Η παρακαταθήκη {LF}μιας διακυβέρνησης

Στο ερώτημα αν η διακυβέρνηση 2015-19 είναι εμπόδιο για τον ΣΥΡΙΖΑ ή παρακαταθήκη, απαντάω χωρίς περιστροφές: παρακαταθήκη, και μάλιστα πολύτιμη, με την προϋπόθεση φυσικά της σωστής αξιοποίησής της.  

Μέχρι το 2015, η Αριστερά δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να κυβερνήσει τη χώρα. Οπως συνέβη και με άλλα κινήματα που αναδείχθηκαν έπειτα από δεκαετίες μονοκρατορίας μιας παράταξης ή ενός μπλοκ δυνάμεων, η έλλειψη εμπειρίας προκάλεσε αδυναμίες και λάθη.  

Στην Ισπανία, οι Podemos αντιμετώπισαν προβλήματα χάραξης τακτικής και εσωστρέφειας, αλλά σήμερα συμμετέχουν στην κυβέρνηση με πολύ θετικό αποτύπωμα: ο προϋπολογισμός για το 2021 που μόλις κατατέθηκε προβλέπει αύξηση των φόρων για τους πλουσιότερους Ισπανούς, με τα αναμενόμενα δημόσια έσοδα να τροφοδοτούν ρεκόρ δημόσιων επενδύσεων, ύψους περίπου 240 δισ. ευρώ.  

Στη Βολιβία ο πρόεδρος Εβο Μοράλες δεν απέφυγε τον πειρασμό της αλαζονείας και έκανε λάθη που χρησιμοποιήθηκαν για την περσινή πραξικοπηματική ανατροπή του, αλλά η παράταξή του επανήλθε θριαμβευτικά μετά τις εκλογές πριν από δύο εβδομάδες. Και δικαιολογημένα, γιατί το Κίνημα για τον Σοσιαλισμό που ίδρυσε ο Μοράλες μείωσε μέσα σε 10 χρόνια τη φτώχεια κατά 42% και την ακραία φτώχεια κατά 60%.  

Φαινόμενα αλαζονείας, παρότι στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ δεν ενθαρρύνθηκαν από την ηγεσία, εμφανίζονται συχνά σε περιπτώσεις ριζικών αλλαγών, καθώς παράγεται σχεδόν αυτόματα ένα κύμα «πολιτικών νεόπλουτων». Στο ΠΑΣΟΚ μετά το 1981 παρουσιάστηκε το φαινόμενο των πρασινοφρουρών. Με τη διαφορά ότι η κυβέρνηση Παπανδρέου όχι μόνο δεν είχε να εφαρμόσει Μνημόνια, αλλά έκανε και γενναίες παροχές.  

Μία από τις ελληνικές παθογένειες είναι ότι η κρατική μηχανή δεν μπορεί να λειτουργήσει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς κυβέρνηση. Η Ελλάδα θα είχε παραλύσει αν, πάλι στο παράδειγμα της Ισπανίας, οι διαδοχικές εκλογές καθώς και οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης είχαν κρατήσει πάνω από έναν χρόνο.  

Στην ανάληψη της διακυβέρνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ το 2015, αυτή η παθογένεια έπαιξε ακόμη μεγαλύτερο ρόλο. Πρώτον γιατί το νέο πολιτικό προσωπικό που ανέλαβε κυβερνητικές θέσεις δεν είχε εμπειρία δημόσιας διοίκησης. Και δεύτερον γιατί η αλλαγή κυβερνητικής σκυτάλης έγινε χωρίς την τήρηση των στοιχειωδών κανόνων: ο κ. Σαμαράς δεν δέχθηκε ούτε τυπικά να παραδώσει στον κ. Τσίπρα. H νέα κυβέρνηση δεν ήξερε ούτε τι ταμείο ούτε τι υποχρεώσεις παραλάμβανε.  

Η απολύτως εχθρική στάση των αντιπάλων, των δανειστών και του Σόιμπλε συμπεριλαμβανομένων, θα έπρεπε να είχε οδηγήσει τον ΣΥΡΙΖΑ στην επεξεργασία μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής και τακτικής για την αντιμετώπισή τους, που να περιελάμβανε και εναλλακτικά Plan B, κάτι που δεν υπήρχε τον Ιανουάριο του 2015. Αυτό είναι ένα πολύ χρήσιμο δίδαγμα για το μέλλον, όπως άλλωστε και η αναγκαιότητα ενός πλήρως επεξεργασμένου προγράμματος διακυβέρνησης. Ειδάλλως η τετραετία περνάει χωρίς να την καταλάβεις.

Εχω δημοσίως εκφράσει την άποψη ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έπρεπε να βιαστεί επιταχύνοντας τις εξελίξεις και τις εκλογές μέσω της μη εκλογής προέδρου της Δημοκρατίας, αντίθετα θα έπρεπε να αξιοποιήσει τον χρόνο για να εκπονήσει το πρόγραμμα αυτό και να «επιμορφώσει» τα στελέχη του πάνω στην ελληνική δημόσια διοίκηση. Στα τέλη του 2014, η άποψη αυτή μου είχε στοιχίσει την κατηγορία ότι «θέλω να πάω στο Ποτάμι». Αλλά εξακολουθώ να πιστεύω – και δεν είμαι πλέον μόνος – ότι το πολιτικό παιχνίδι μοιάζει με παρτίδα σκάκι, όπου όλα είναι και θέμα timing.  

Ο Στέλιος Κούλογλου είναι ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία