Η τέχνη «καταψηφίζει» τον Τραμπ

Mε την πρώτη ματιά, όποιος αντικρίζει το ύψους 1,8 μ. κολάζ του Κρις Σάντα Μαρία που εκτίθεται στην γκαλερί Τζιμ Κέμπνερ στο Μανχάταν θα διακρίνει μια γιγαντιαία μορφή να αιωρείται πάνω από ένα πυκνοκατοικημένο τοπίο. Μια δεύτερη πιο προσεκτική επιτρέπει στο βλέμμα να διακρίνει επιφάνειες του δέρματος σε πορτοκαλί αποχρώσεις, μικροσκοπικά σουφρωμένα χείλη και μάτια που παραπέμπουν σε γεννητικά όργανα. Σε συνδυασμό με τον τίτλο του έργου – «Πρόεδρος Τραμπ (2016-2020)» – θα επιτρέψουν προφανώς στον θεατή να ταυτίσει το πρόσωπο του κολάζ με τον αμερικανό πρόεδρο. Αν ωστόσο πλησιάσει περισσότερο, θα διαπιστώσει ότι η όλη σύνθεση αποτελείται από χιλιάδες μεμονωμένες φωτογραφίες – μερικές εξαιρετικά μικροσκοπικές – που έχουν κοπεί σχολαστικά από εφημερίδες, περιοδικά και εκτυπώσεις διαδικτυακών αναρτήσεων τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Το τελικό αποτέλεσμα δίνει την αίσθηση ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιπλέει σε έναν γαλαξία από emoji, ζώα της ζούγκλας, γυμνές ανακεκλιμένες μορφές από διάσημους πίνακες και φωτογραφίες εκπροσώπων της ποπ κουλτούρας – από τον Μπαράκ Ομπάμα έως τον Κάνιε Γουέστ. Πρόκειται για ένα υβριδικό σύμπαν που παραπέμπει σε παζλ αλλά και στο έργο του Ιερώνυμου Μπος «Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων» και δίνει την αίσθηση ενός χειμάρρου, οπτική παρομοίωση που παραπέμπει, κατά κοινή ομολογία, στον τρόπο διακυβέρνησης του Τραμπ.

ΔΥΣΤΟΠΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ. «Στο έργο μου ο Τραμπ περιβάλλεται από το βουκολικό τοπίο των γηπέδων του γκολφ», λέει ο καλλιτέχνης που ξεκίνησε να συγκεντρώνει το υλικό του το 2016. Μόνο ειδυλλιακός δεν μπορεί ωστόσο να χαρακτηριστεί ο χώρος που περιβάλλει τον αμερικανό πρόεδρο καθώς είναι φτιαγμένος από κάθε είδους δυστοπικά σύμβολα: από μαχητικά αεροσκάφη έως φιαλίδια συνταγογραφημένων χαπιών.

Το ιλιγγιώδες αυτό σύμπαν είναι ένα μόνο από τα πολλά έργα τέχνης που έχουν με άμεσο ή έμμεσο τρόπο επιστρατευθεί στην εν εξελίξει προεκλογική μάχη των αμερικανικών εκλογών. Και οι καλλιτέχνες έχουν ριχτεί με όλες τους τις δυνάμεις στον αγώνα είτε να πείσουν τους ψηφοφόρους να σπεύσουν στις κάλπες – καθώς η αποχή εκτιμάται ότι θα ευνοήσει τον Τραμπ – είτε να ταχθούν ευθαρσώς εναντίον του ίδιου και της πολιτικής του. Καθώς δε ο χρόνος προς το τέλος της ψηφοφορίας μειώνεται – απομένουν μόλις πέντε ημέρες – ολοένα και τα έργα – πυρά εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα και πολλές φορές ιδιαιτέρως αιχμηρά.

Εναντίον του υποψηφίου των Ρεπουμπλικανών που διεκδικεί την επανεκλογή του έχουν ταχθεί από την Κάρα Γουόκερ – μία από τις πιο δραστήριες καλλιτέχνιδες σε ζητήματα που αφορούν τον ρατσισμό – και τις ακτιβίστριες Γκερίλα Γκερλς – η ομάδα γυναικών καλλιτεχνών που δεν αποκαλύπτουν τα πρόσωπά τους, αλλά ντυμένες ως γορίλες υπερασπίζονται τα δικαιώματα των γυναικών στον εικαστικό χώρο – έως τον Σέπαρντ Φέρι, τον καλλιτέχνη που δημιούργησε τη διάσημη, πλέον, προσωπογραφία του Μπαράκ Ομπάμα με τη λέξη «Hope», τον μαύρο, ομοφυλόφιλο, πολιτικοποιημένο Μαρκ Μπράντφορντ, που είχε επιχειρήσει να «αποδομήσει» τον αμερικανικό μύθο στα χρόνια του Τραμπ με τη συμμετοχή του στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2017 σκορπίζοντας σκουπίδια στο προαύλιο του εθνικού περιπτέρου το οποίο εκπροσωπούσε, και τη διάσημη για τα αισθησιακού περιεχομένου έργα της Μέρλιν Μάιντερ, η οποία έχει συνεργαστεί στο παρελθόν με την Πάμελα Αντερσον και τη Μαντόνα.

