Ο χαμένος θησαυρός του κινηματογράφου

Γυναίκες γδύνονται για να μπουν στο μπάνιο τους ή να ξαπλώσουν στο κρεβάτι βάζοντας το νυχτικό τους. Αστεία σκετσάκια με τον πρωταγωνιστή να προσπαθεί να απαλλαγεί από μια ενοχλητική μύγα. Ο ξακουστός μάγος David Devant βγάζει ένα κουνέλι από το καπέλο του, ενώ πολλές εικόνες από τη βρετανική ύπαιθρο αποκαλύπτονται μέσα από τη διαδρομή ενός ατμοκίνητου τρένου από το Λονδίνο στο North Western Railway. Αυτά είναι τα πλάνα που οι πρώιμοι κινηματογραφιστές απαθανάτισαν στα φιλμ τους και τα οποία στην πλειονότητά τους θεωρούνταν χαμένα. Εκείνα τα μικρά ταινιάκια που συνδέθηκαν με την απαρχή του σινεμά, όταν όλα γύρω από αυτή την τέχνη ήταν πειραματικά, οι ερευνητές τα θεωρούσαν χαμένα. Η επίμονη αναζήτηση και βεβαίως η τύχη βοήθησαν ώστε να συλλεχθούν πολύτιμες πληροφορίες.

Η εξερεύνησή τους μοιάζει με κινηματογραφική περιπέτεια η οποία είχε ξεκινήσει πριν από επτά χρόνια. Τότε μια σειρά από flip books – ή folioscopes, όπως ήταν η ονομασία τους παλιά – εντοπίστηκαν σε ένα παλαιοβιβλιοπωλείο στη Γερμανία. Πρόκειται για μια σημαντική ανακάλυψη, αφού έδωσε πλάνα από χαμένες ταινίες των πρώτων σκηνοθετών της κινηματογραφικής τέχνης, όπως είναι ο γάλλος κινηματογραφιστής και συγγραφέας φανταστικής λογοτεχνίας Ζορζ Μελιές (1861-1938) και η Αλίς Γκι-Μπλασέ (1873-1968).

Στον εντοπισμό τους βοήθησε η τύχη. Η ιστορία ξεκινά από τον Μπέρναρντ Ρίχτερ ο οποίος ασχολείται με τα κινούμενα σχέδια – μέσα από τους υπολογιστές. Ψάχνοντας υλικό για την έρευνά του βρέθηκε μπροστά σε ένα flip book με τίτλο «Leon Beaulieu», το οποίο έδειχνε ένα τρένο να μπαίνει στον σταθμό. Αμέσως το μυαλό του ερευνητή αλλά και της κόρης του Σάρα πήγε στην ταινία του Ζορζ Μελιές «The Arrival of a Train at Vincennes Station». Η επόμενή τους κίνηση ήταν να ανεβάσουν στο YouTube ένα βίντεο αυτών των εικόνων στέλνοντάς το σε ειδικούς. Τελικά έπειτα από επίμονη αναζήτηση δικαιώθηκαν. Η τεκμηρίωση δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Απαιτήθηκαν πολλές ώρες ενδελεχούς έρευνας, η οποία θα έδινε όσο περισσότερα στοιχεία χρειάζονταν για την ταυτοποίηση. Αυτό πρακτικά σημαίνει πολλές επισκέψεις σε σταθμούς τρένων στη Γαλλία, παλιές καρτ ποστάλ ώστε να υπολογιστούν με ακρίβεια οι σκιές που έπεφταν σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας αλλά και να διαπιστωθεί μέσα από αντικείμενα και έπιπλα που υπήρχαν στις πλατφόρμες επιβίβασης ότι ήταν στον σωστό δρόμο.

Η συλλογή των απαραίτητων πληροφοριών κατέδειξε ότι οι  εικόνες αυτές προέρχονταν από το φιλμ του Μελιές το οποίο γυρίστηκε το 1896 «The Arrival of a Train at Vincennes Station». Αυτή η διαδικασία, η αναζήτηση δηλαδή τέτοιων flip books, έδωσε εικόνες από ταινίες που θεωρούνταν χαμένες αλλά και από άλλες που η ύπαρξή τους ήταν άγνωστη. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας πολλά από αυτά τα flip books μεταμορφώθηκαν ξανά σε μικρά κινούμενα φιλμάκια – αφού πρώτα φωτογραφήθηκαν σε υψηλή ανάλυση – δίνοντάς μας τη δυνατότητα να δούμε σκηνές που θεωρούσαμε χαμένες για πάντα. Η περιπέτεια της αναζήτησης των ιστοριών πίσω από αυτά και της αποκατάστασής τους δημιούργησε το βιβλίο «Discovering Lost Films of Georges Méliès in fin-de-siècle Flip Books (1896-1901)», το οποίο θα κυκλοφορήσει τον Δεκέμβριο από τον εκδοτικό οίκο John Libbey Publishing.