Οι νέοι γυρίζουν την πλάτη στη δημοκρατία

Oι νέοι απογοητεύονται από τη δημοκρατία. Η δυσαρέσκειά τους προς το δημοκρατικό σύστημα είναι μεγαλύτερη από τις προηγούμενες γενιές όταν βρίσκονταν σε αυτή την ηλικία. Αυτό τους κάνει πιο ευάλωτους στις ακραίες πολιτικές της Δεξιάς ή της Αριστεράς – κάτι που, στην ουσία, απειλεί το μέλλον της δημοκρατίας. Τα συμπεράσματα αυτά προκύπτουν από μια νέα έρευνα σε 160 χώρες, στην οποία συμμετείχαν 4,8 εκατομμύρια άτομα, με τίτλο «Νεολαία και Ικανοποίηση με τη Δημοκρατία» του Κέντρου για το Μέλλον της Δημοκρατίας του Πανεπιστημίου Κέμπριτζ.

Οι ερευνητές ακολούθησαν μια απλή μεθοδολογία: συνδύασαν ερωτήσεις για την ικανοποίηση από τη δημοκρατία από ένα ευρύ φάσμα υπαρχουσών πηγών, προκειμένου να διαμορφώσουν τις τάσεις μελετώντας 4.000 εθνικές δημοσκοπήσεις σε διάρκεια αρκετών ετών.

Αντίδραση. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημιουργούν την αίσθηση πως «η δημοκρατία ασθενεί» σε όλο τον κόσμο, καθώς οι νέοι αντιδρούν για το πώς έχουν εξελιχθεί τα πράγματα στις χώρες τους, έπειτα από μια σειρά αποτυχημένων πολιτικών. Οι νέοι είναι το μέλλον. Εάν, λοιπόν, δηλώνουν απογοητευμένοι από τη δημοκρατία – έτσι όπως τη βιώνει ο καθένας στη χώρα του -, εκφράζουν δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό σύστημα για το οποίο τόσο αίμα χύθηκε τον περασμένο αιώνα. Αρα, το σύστημα αυτό μπορεί να μην έχει τόσο μέλλον.

Αυτό φαίνεται να είναι και ένα από τα βασικά συμπεράσματα: Η ικανοποίηση των νέων γενεών με τη δημοκρατία και ιδιαίτερα εκείνων που γεννήθηκαν μεταξύ 1981 και 1996, δεν έχει μόνο μειωθεί σημαντικά, αλλά είναι πιο χαμηλή από εκείνη των προηγούμενων γενεών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στη δυτική Ευρώπη, στις ΗΠΑ, τη Λατινική Αμερική και την υποσαχάρια Αφρική. Σημαντική συμβολή στην πρόκληση δυσαρέσκειας σε πλούσιες δημοκρατικές χώρες αποτελεί η άσχημη οικονομική κατάσταση. Κυρίως «τα υψηλά επίπεδα ανεργίας μεταξύ των νέων και η ανισότητα κατανομής πλούτου συνδέονται με την αύξηση της απογοήτευσης και της οργής». Αυτή η δυσαρέσκεια, μάλιστα, αυξάνεται με πολύ πιο γρήγορους ρυθμούς απ’ ό,τι έγινε στις προηγούμενες γενιές.

Κόπωση. Στον νότο της Ευρώπης καθώς και στις αναπτυσσόμενες δημοκρατίες της Λατινικής Αμερικής και της υποσαχάριας Αφρικής βλέπουμε σημαντικά στοιχεία «κόπωσης λόγω μετάβασης», όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν οι Financial Times. Οι νέοι δεν θυμούνται, όπως είναι φυσικό, τους παλιούς αγώνες για τη δημοκρατία. Ομως βλέπουν τη διαφθορά και την ανικανότητα που υπάρχει σήμερα. Γενικά στη δυτική Ευρώπη, όπως και στη Λατινική Αμερική, οι γενιές ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους – οι μεγαλύτερες, που θυμούνται πιο δύσκολες καταστάσεις, είναι ικανοποιημένες από την πορεία της δημοκρατίας στη διάρκεια της ζωής τους, ενώ οι νεότερες γενιές απογοητεύονται εύκολα.

Οι νέοι έλκονται επίσης, από λαϊκιστές ηγέτες, εν μέρει επειδή στις δυτικές δημοκρατίες, εμφανίζονται ως πιο «ιδεολόγοι». Ακόμα, οι νέοι δέχονται λιγότερο να διαφωνήσουν με σεβασμό με τις προηγούμενες γενιές, διαπιστώνει η έρευνα. Κατά μέσο όρο, σύμφωνα με τα στοιχεία, οι πολίτες ηλικίας 18-34 ετών δείχνουν αύξηση 16% στην ικανοποίηση με τη δημοκρατία στη διάρκεια της πρώτης θητείας ενός λαϊκιστή πολιτικού, ασχέτως εάν αυτός ο ηγέτης είναι δεξιός ή αριστερός. Η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ αποτέλεσε εξαίρεση.

Βαθιά κρίση. Τελικά φαίνεται ότι με την εχθρότητα απέναντι στους υπάρχοντες θεσμούς, ο λαϊκισμός τείνει να δημιουργήσει μια βαθιά κρίση στη δημοκρατική νομιμότητα όταν ανέρχεται στην εξουσία. Ισως δεν πρέπει να απελπιστούμε, όμως. Παρότι όσοι ενηλικιώθηκαν μετά το 2000, όντως απογοητεύονται από τη δημοκρατία καθώς μεγαλώνουν, η πτώση πάει από το 50% στο 45%. Ομως στις αγγλοσαξονικές χώρες, η μείωση στην ικανοποίηση φθάνει τις 15 ποσοστιαίες μονάδες. Ο συνδυασμός της κατανοητής απογοήτευσης από τη διάλυση των λαϊκιστικών αυταπατών δημιουργεί έναν κύκλο μεταξύ δημαγωγών που διαλύουν το σύστημα και μετριοπαθών πολιτικών που δεν είναι ικανοί να το ανασυγκροτήσουν.

Από τη στιγμή που μια χώρα πέφτει σε αυτή την παγίδα, είναι δύσκολο να γλιτώσει: ας θυμηθούμε τα όσα έγιναν στην Αργεντινή. Η προειδοποίηση είναι ξεκάθαρη: Δεν μπορούμε να διακινδυνεύσουμε να κυβερνώνται οι κοινωνίες μας προς όφελος των πλούσιων και της άρχουσας τάξης και να εφησυχάζουμε ότι θα παραμείνουν δημοκρατικές. Πρέπει να αρχίσουν να λειτουργούν για το καλό όλων. Η τραγωδία του Covid-19 υπογραμμίζει αυτή τη διαπίστωση. Πρέπει να μάθουμε να δρούμε πάνω σε αυτή την κατανόηση ή να ρισκάρουμε να πέσουμε στην άβυσσο των δημαγωγών.