Το μέσο πλέον δεν μοιάζει να έχει και πολλή σημασία. Αρκεί το μήνυμα να φτάσει στον παραλήπτη, δηλαδή στον μέσο αμερικανό ψηφοφόρο, με όσο το δυνατόν περισσότερους τρόπους. Γι’ αυτό και τα προεκλογικά έργα τέχνης έχουν βρει τη θέση τους σε τοιχογραφίες δρόμου και αφίσες, κονκάρδες, αυτοκόλλητα, μαντίλια και ψηφιακές αναρτήσεις που μπορούν οι ενδιαφερόμενοι φιλότεχνοι ή απλώς ενεργοί πολίτες να κατεβάσουν και να αποκτήσουν σε πολλές περιπτώσεις δωρεάν.

ΑΣΤΕΡΟΕΣΣΑ ΑΠΟ ΚΑΛΥΚΕΣ. Οι εικόνες είναι άλλοτε σκληρές, άλλοτε επιθετικές κι άλλοτε απλώς ελκυστικές, αλλά σε κάθε περίπτωση ιδιαιτέρως εύγλωττες. Ποιος χρειάζεται εξηγήσεις μπροστά στο κεφάλι ενός μαύρου πάνω σε μια αστερόεσσα φτιαγμένη από κάλυκες; Σε μια φιμωμένη κοπέλα από μια ματωμένη κόκκινη παλάμη, δίπλα στην οποία αναγράφεται η λέξη «Ψήφισα»; Στην αφίσα που γράφει «Δεν πανηγυρίζουμε την τροπολογία 19 (σ.σ.: του αμερικανικού Συντάγματος που ορίζει το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες) μέχρι να καταμετρηθεί και η τελευταία ψήφος – Νοέμβριος 2020»;

Με τέσσερα διαφορετικά εξώφυλλα κυκλοφόρησε το τεύχος της 26ης Οκτωβρίου του περιοδικού «Νιου Γιορκ», ώστε να χωρέσουν και τα 48 αυτοκόλλητα που παρήγγειλε σε ισάριθμους πολύ γνωστούς καλλιτέχνες. Ανάμεσά τους ο Ντέιβιντ Χάμονς, ο πολυσχιδής εικαστικός που έχει ασκήσει μέσα από τη δουλειά του έντονη κοινωνική κριτική και έχει ασχοληθεί με την κουλτούρα του δρόμου, και δη των Αφροαμερικανών, αλλά και ο  ζωγράφος και γλύπτης Kaws που δημιουργεί υπερμεγέθεις μορφές καρτούν, των οποίων διαγράφει τα μάτια με ένα Χ. Τα αυτοκόλλητα αναγράφουν το ρήμα «Ψήφισα» και θα κυκλοφορήσουν σε 500.000 αντίτυπα.

Στο ίδιο πνεύμα αλλά με διαφορετικό τρόπο κινήθηκε το περιοδικό «W», το οποίο παρήγγειλε 18 έργα από ισάριθμους καλλιτέχνες, διαθέσιμα όλα από την ιστοσελίδα του με τη μορφή αφίσας. Σε μία από τις πλέον δημοφιλείς αναδεικνύεται εκείνη του Μαρκ Μπράντφορντ, η οποία παρακινεί τους ψηφοφόρους να πράξουν ως εξής: «Εχε τον νου σου ψηλά, δέσε τα κορδόνια σου σφιχτά, ρίξε την ψήφο σου σωστά», ενώ ευθέως επιθετική κατά του Τραμπ είναι εκείνη του Τσαρλς Γκέινς, όπου σε ένα φωτογραφικό κολάζ απεικονίζονται εργοστασιακά φουγάρα μέσα σε ένα δάσος με την επιγραφή «Δεν νομίζω ότι η επιστήμη γνωρίζει – Ντόναλντ Τραμπ».

ΖΩΝΤΑΝΑ «ΓΛΥΠΤΑ». Στο μεταξύ, στο παρά πέντε των εκλογών, στην Ουάσιγκτον επιστρέφουν τα ολόχρυσα ζωντανά «γλυπτά» με περφόρμερ οι οποίοι για τρεις έως τέσσερις ώρες αναπαριστούν και από μια διαφορετική σκηνή που σχετίζεται με τις αποφάσεις του Τραμπ: από την αποτυχημένη αντιμετώπιση της πανδημίας έως την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κι όλα αυτά υπό τις μελωδίες της βιολονίστριας Σελέστ Βι, η οποία ερμήνευε έργα καλλιτεχνών που έχουν απαγορεύσει στον αμερικανό πρόεδρο να τα χρησιμοποιεί στις προεκλογικές του συγκεντρώσεις, όπως είναι ο Ελτον Τζον και η Αντέλ. Πίσω από το εγχείρημα αυτό βρίσκεται ο σκηνοθέτης ιδιαιτέρως επιτυχημένων τηλεοπτικών διαφημιστικών Μπράιαν Μπάκλεϊ, ο οποίος κι επέλεξε την τοποθέτηση «γλυπτών» σε δημόσιους χώρους για να διαμαρτυρηθεί για την πολιτική του Τραμπ. Τώρα δε που πλησιάζει το πρότζεκτ στο τέλος του δηλώνει: «Αν εισπράξατε κάτι από αυτό, σας παρακαλώ, πηγαίνετε να ψηφίσετε».