφορούν πολλά διαφορετικά εμβόλια για διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες και παρόλο που η σύσταση του εμβολιασμού είναι να γίνεται στα τέλη Οκτωβρίου, οι μη εμβολιασμένοι ενθαρρύνονται να κάνουν το εμβόλιο και τον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο, σε περίπτωση που υπάρχουν πολλά κρούσματα γρίπης.

Συμπτώματα. Σε περιπτώσεις εμφάνισης συμπτωμάτων αναπνευστικού, όπου και οι δύο λοιμώξεις είναι πιθανές, θα πρέπει να διενεργείται ειδική διαγνωστική δοκιμασία, ώστε να γίνονται οι κατάλληλες θεραπευτικές επιλογές. Ακόμα και απουσία πυρετού, οι ομάδες που έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών πρέπει να επικοινωνούν με τον οικογενειακό τους γιατρό με την εμφάνιση των συμπτωμάτων.

Οπως άλλωστε προειδοποιούν οι ειδικοί, «συχνά οι ηλικιωμένοι ασθενείς και ασθενείς με αδρανές ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να μην εμφανίσουν πυρετό. Η γρίπη μπορεί να επιδεινώσει ήδη υπάρχουσες συννοσηρότητες, όπως η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, το άσθμα, η καρδιακή ανεπάρκεια και ο σακχαρώδης διαβήτης».

Αξίζει να σημειωθεί ότι η αντιιική θεραπεία μπορεί να μειώσει την πιθανότητα των επιπλοκών, ειδικά αν ξεκινήσει εντός 48 ωρών από την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Ειδικότερα, σε νοσηλευόμενους ασθενείς ή σε εξωνοσοκομειακούς ασθενείς με υψηλό κίνδυνο να εμφανίσουν σοβαρές επιπλοκές είναι πολύ σημαντική η έγκαιρη έναρξη αντιιικής θεραπείας με οσελταμιβίρη ή ζαναμιβίρη.

Ασθενείς με COVID-19. Σε ό,τι αφορά τους ασθενείς που νοσηλεύτηκαν με λοίμωξη COVID-19, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για την αποτελεσματικότητα ή την ανοσογονικότητα και την ασφάλεια των αντιγριπικών εμβολίων, ώστε να καθοριστεί η ιδανική χρονική στιγμή του εμβολιασμού.

Επιπλέον, δεν έχει καθοριστεί το βέλτιστο χρονικό διάστημα εμβολιασμού για όσους έλαβαν αντιφλεγμονώδη όπως η δεξαμεθαζόνη ή ανοσοτροποποιητικά μακράς δράσης. Με βάση την υπάρχουσα γνώση και από άλλες λοιμώξεις, σε ασθενείς με ήπια λοίμωξη COVID-19 συνιστάται ο εμβολιασμός μετά το πέρας τουλάχιστον 10 ημερών από την εμφάνιση των συμπτωμάτων και 24 ωρών απυρεξίας, ενώ σε ασθενείς με σοβαρή λοίμωξη να αναβάλλεται έως την ανάρρωση, αλλά οπωσδήποτε να μην παραλείπεται.